Denizli Tesisatci Firmalari

Sebep: Musluk içindeki conta (O-ring) veya seramik kartuş aşınmış/çatlamış olabilir. Sürekli damla yaşam boyu 20.000+ litre su israfına neden olur.

Çözüm: Musluğu kapatın, suyun ana vanasını kapatın. Musluk sapını çıkarın (altıgen vida veya kapak altındaki vida). İçindeki contayı veya seramik kartuşu çıkarıp aynı tip yenisiyle değiştirin. Kartuşun marka/modelini not alın (Grohe, Hansgrohe, Eczacıbaşı vb. farklı). Montajdan sonra test edin.

Maliyet: Conta değişimi: 50-150 TL, Kartuş değişimi: 200-500 TL

Sebep: Saç, sabun artığı, yağ birikimi sifon ve gider borusunda tıkanıklık yapar. Özellikle lavabo sifonunda organik atıklar birikerek koku ve tıkanıklık oluşturur.

Çözüm: Önce vantuz (piston) ile basınçlı hava vererek tıkanıklığı açmayı deneyin. Çalışmazsa: Lavabo altındaki sifonu açın (vida veya bajonet bağlantı), içini temizleyin. Hala tıkalıysa spiral (yılan) teli veya basınçlı su makinası (hidrolik açıcı) kullanılmalı. Kimyasal açıcılar (kostik soda) PVC borulara zarar verebilir, dikkatli kullanın.

Önlem: Saç tutucu filtre kullanın, aylık sıcak su+sirke dökün (doğal temizlik).

Sebep: Rezervuar içindeki şamandıra (float) mekanizması veya dolum vanası (inlet valve) arızalı. Şamandıra takılı kalırsa vana kapanmaz, su taşar.

Çözüm: Rezervuar kapağını açın. Şamandırayı kontrol edin - takılmış/kırık mı? Yukarı kaldırınca su kesiliyor mu? Kesilmiyorsa dolum vanası değiştirilmeli. Ayrıca taşma borusu (overflow) da kontrol edilmeli - su taşıyorsa şamandıra seviye ayarı yapılmalı (şamandıra çubuğunu bükerek veya vida ile ayarlayın).

Maliyet: Şamandıra seti: 100-250 TL, Tam rezervuar mekanizması: 200-600 TL

Sebep: Duşakabin gider ızgarası altında saç, sabun kalıntısı, kireç birikimi tıkanıklık yapar. Zemin eğimi yanlışsa su havuzlanır.

Çözüm: Duşakabin ızgarasını çıkarın (genelde vida veya çekme ile). Altındaki sifonu temizleyin (saç tıkacı çıkarın). Uzun esnek fırça veya spiral tel ile boruda ilerleyin. Sıcak su+limon tuzu dökün (doğal açıcı). Kireç varsa sirke uygulayın. Zemin eğimi sorunluysa profesyonel duş teknesi değişimi gerekir.

Önlem: Saç tutucu kullanın, haftada 1 sıcak su döküp temizleyin.

Sebep: Musluk ani kapatıldığında boru içindeki su aniden durur, basınç dalgası oluşur ve boru "BANG" sesi çıkarır. Eski tesisatlarda hava odacığı (air chamber) kaybolmuş olabilir.

Çözüm: Geçici: Ana su vanasını biraz kısın (basıncı düşürün). Kalıcı: Hava odacığı (shock absorber) takın - musluk yakınına T bağlantı ile 30-40 cm dikey boru uzatın (hava yastığı oluşturur). Veya mekanik su darbesi önleyici (water hammer arrestor - Honeywell gibi) valf takın. Basınç düşürücü regülatör (PRV) takın (3-4 bar ideal).

Maliyet: Su darbesi önleyici: 200-500 TL, Basınç regülatörü: 300-800 TL

Lavabo, duş veya mutfak giderlerinin yavaşlaması veya tamamen tıkanması günlük hayatı zorlaştıran rahatsız edici bir sorundur. Gider tıkanıklıkları genellikle kademeli olarak gelişir. İlk başta su yavaş akar, zamanla tamamen durur. Tıkanıklığın nedeni, gider türüne göre değişir.

Banyo Lavabosunda Tıkanıklık:

Banyo lavaboları en çok saç tellerinden tıkanır. Saçlar sifonun içinde birikir ve sabun kalıntıları ile birleşerek katı bir tıkaç oluşturur. Özellikle uzun saçlı kişilerin yaşadığı evlerde bu sorun çok yaygındır. Ayrıca diş macunu artıkları, kireç ve yüz kremi kalıntıları da tıkanıklığa katkıda bulunur.

Mekanik Açma Yöntemleri:

• Vantuz Kullanımı: Lavabonun taşma deliğini ıslak bezle kapatın. Vantuzü gider üzerine sıkıca bastırın ve yukarı-aşağı hareketlerle vakum oluşturun. Bu hareket tıkacı iter veya çeker.
• Kıl Teli (Spiral): Esnek metal tel, gider borusuna sokulur ve döndürülerek tıkacı parçalar. Özellikle saç tıkanıklıklarında çok etkilidir.
• Sifon Sökme: Lavabo altındaki U şeklindeki sifonun altına kova koyun. Plastik somunu elle gevşeterek sifonun alt kısmını sökün. Birikmiş kiri temizleyin ve tekrar takın.
• Elektrikli Açıcı (Spiral Makinesi): Profesyonel tesisatçılar elektrikli spiral makinesi kullanır. Uzun borulardaki tıkanıklıklar için idealdir.

Kimyasal Gider Açıcılar:

Sodyum hidroksit (kostik soda) bazlı ürünler organik maddeleri eritir. Ancak bu kimyasallar plastik boruları zamanla zayıflatır, metal borularda korozyona neden olur. Ayrıca çevre ve sağlık için zararlıdır. Kullanacaksanız mutlaka eldiven ve gözlük kullanın, odayı havalandırın. Kimyasal kullanımından sonra bol suyla durulayın.

Doğal Çözümler:

Yarım su bardağı karbonat, ardından yarım bardak sirke dökün. Kabarmaya başlar. 30 dakika bekleyin, sonra kaynar su dökün. Bu yöntem hafif tıkanıklıklarda etkilidir ve boruya zarar vermez.

Mutfak Gideri Tıkanıklığı:

Mutfak giderleri yağ, kahve telvesi, yemek artıkları ve deterjan kalıntılarından tıkanır. Yağ, borunun iç yüzeyine yapışır ve zamanla katmanlaşır. Çözüm: Düzenli olarak kaynar su ve soda karışımı dökün. Yağlı suları direkt gidere dökmekten kaçının.

Duş Gideri Tıkanıklığı:

Duş giderleri saç, sabun ve beden bakım ürünlerinden tıkanır. Gider ızgarasını sökün ve biriken saçları temizleyin. Düzenli temizlik tıkanıklığı önler. Duştan sonra sıcak su dökmek sabun kalıntılarını eritir.

Önleyici Tedbirler:

Lavabo giderlerine saç tutucu filtre takın. Mutfak giderine yağ dökmeyin. Her hafta kaynar su ile giderleri durulayın. Ayda bir karbonat ve sirke ile temizlik yapın. Düzenli bakım, büyük tıkanıklıkları önler.

Duvardan veya tavandan su sızmaya başlaması ciddiye alınması gereken bir durumdur. Gizli tesisat kaçakları bina yapısına zarar verir, nemlilik ve küf oluşturur, alt kattaki komşuya zarar verebilir ve su faturasını aşırı artırır. Kaçağın kaynağını hızlı tespit etmek kritik öneme sahiptir.

Kaçak Nereden Geliyor?

Duvarlarda gömülü sıcak veya soğuk su boruları, tavanda ise üst kat tesisat boruları kaçak yapabilir. Kaçak noktaları genellikle boru bağlantı yerleri, dirsekler ve T birleşim noktalarıdır. Plastik (PPR) borularda kaynak hataları, bakır borularda korozyon, galvaniz borularda ise pas nedeniyle kaçak oluşur.

Acil Müdahale:

İlk iş ana su vanasını kapatmaktır. Eğer hangi hattan geldiğini biliyorsanız (soğuk su, sıcak su, pissu) o hattın vanasını kapatın. Elektrik prizlerini kapatın, nemli bölgelere yaklaşmayın. Çok ciddi kaçaklarda su ve elektrik kesintisi şarttır.

Kaçak Tespit Yöntemleri:

• Görsel İnceleme: Nemli bölgeyi inceleyin. Sıva dökülmüşse, boya kabarmışsa, duvar yumuşamışsa kaçak orada demektir. Tavanда sarı lekeler ve nemlilik üst kat kaynaklıdır.
• Su Sayacı Testi: Tüm muslukları kapatın, sayacı okuyun. 1-2 saat sonra tekrar okuyun. Değişim varsa gizli kaçak var demektir.
• Ses Dinleme: Profesyonel tesisatçılar akustik cihazlarla boru içindeki su akış sesini dinler ve kaçak noktasını tespit eder.
• Termal Kamera: Kızılötesi kamera ile duvar yüzeyi taranır. Nemli bölgeler farklı ısı yayar ve ekranda renkli görünür. En kesin yöntemdir.
• Basınç Testi: Su hattı kapatılır, boruya hava veya su ile basınç uygulanır. Basınç düşüyorsa kaçak var demektir.

Onarım Süreci:

Kaçak noktası tespit edildikten sonra duvar veya tavan sıvası kırılır. Hasarlı boru kesiti çıkarılır. Yeni boru parçası kaynak veya kumpas ile bağlanır. PPR borularda elektrofüzyon kaynağı, bakır borularda lehim yapılır. Test için su basıncı verilir, kaçak yoksa sıva onarımı yapılır.

Önleme Yöntemleri:

Yeni tesisat yaparken kaliteli boru ve ek parça kullanın. Gömme tesisatta kaynak noktalarını minimize edin. Boruları koruyucu boru (kılıf) içine alın. Düzenli su basıncı kontrolü yapın. Aşırı basınç kaçak riskini artırır, basınç düşürücü valf kullanın.

Sigorta ve Hasar Bildirimi:

Eğer kaçak nedeniyle komşuya zarar verdiyseniz, derhal zorunlu dask sigortası ve varsa kasko sigortanıza bildirin. Tesisatçı raporu ve fotoğraflar sigorta sürecini hızlandırır.

Tuvalet sifonuna bastığınızda su gelmiyorsa veya çok az su geliyorsa, sorun rezervuar mekanizmasındadır. Bu problem hijyenik olmadığı gibi çok rahatsız edicidir. Neyse ki çoğu durumda kendiniz çözebileceğiniz basit nedenlerden kaynaklanır.

1. Rezervuara Su Gelmiyor:

İlk kontrol noktası rezervuarın dolup dolmadığıdır. Rezervuar kapağını açın ve su seviyesine bakın. Eğer rezervuar boşsa veya çok az dolu ise, su girişi tıkalı veya kapalıdır. Olası nedenler:

• Rezervuar Vanası Kapalı: Rezervuar altında veya yanında bir vana vardır. Tamamen açık olduğundan emin olun. Vana kolunu saat yönünün tersine sonuna kadar çevirin.
• Su Girişi Tıkalı: Dolum valfi (fill valve) alt kısmında bir filtre vardır. Kireç veya küçük taşlar bu filtreyi tıkar. Vanayı kapatın, filtreyi sökün ve temizleyin.
• Şamandıra Takılmış: Şamandıra düşmemişse dolum valfi açılmaz. Şamandırayı elle aşağı çekerek test edin. Su geliyorsa şamandıra mekanizması bozuktur.
• Dolum Valfi Arızası: Valfi değiştirin. Piyasada evrensel valf setleri 50-100 TL civarındadır.

2. Rezervuar Dolu Ama Su Çekilmiyor:

Eğer rezervuar dolu ama sifona bastığınızda klozete su akmıyorsa, flapper (kapak) veya zincir mekanizması sorundur.

Zincir Kopmuş veya Gevşek: Sifon kolunu rezervuar içindeki zincire bağlar. Zincir kopmuşsa veya çok gevşekse flapper açılmaz. Çözüm: Zinciri değiştirin veya ayarlayın. Zincir uzunluğu, kol tam bastırıldığında flapper'ın tam açılmasını sağlamalıdır.

Flapper Kireçlenmiş veya Deforme Olmuş: Flapper rezervuar tabanındaki deliği kapatır. Eğer kireç veya su taşı nedeniyle flapper taşa yapışmışsa, sifona basınca açılmaz. Flapper'ı çıkarın, yüzeyini temizleyin veya yenisini takın.

Flapper Menteşeleri Kırılmış: Flapper iki yandaki kancalarla tutunur. Kancalar kırılmışsa flapper düzgün açılmaz. Yeni flapper takın.

Sifon Kolu Kırılmış: Dışarıdaki plastik kolu içerideki metal kola bağlayan plastik bağlantı kırılabilir. Tuvalet yedek parça satan yerlerden yeni kol alın.

3. Su Geliyor Ama Yeterli Basınçta Değil:

Eğer su az geliyorsa, sorun rezervuardaki su seviyesindedir. Su seviyesi taşma borusunun 2-3 cm altında olmalıdır. Şamandıra çok aşağıdaysa su az dolar. Şamandırayı yukarı ayarlayın.

4. Klozet Gideri Tıkalı:

Su geliyor ama klozetten gitmiyorsa, gider tıkalıdır. Özel klozet pompası (büyük vantuz) veya klozet spirali kullanın. Eğer tıkanıklık devam ediyorsa, klozet sökülerek gider borusu temizlenmelidir.

Eski Rezervuar Sistemleri:

Çok eski binalarda tavan tipi rezervuar (yüksek rezervuar) kullanılır. Zincir çekerek su basılır. Bu sistemlerde zincir kopması veya mekanizma paslanması sık görülür. Modern rezervuar sistemi ile değiştirmek daha mantıklıdır.

Duş yaparken su basıncının düşük olması rahatsız edicidir. Duş süresi uzar, şampuyu durulama zorlaşır ve konfor azalır. Sorun bazen sadece duş başlığına özgüdür, bazen tüm banyodaki su basıncı düşüktür. Nedenleri ve çözümleri farklıdır.

Duş Başlığı Kireçlenmiş:

En yaygın neden budur. Şebeke suyu kalsiyum ve magnezyum içerir (sertlik). Su ısınınca bu mineraller kristalleşir ve duş başlığının nozullarını tıkar. Zamanla akış yavaşlar ve su dağılımı bozulur. Bazı nozullardan güçlü, bazılarından hiç su gelmez.

Kireç Temizleme Yöntemleri:

• Sirke Banyosu: Duş başlığını sökün. Plastik bir poşet veya kaba beyaz sirke doldurun. Duş başlığını sirkede bir gece bekletin. Sabah su ile durulayın ve eski diş fırçası ile ovun.
• Limon Tuzu: Limonu ikiye bölün, duş başlığının yüzeyine ovun. Limon asidi kireç eritir.
• Ticari Kireç Çözücü: Mutfak ve banyo için özel kireç çözücüler vardır. Kullanım talimatına uyun.
• İğne ile Nozul Açma: Her nozul deliğini ince bir iğne ile dürterek tıkanıklığı açabilirsiniz.

Duş Hortumu Daralması:

Esnek duş hortumları zamanla kireçlenir ve iç çapı daralır. Ayrıca hortum bükülmüşse veya ezilmişse su akışı azalır. Eski hortumu yenisiyle değiştirin. Paslanmaz çelik örgülü hortumlar daha dayanıklıdır.

Duş Bataryası Kartuşu Sorunu:

Duş bataryasının içindeki kartuş kireçlenmiş veya arızalı ise su akışı azalır. Özellikle termostatik bataryalarda bu sorun yaygındır. Kartuşu sökün ve temizleyin. Eğer eski ve çok kireçliyse yenisini takın.

Su Basıncı Genel Olarak Düşük:

Sadece duşta değil, tüm evde basınç düşükse, sorun şebeke veya bina tesisatındadır. Özellikle üst katlarda yaşıyorsanız, şebeke basıncı yetersiz olabilir. Çözüm: Hidrofor veya takviye pompası kurulması. Hidrofor sistemi su basıncını 2-3 bar'a yükseltir.

Boru Çapı Yetersiz:

Eski binalarda 1/2 inç borular kullanılmıştır. Modern duş başlıkları ve termostatik bataryalar için bu yetersizdir. Boru çapını 3/4 inçe yükseltin.

Akış Kısıtlayıcı (Flow Restrictor):

Yeni duş başlıkları su tasarrufu için akış kısıtlayıcı ile gelir. Bu, su akışını litrede 6-9 litreye sınırlar. Eğer basıncınız zaten düşükse, bu kısıtlayıcı çıkarılabilir. Duş başlığının hortum bağlantı yerinde plastik bir halka veya conta şeklindedir. Pense ile çıkarın.

Sıcak Suda Daha Düşük Basınç:

Eğer sadece sıcak suda basınç düşükse, kombi veya şofbenin çıkış basıncı yetersizdir. Kombi ayarlarından basıncı artırın. Kombinin su basıncı göstergesini kontrol edin, 1-1.5 bar arasında olmalıdır.

Yeni Duş Başlığı Seçimi:

Düşük basınçlı suyla çalışan özel duş başlıkları vardır. Bu başlıklar hava karıştırma teknolojisi ile basıncı artırır. Ayrıca yağmur duş başlıkları yerine jet tip başlıklar daha güçlü akış sağlar.

Su borularından gelen tıkırtı, çarpma veya gürültü sesleri rahatsız edici ve endişe vericidir. Bu sesler genellikle su akışı aniden kesildiğinde oluşur. Fenomene "water hammer" (su çekici) denir ve ciddi boru hasarına yol açabilir. Erken müdahale önemlidir.

Water Hammer Nedir?

Su borularda belirli bir hızda akar. Musluk aniden kapandığında su aniden durur. Suyun kinetik enerjisi basınç dalgasına dönüşür ve boru içinde geri yansır. Bu darbe boruları titreştirir, duvarlardan ayrılmasına ve birbirlerine çarpmasına neden olur. Sonuç: yüksek ses ve zamanla boru hasar görür.

Water Hammer'ın Nedenleri:

• Yüksek Su Basıncı: Şebeke basıncı 3-4 bar üzerindeyse water hammer riski artar. Çözüm: Basınç düşürücü valf (reductör) takın.
• Hava Kesesi Yok: Eski tesisatlarda borularda hava yastığı oluşur ve darbeleri emer. Yeni tesisatlarda bu yastık yoksa darbe doğrudan boruya iletilir.
• Elektrikli Vana Kullanımı: Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi gibi cihazlar elektromanyetik vana ile suyu aniden keser. Bu ani kapanma water hammer yaratır.
• Gevşek Boru Kelepçeleri: Borular duvara sabitlenmemişse, su akışı ve kapanma anında hareket eder ve duvara çarpar.

Çözüm Yöntemleri:

1. Water Hammer Arrestor (Darbe Emici):

Bu cihaz boruya monte edilir ve içinde hava yastığı veya yay sistemi bulunur. Su darbesi geldiğinde yastık enerjiyi emer. Özellikle çamaşır ve bulaşık makinesi girişine takılır. 100-200 TL civarındadır ve montajı kolaydır.

2. Basınç Düşürücü Valf:

Ana su girişine takılır ve basıncı 2-2.5 bar'a düşürür. Hem water hammer'ı azaltır hem de tüm tesisatı korur.

3. Boru Kelepçeleri Takviyesi:

Boruların geçtiği tüm noktalara (her 1-1.5 metrede bir) plastik veya metal kelepçe ile sabitleyin. Özellikle dirsek ve T bağlantı noktaları sıkıca sabitlenmelidir. Kelepçe ile duvar arasına kauçuk conta koyun, titreşim sönümler.

4. Yavaş Kapanan Musluk Kullanımı:

Ani kapanma yerine yavaşça kapatın. Özellikle yüksek basınçlı durumlarda bu önemlidir.

5. Hava Odası (Air Chamber) Oluşturma:

Borulara T bağlantısı ile dikey 30-40 cm'lik kör boru ekleyin. Bu boru üst kısmında hava birikiş ve darbe emici görevi görür. Eski tesisatlarda bu yöntem yaygındı.

Diğer Gürültü Nedenleri:

Termosifon Sesi: Sıcak su sistemlerinde termosifon (elektrikli su ısıtıcı) ısınırken tıkırtı yapar. Nedeni: içindeki suyun kaynaması ve kireç tabakaları. Çözüm: Termosifonun magnezyum anodunu değiştirin ve periyodik temizlik yapın.

Kombi Sesi: Kombi çalışırken borularda tıkırtı, çatırtı duyuluyorsa sistem içinde hava vardır veya kombi basınç ayarı yanlıştır. Radyatörlerden hava alın, kombi basıncını 1-1.5 bar'a ayarlayın.

Genleşme Sesi: Sıcak su boruları ısınınca uzar, soğuyunca kısalır. Borular sabit tutulmuşsa genleşme anında gıcırdama sesi çıkar. Çözüm: Borulara genleşme kompansatörü takın veya kelepçeleri biraz gevşetin.

Doğalgaz kokusu almak hayati tehlike işaretidir ve asla hafife alınmamalıdır. Doğalgaz (metan) doğal haliyle kokusuz bir gazdır, ancak güvenlik amacıyla içine mercaptan adı verilen kükürt bazlı bir koku maddesi eklenir. Bu madde çürük yumurta veya kükürt gibi keskin bir koku verir. Koku aldığınız anda doğru adımları atmanız hayat kurtarıcı olabilir.

Acil Durum Protokolü (İLK 5 DAKİKA ÇOK ÖNEMLİ):

• 1. ELEKTRİK DÜĞMESINE DOKUNMAYIN: Işık açma, elektrik cihazları kullanma, telefon etme, kapı zili çalma - hiçbirini yapmayın. En küçük kıvılcım patlamaya neden olabilir.
• 2. KAPILARI VE PENCERELERI AÇIN: Tüm kapı ve pencereleri ardına kadar açarak havalandırma sağlayın. Gaz konsantrasyonunu düşürmek hayati önem taşır.
• 3. GAZ VANASINI KAPATIN: Ana gaz vanasını (sayaç yanı) veya cihaz vanasını (kombi, ocak, şofben altı) kapatın. Vana kolu duvara paralel geldiğinde kapalıdır.
• 4. BİNAYI BOŞALTIN: Siz ve aileniz hemen binadan çıkın. Asansör kullanmayın, merdivenleri kullanın. Komşuları da uyarın.
• 5. DIŞ MEKANDAN 187'Yİ ARAYIN: Binadan çıktıktan sonra cep telefonunuzla acil gaz kaçağı hattı 187'yi arayın. Adres ve durum bilgisi verin.

Gaz Kaçağının Olası Nedenleri:

Eski veya Hasarlı Conta/Hortumlar: Doğalgaz ocaklarının arkasındaki esnek metal hortumlar (kıvrımlı sarı hortumlar) zamanla aşınır, çatlar veya bağlantı noktaları gevşer. Özellikle 5 yıldan eski hortumlar risk taşır. Hortum yerine sert boru bağlantısı daha güvenlidir.

Ocak veya Şofben Enjektör Sorunu: Ocak gözlerindeki enjektörler tıkanırsa gaz tam yanmaz ve sızıntı olabilir. Şofben pilot alevleri söndüyse gaz birikir.

Kombi Bağlantı Hatası: Kombi kurulumunda gaz bağlantısı yanlış yapılmışsa veya keçeler eski ise sızıntı olur. Kombinin yıllık bakımında bağlantılar kontrol edilmelidir.

Deprem veya Fiziksel Darbe: Deprem sonrası gaz boruları hasar görebilir. Mobilya taşırken, tadilat sırasında duvardaki gaz borusuna darbe gelmesi de risk yaratır.

Gaz Kaçağı Tespiti (Önleyici):

Köpük Testi: Sabunlu su veya bulaşık deterjanı karışımı hazırlayın. Şüphelendiğiniz bağlantı noktalarına (hortum eki, vana, kombi girişi) fırça ile sürün. Eğer köpük çıkar ve büyürse gaz sızıntısı var demektir.

Gaz Dedektörü: Mutfak ve kombi odasına gaz dedektörü takın. Cihaz gaz konsantrasyonu yükseldiğinde sesli alarm verir. 150-300 TL civarında olup hayat kurtarıcıdır. Dedektörü tavana yakın konuma monte edin çünkü doğalgaz havadan hafiftir ve yukarı çıkar.

Profesyonel Kontrol: Yılda bir kez yetkili doğalgaz tesisatçısına tüm sistemi kontrol ettirin. Kaçak dedektörü cihazı ile tüm hat test edilir.

Patlama Riski ve Tehlike Aralığı:

Doğalgaz havada %5-15 konsantrasyona ulaştığında patlayıcı hale gelir. Bu seviyeye kapalı bir odada 10-30 dakikada ulaşılabilir. Patlama, en küçük kıvılcımla (elektrik düğmesi, telefon, sigara) tetiklenir ve yıkıcı sonuçlara yol açar.

Yasal Sorumluluklar:

Gaz kaçağı sonucu patlama veya zehirlenme olursa, ihmal eden kişi hukuki ve cezai sorumluluk taşır. Zorunlu sigorta (DASK) yangın zararını karşılar ama ihmal durumunda tazminat vermeyebilir.

Modern kombiler dijital ekran ve hata kodları ile donatılmıştır. Kombi arıza yaptığında ekranda hata kodu (örneğin E01, E10, F28) görünür ve cihaz kilitlenir. Her marka farklı kod sistemi kullanır ama genel sorunlar benzerdir. Hata kodunu anlamak sorunu hızlı çözmenin anahtarıdır.

En Yaygın Hata Kodları ve Anlamları:

1. Alev Algılama Hatası (E01, F0, F1):

Kombi ateşleme yapıyor ama alev algılanamıyor. Nedenler: Gaz vanası kapalı, gaz basıncı düşük, ateşleme elektrodu kirli veya arızalı, gaz filtresi tıkalı, gaz sayacı kartı dolmuş (kredili sayaçlarda).

Çözüm: Gaz vanasının açık olduğunu kontrol edin. Kombi resetleyin (reset düğmesine 3-5 saniye basın). Ocakları açın, gaz geliyorsa sorun kombide. Ateşleme elektrodunu temizleyin (ince zımpara). Gaz sayacını kontrol edin, kredi doldurun. Sorun devam ediyorsa gaz valfi veya elektronik kart arızalı olabilir.

2. Su Basıncı Hatası (E10, F22, F37):

Kombinin su basıncı çok düşük (0.5 barın altı) veya çok yüksek (2.5 barın üstü). Düşük basınçta kombi çalışmaz çünkü sirkülasyon pompası zarar görebilir.

Çözüm: Kombi altındaki su doldurma musluğunu açarak basıncı 1-1.5 bara getirin. Eğer sürekli basınç düşüyorsa sistemde kaçak veya genleşme tankı arızası vardır. Basınç çok yüksekse musluktan biraz su boşaltın veya genleşme tankını kontrol ettirin.

3. Hava Kilidi veya Pompa Hatası (E02, E03, F75):

Sistem içinde hava kabarcıkları birikmiş ve su sirkülasyonu engelleniyor. Veya sirkülasyon pompası arızalı/kilitli.

Çözüm: Radyatörlerden hava alın. Her radyatörün yan tarafındaki havalandırma vidasını tornavida ile açın, hava çıksın, ardından su gelmeye başladığında kapatın. Kombiyi resetleyin. Pompa sesi duyuluyor mu kontrol edin. Pompa sessizse arızalıdır.

4. Aşırı Isınma / Güvenlik Hatası (E09, E27, F03):

Kombi suyu çok fazla ısıtmış (85-90°C üstü) ve güvenlik termostatı devreye girmiş. Nedenler: Sirkülasyon pompası çalışmıyor, 3-yollu valf arızalı, su akışı yok, NTC sensörü arızalı.

Çözüm: Kombiyi kapatın ve 10-15 dakika soğumasını bekleyin. Resetleyin. Sorun tekrarlanıyorsa pompa veya valf değişimi gerekir.

5. Baca Emniyet Hatası (E08, F28, F29):

Baca tıkalı veya rüzgar etkisiyle yanma gazları geri dönüyor. Veya baca fanı arızalı. Kombi zehirli gazları dışarı atamıyor ve güvenlik için kilitlendi.

Çözüm: Baca çıkışını kontrol edin. Kuş yuvası, kar, yaprak tıkanıklığı olabilir. Kombi odasını havalandırın. Baca fanının çalıştığını kontrol edin (çalışırken hafif hava üflemesi hissedilir). Fan arızalıysa değiştirilmeli.

6. Elektronik Kart Arızası (EA, E99, F33):

Kombi ana kartı arızalanmış. Bu genellikle elektrik çarpması, yıldırım, aşırı voltaj veya su kaçağından kaynaklanır.

Çözüm: Kartın sigorta değişimi veya tamiri gerekir. Maliyet 500-2000 TL arası. Kart tamamen değiştirilmesi gerekiyorsa 2000-5000 TL.

Kombi Resetleme İşlemi:

Çoğu geçici hata reset ile düzeltilir. Reset düğmesine 3-5 saniye basılı tutun veya kombininin elektriğini 30 saniye kapatıp açın. Ekran kapanacak ve tekrar açılacak, hata kodu silinecektir.

Önleyici Bakım:

Kombinin yıllık bakımını mutlaka yaptırın. Bakımda gaz filtresi, ateşleme elektrodu, baca, pompa, genleşme tankı ve su basıncı kontrol edilir. Bakım yaptırmayan kombiler erken arızalanır ve verimlilik kaybeder.

Garanti ve Servis:

Kombi garantisi genellikle 2 yıldır. Garanti süresindeyken yetkisiz serviste işlem yaptırmayın, garanti kaybedersiniz. Marka yetkili servisine başvurun.

Kombi veya ocak düzgün çalışmıyorsa, alevler zayıfsa veya kombi sürekli hata veriyorsa, gaz basıncının düşük olma ihtimali yüksektir. Doğalgaz sistemlerinde doğru basınç kritik önem taşır. Yüksek basınç da tehlikelidir ama düşük basınç cihazların çalışmamasına neden olur.

Normal Gaz Basıncı Değerleri:

Türkiye'de konutlarda doğalgaz basıncı 20-22 mbar (milibar) olmalıdır. Bunun altında (18 mbar) cihazlar düzgün çalışmaz, bunun üstünde (25 mbar+) güvenlik riski oluşur. Basınç ölçümü için dijital manometre gerekir.

Düşük Basıncın Nedenleri:

1. Şebeke Basıncı Düşük:

Özellikle kış aylarında, soğuk havalarda doğalgaz talebi artar. Şebeke basıncı düşebilir. Sabah ve akşam saatlerinde herkes ısınma için gaz kullanınca bölgesel basınç düşer. Eğer komşularınız da aynı sorunu yaşıyorsa, şebeke basıncı düşüktür.

Çözüm: Gaz dağıtım şirketine (İGDAŞ, BAŞKENTGAZ, vb.) bildirim yapın. Şirket şebeke basıncını artırır veya bölgeye takviye hattı çeker. Bireysel çözüm: Gaz basınç regülatörü taktırmak (profesyonel kurulum gerekir).

2. Bina Regülatörü Arızalı:

Çok katlı binalarda gaz, ana regülatörden geçerek dairelere dağıtılır. Regülatör arızalanırsa tüm binanın basıncı düşer. Regülatörün diyafragması yırtılmış, yayı zayıflamış veya filtresi tıkanmış olabilir.

Çözüm: Bina yönetimine veya gaz dağıtım şirketine haber verin. Regülatör bakımı veya değişimi gerekir. Maliyet bina ortak giderinden karşılanır.

3. Gaz Sayacı veya Filtre Tıkalı:

Gaz sayacı öncesinde veya sonrasında filtre vardır. Bu filtre pas, kir, küçük parçacıkları tutar. Zamanla tıkanır ve gaz akışını kısıtlar. Sonuç: basınç düşer.

Çözüm: Gaz dağıtım şirketini arayın. Sadece yetkili personel sayaç ve filtre ile işlem yapabilir. Filtre temizlenir veya değiştirilir. Aboneye masraf yansımaz veya minimal ücret alınır.

4. Boru Çapı Yetersiz:

Eski binalarda veya yanlış projelendirmede gaz boruları ince çekilmiş olabilir. Örneğin kombi + ocak + şofben kullanılan bir dairede 1/2 inç boru yetersizdir. Aynı anda iki cihaz çalıştığında basınç düşer.

Çözüm: Gaz tesisatını 3/4 inç veya 1 inç çapa yükseltmek. Bu işlem maliyetlidir ama kalıcı çözümdür. Yetkili doğalgaz tesisatçısı gerekir.

5. Uzun Mesafe veya Çok Dirsek:

Gaz sayacından kombiye olan mesafe çok uzunsa (15+ metre) veya hatta çok sayıda dirsek varsa, sürtünme nedeniyle basınç düşer. Her dirsek, akışı %5-10 azaltır.

Çözüm: Mümkünse gaz hattını kısaltın veya dirseклeri azaltın. Boru çapını büyütün.

Basınç Test Cihazı:

Gaz basıncını ölçmek için dijital manometre (gaz test cihazı) kullanılır. Cihaz kombi gaz girişine bağlanır ve anlık basınç değeri okunur. Profesyonel tesisatçılar bu cihaza sahiptir.

Kombi Üzerindeki Basınç Ayarı:

Kombi içinde gaz valfi vardır ve ayar vidası ile minimum/maksimum gaz akışı ayarlanabilir. Ama bu ayar sadece yetkili serviste yapılmalıdır. Yanlış ayar patlama riskine yol açar.

Kış Aylarında Alınacak Önlemler:

Soğuk havalarda gaz talebi artar, şebeke basıncı düşer. Sabah 06:00-09:00 ve akşam 18:00-22:00 saatleri en yoğun. Mümkünse bu saatlerde yüksek gaz tüketen işleri (fırın kullanımı) yapmaktan kaçının.

Doğalgaz ocağının alevi mavi olmalıdır. Eğer alev sarı, turuncu veya kırmızımsı ise, gaz tam yanmıyor demektir. Tam yanmama hem verimsizliktir hem de tehlikelidir çünkü zehirli karbonmonoksit (CO) gazı üretir. Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve ölümcül bir gazdır.

Mavi Alev vs Sarı Alev:

Mavi alev, gazın oksijen ile tam yanmasını gösterir. Sıcaklık yaklaşık 1900°C'dir ve çok verimlidir. Sarı alev ise eksik yanmadır. Sıcaklık 1200-1500°C'dir, is üretir ve karbonmonoksit salınır. Tencere altı kararmışsa sarı alev olduğu açıktır.

Sarı Alevin Nedenleri:

1. Hava Girişi Yetersiz (En Yaygın Neden):

Ocak gözlerinin altında veya yanında hava giriş delikleri vardır. Eğer bu delikler kir, yağ veya yemek artıkları ile tıkalıysa hava alamaz. Gaz yanmak için yeterli oksijen bulamaz ve sarı alev oluşur.

Çözüm: Ocak ızgarasını ve brülörleri sökün. İnce telli fırça, eski diş fırçası ve sıcak sabunlu su ile temizleyin. Hava deliklerini ince tel veya iğne ile dürterek açın. Her hafta düzenli temizlik sarı alevi önler.

2. Enjektör Tıkalı veya Yanlış Ayarlı:

Her ocak gözünün ortasında küçük bir enjektör (memik) vardır. Gaz bu enjektörden yüksek basınçla çıkar. Enjektör tıkanırsa veya çapı yanlışsa gaz-hava karışımı bozulur.

Çözüm: Enjektörü sökün (genellikle vidayla sabittir). İnce tel veya enjektör temizleme iğnesi ile temizleyin. Enjektör değişimi gerekiyorsa doğru çapı kullanın. Doğalgaz için enjektör çapları LPG'den farklıdır, karıştırmayın.

3. Gaz Basıncı Yüksek:

Gaz basıncı normalden yüksekse (25+ mbar) fazla gaz gelir, oksijen yetersiz kalır ve sarı alev oluşur. Basınç ayarı şebeke regülatöründe veya sayaç sonrasında yapılmalıdır.

Çözüm: Gaz dağıtım şirketine bildirim yapın. Basınç ölçülür ve regülatör ayarlanır. Bireysel olarak müdahale etmeyin, tehlikelidir.

4. Hava Ayar Vidası Yanlış Konumda:

Ocakların alt kısmında hava giriş ayar vidası vardır. Bu vida hava miktarını kontrol eder. Çok kapalıysa hava az gelir, sarı alev oluşur.

Çözüm: Vidayı yavaşça çevirerek hava girişini artırın. Alev maviye dönene kadar ayarlayın. Çok açarsanız alev patlar veya söner, o zaman biraz kapatın.

5. Ocak Modeli Eski veya Dönüştürülmüş:

LPG'den doğalgaza geçişte bazı eski ocaklar dönüştürülür. Dönüştürme işlemi hatalıysa veya eski enjektörler kullanılıyorsa sarı alev çıkar. Doğalgaza uygun yeni ocak almak daha güvenlidir.

Karbonmonoksit Zehirlenmesi Belirtileri:

Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma, göğüs ağrısı, bilinç kaybı. Mutfakta uzun süre kalırken bu belirtiler hissediyorsanız hemen dışarı çıkın, havalandırın ve 112'yi arayın. Karbonmonoksit algılayıcı (CO dedektörü) mutfağa mutlaka takılmalıdır.

Ocak Bakımı ve Temizlik:

Haftada bir ocak ızgaralarını çıkarıp yıkayın. Ayda bir brülörleri sökün ve detaylı temizlik yapın. Yılda bir profesyonel ocak servisi çağırın. Enjektörler, hava ayarları, güvenlik sensörleri kontrol edilir.

Yeni Ocak Alırken Dikkat:

Mutlaka doğalgaz için üretilmiş ocak alın. "LPG/Doğalgaz Çift Yakıt" modeller daha esnek ama ayar gerektirir. Cam üstü ocaklar modern ama emaye ocaklar daha dayanıklıdır. Alev arıza sensörü ve otomatik gaz kesme özelliği olan modeller tercih edilmelidir.

Doğalgaz faturanız normalden çok yüksek geliyorsa bunun birkaç nedeni olabilir: Gizli kaçak, verimsiz cihaz kullanımı, yalıtım eksikliği veya sayaç hatası. Yüksek fatura problemi hem ekonomik yük oluşturur hem de enerji israfına yol açar. Sorunu tespit edip çözmek uzun vadede binlerce lira tasarruf sağlar.

1. Gizli Gaz Kaçağı Kontrolü:

İlk şüphelenilmesi gereken gizli kaçaktır. Kaçak tespiti için basit bir test yapabilirsiniz:

Gece Testi: Gece uyumadan önce gaz sayacını okuyun veya fotoğrafını çekin. Tüm gaz cihazlarını kapatın (kombi, ocak, şofben). Pilot alevleri de söndürün. Sabah ilk iş sayacı tekrar okuyun. Eğer sayaç ilerlemiştir, gizli kaçak var demektir.

Kaçak Nereden Olabilir?

• Esnek hortum bağlantıları (ocak arkası, şofben bağlantısı)
• Vana keçeleri (eski veya yıpranmış)
• Kombi gaz valfi içi (valf tam kapanmıyor)
• Boru bağlantı noktaları (özellikle eski binalar)
• Sayaç sonrası ilk bağlantı (vida bağlantısı gevşemiş)

Çözüm: Kaçak tespit edilirse hemen gaz dağıtım şirketini (187) arayın. Şirket ekibi gelir, profesyonel cihazlarla kaçak noktasını bulur ve onarır. Acil müdahale ücretsizdir.

2. Kombi Verimsizliği:

Kombi bakımı yapılmamışsa, kireçlenmişse veya eski modelse gaz tüketimi %30-50 artar.

Verimlilik İpuçları:

• Yıllık Bakım: Kombi bakımında yanma odası, ısı eşanjörü, gaz filtresi temizlenir. Verimlilik artar, tüketim %15 azalır.
• Sıcaklık Ayarı: Oda termostatını 20-21°C'de tutun. Her 1°C artış %7 fazla gaz tüketir. Gece 18°C'ye düşürün.
• Akıllı Termostat: Programlanabilir termostat kullanın. Gündüz evde yokken ısıyı düşürsün, akşam otomatik yükseltsin.
• Sıcak Su Ayarı: Kombinin sıcak su sıcaklığını 45-50°C'de tutun. 60°C+ gereksizdir ve kireçlenmeyi artırır.

3. Ev Yalıtımı:

Kötü yalıtım, ısı kaybına ve aşırı gaz tüketimine yol açar. Özellikle eski binalarda yalıtım yetersizdir.

Yalıtım Kontrol Noktaları:

• Pencereler: Tek cam yerine çift cam kullanın. Pencere kenarlarındaki hava kaçaklarını silikon veya hava bant ile kapatın.
• Kapılar: Kapı altlarına hava önleme bantı takın. Giriş kapısı yalıtımlı olmalı.
• Duvarlar: Dış duvarlara ısı yalıtımı (mantolama) yaptırın. Bina genelinde yapılırsa %30-40 tasarruf sağlar.
• Tavan: Çatı arasına yalıtım yapın. Isı yukarı çıkar, çatıdan kaçar.

4. Kullanım Alışkanlıkları:

Günlük yaşamda küçük değişiklikler büyük tasarruf sağlar:

• Pencereleri açarken radyatör vanalarını kapatın
• Kullanılmayan odaların ısısını düşürün
• Perdeler ve jaluzi ısı yalıtımı sağlar, gece kapatın
• Fırını gereksiz ön ısıtmadan kullanın
• Duş süresini kısaltın (5-7 dakika yeterli)
• Bulaşık makinesini tam yükle çalıştırın

5. Sayaç Hatası (Nadir):

Gaz sayacı arızalıysa veya manyetik bozucu etki varsa yanlış ölçüm yapabilir.

Test: Gaz dağıtım şirketine başvurun, sayaç kontrolü talep edin. Sayaç laboratuvarda test edilir. Hatalı çıkarsa değiştirilir ve fark iade edilir.

Tarifeler ve Fatura Hesaplama:

Doğalgaz kademeli tarifedir. İlk dilim (0-120 m³) ucuz, üst dilimler pahalıdır. Tüketiminizi 120 m³ altında tutmaya çalışın. Kış aylarında limit artırılır ama yine de tasarruf şarttır.

Fatura Analizi:

Aylık tüketiminizi takip edin. Ani artış varsa (önceki aya göre %50+ artış) sorun araştırın. Gaz dağıtım şirketi web sitesinden veya mobil uygulamasından günlük tüketim grafiğini izleyebilirsiniz.

Eski tip şofbenler (pilotlu sistemler) hala birçok evde kullanılmaktadır. Şofben açmak istediğinizde pilot alevi yanmıyorsa veya ana alev devreye girmiyorsa, sorunu anlamak ve çözmek önemlidir. Modern kombiلرle karşılaştırıldığında şofbenler daha basit mekanik sistemlere sahiptir ama yine de arızaları can sıkıcıdır.

Şofben Nasıl Çalışır?

Şofben iki aşamalı yanma sistemi ile çalışır. İlk aşama: Sürekli yanan küçük pilot alevi. İkinci aşama: Musluk açıldığında su akışı diyaframı iter, gaz valfi açılır ve ana brülör yanar. Pilot alevi ana brülörü ateşler. Termoçift sensörü pilot alevini algılar ve gaz valfini açık tutar.

Pilot Alevi Yanmıyor:

Neden 1: Termoçift Arızası

Termoçift, pilot alevinin ısısını algılayan metal bir sensördür. Pilot alevindeki ısı termoçiftin ucunu ısıtır, termoçift elektrik üretir ve gaz valfini açık tutar. Eğer termoçift arızalıysa, yıpranmışsa veya oksitlenmişse elektrik üretimi durur ve valf kapanır.

Test: Pilot alevini yakmayı deneyin. Düğmeyi 30-60 saniye basılı tutun (termoçiftin ısınması için). Düğmeyi bıraktığınızda alev hemen sönüyorsa termoçift arızadır.

Çözüm: Termoçifti değiştirin. Yedek parça 50-150 TL civarındadır. Montaj basittir: Eski termoçifti sökün (genellikle somun ile sabittir), yenisini takın, pilot alevinin ucuna 5-10 mm mesafede konumlandırın.

Neden 2: Pilot Enjektörü Tıkalı

Pilot alevinin gaz enjektörü çok küçüktür (0.15-0.25 mm). Zamanla kir, toz, örümcek ağı tıkanıklık yapar. Gaz akışı azalır, pilot alevi zayıf yanar veya hiç yanmaz.

Çözüm: Enjektörü sökün ve ince iğne veya büroklips teli ile temizleyin. Basınçlı hava üfleyerek tıkanıklığı açın. Yeniden takın ve test edin.

Neden 3: Gaz Vanası Kapalı veya Arızalı

Şofben altındaki gaz vanası kapalı olabilir. Veya ana gaz valfi içindeki diyafram yırtılmışsa gaz gelmez.

Çözüm: Vana kolunun boru ile paralel (açık) olduğundan emin olun. Ocaklardan gaz geliyorsa şebeke basıncı var demektir, sorun şofben valfinde. Valf tamiri veya değişimi gerekir.

Neden 4: Ateşleme Elektrodu Arızalı

Modern şofbenlerde pilot alevini yakmak için elektrikli kıvılcım (elektronik ateşleme) kullanılır. Ateşleme elektrodu arızalıysa veya pili bittiyse kıvılcım çıkmaz.

Çözüm: Pil ile çalışıyorsa pilleri değiştirin (genellikle D boy pil). Elektrikli ise ateşleme modülünü kontrol edin. Elektrotta kireç veya pas varsa temizleyin.

Ana Brülör Yanmıyor (Pilot Yanıyor Ama):

Neden 1: Su Basıncı Düşük

Şofbenin alt kısmında su basıncı sensörü (diyafram) vardır. Musluk açıldığında su akışı diyaframı iter ve gaz valfini açar. Eğer su basıncı çok düşükse (0.3 bar altı) diyafram hareket etmez.

Çözüm: Su basıncını artırın. Bina su deposu boşsa veya pompa arızalıysa basınç düşüktür. Musluk filtrelerini temizleyin, akış hızını artırın.

Neden 2: Diyafram Yırtılmış veya Katılaşmış

Diyafram kauçuk bir zardır. Zamanla sertleşir, çatlar veya delinir. Hareket edemez hale gelir.

Çözüm: Diyafram değişimi. Şofben alt kapağını açın, diyaframı sökün ve yenisiyle değiştirin. Yedek parça 30-80 TL.

Neden 3: Ana Gaz Valfi Kireçlenmiş

Gaz valfi içindeki küçük pistonlar kireç veya kir nedeniyle sıkışmışsa gaz akışı engellenir.

Çözüm: Valf temizliği veya değişimi. Profesyonel müdahale önerilir.

Şofben Bakımı:

Yılda bir kez profesyonel şofben bakımı yaptırın. Bakımda pilot enjektörü, termoçift, diyafram, su filtresi, brülörler temizlenir. Baca kontrolü yapılır. Bakım maliyeti 200-400 TL civarındadır ve arızaları önler.

Kombiye Geçiş:

Şofben 15+ yaşındaysa ve sık arızalanıyorsa kombiye geçmek ekonomik olabilir. Modern kombiler daha verimli, güvenli ve konforludur. Pilot alevi olmadığı için sürekli gaz tüketimi yoktur.

Kombi çalışıyor ama radyatörlerinizden biri veya birkaçı ısınmıyorsa, sorun lokal bir tıkanıklık veya ayar hatasıdır. Tüm radyatörler ısınmıyorsa sistem genelinde problem vardır. Her iki durumun da farklı nedenleri ve çözümleri mevcuttur.

Tek Radyatör Isınmıyor:

Neden 1: Radyatörde Hava Var

En yaygın nedendir. Sistem içine hava girmişse, hava radyatörün üst kısmında birikir ve sıcak suyun dolaşmasını engeller. Radyatörün üstü soğuk, altı ılık kalır.

Çözüm: Hava Alma İşlemi

1. Kombiyi çalıştırın, sistem ısı beklemeye başlasın.
2. Radyatörün yan tarafındaki havalandırma vidasını (küçük kare delikli vida) bulun.
3. Altına havlu veya kap koyun (su damlayacak).
4. İnbus anahtarı veya özel hava alma anahtarı ile vidayı yavaşça saat yönünün tersine çevirin.
5. Hava "tssss" sesiyle çıkacaktır. Hava bitip su gelmeye başladığında vidayı hemen kapatın.
6. Tüm radyatörlerde bu işlemi tekrarlayın.
7. Kombi su basıncını kontrol edin, düşmüşse su ekleyin (1-1.5 bar).

Neden 2: Radyatör Vanası Kapalı

Her radyatörün altında giriş ve çıkış vanası vardır. Eğer vana kapalıysa veya yarı kapalıysa sıcak su geçemez.

Çözüm: Vana kolunu tamamen açın (saat yönünün tersine sonuna kadar çevirin). Termostatik valf varsa sayıyı maksimuma (5) getirin. Eğer vana sıkışmışsa, bir kaç kez tam açıp tam kapatarak gevşetin.

Neden 3: Radyatör İçi Çamurlaşmış

Eski sistemlerde radyatör içinde pas, kireç ve çamur birikir. Su geçişi engellenir. Radyatör ağırdır ve içinde çalkalandığında çamlaşma sesi duyulur.

Çözüm: Radyatör temizliği. Radyatörü duvardan söküp ters çevirerek içini basınçlı su ile yıkayın. Veya sisteme kimyasal temizleyici ekleyip sirkülasyon yaptırın. Profesyonel yöntem: hidrodinamik temizleme.

Tüm Radyatörler Isınmıyor:

Neden 1: Kombi Sirkülasyon Pompası Çalışmıyor

Kombi içindeki pompa sıcak suyu sistemde dolaştırır. Pompa arızalıysa, tıkalıysa veya elektrik almıyorsa su dolaşmaz.

Test: Kombi çalışırken pompayı dinleyin. Hafif vızıltı veya motor sesi duyulmalıdır. Pompa gövdesine dokunun, titreşim hissedilmelidir.

Çözüm: Pompa sıkışmışsa, pompa gövdesindeki vidayı tornavida ile çevirerek rotoru manuel döndürün. Arızalıysa pompa değişimi gerekir (500-1500 TL).

Neden 2: 3-Yollu Valf Arızası

Kombide 3-yollu valf, sıcak suyu radyatörlere veya musluk suyuna yönlendirir. Valf arızalıysa sadece sıcak kullanma suyu gelir, radyatörler ısınmaz.

Çözüm: Valf motoru veya valf gövdesi değişimi. Yetkili servis gerektirir.

Neden 3: Sistem Basıncı Çok Düşük

Kombi basıncı 0.5 barın altındaysa pompa çalışmaz veya hava çeker.

Çözüm: Kombi altındaki doldurma musluğundan su ekleyin, basıncı 1-1.5 bara getirin.

Neden 4: Genleşme Tankı Arızası

Genleşme tankı sistemdeki basınç dengesini sağlar. Tank arızalıysa basınç sürekli değişir ve pompa düzgün çalışmaz.

Çözüm: Tank basıncını kontrol edin (arka kısmında lastik valf var). Hava basıncı 1-1.5 bar olmalı. Yetersizse bisiklet pompası ile şişirin. Tank içi su dolmuşsa tank değişimi gerekir.

Radyatör Dengeleme:

Kombiye yakın radyatörler çok ısınıyor, uzaktakiler az ısınıyorsa sistem dengesizdir. Çözüm: Yakın radyatörlerin vanalarını biraz kapatın, uzaktakileri tam açın. Böylece su eşit dağılır.

Kombi çalışırken aşırı gürültü yapıyorsa, bu hem rahatsız edicidir hem de arıza işaretidir. Normal çalışan bir kombi hafif bir fan sesi ve su akış sesi çıkarmalıdır. Yüksek sesli çarpma, tıkırtı, ıslık veya patlama sesleri sorun olduğunu gösterir.

Ses Türleri ve Nedenleri:

1. Kaynamaya Benzer Fokurdama (Kettling Sesi)

Kombi içindeki su aşırı ısınıyor ve yerel olarak kaynıyor. Nedeni: Isı eşanjörü kireçlenmiş veya su akışı yavaş.

Neden ve Çözüm: Kombi ısı eşanjörü (ısıtma serpantini) kireçle kaplanmış. Kireç ısı transferini engeller, su yerel olarak aşırı ısınır ve kaynama sesi çıkar. Çözüm: Kombi kimyasal temizliği (descaling). Mağnesik asit veya sitrik asit bazlı temizleyici ile eşanjör yıkanır. Profesyonel işlemdir, 300-600 TL.

Önleme: Sert sulu bölgelerde su yumuşatıcı (softener) kullanın. Veya polifosfat filtresi takın. Kombinin sıcaklık ayarını 60°C'nin altında tutun, yüksek sıcaklık kireçlenmeyi hızlandırır.

2. Tıkırtı veya Çarpma Sesi

Kombi ve radyatör borularından metal çarpma sesi geliyor.

Neden: Water Hammer (Su Çekicisi)

Su akışı aniden kesildiğinde (pompa stop, valf kapandı) basınç dalgası oluşur ve borular titreyerek birbirine veya duvara çarpar.

Çözüm:

• Boru kelepçelerini sıkın, boruları duvara sabitleyin.
• Genleşme tankını kontrol edin, basıncını ayarlayın.
• Sistem içindeki havayı alın.
• Pompa hızını düşürün (kombi ayarlarında "lower pump speed" seçeneği).

Neden: Borular Genleşme-Daralma Yapıyor

Sıcak borular genleşir, soğuk borular daralır. Borular kelepçelerle çok sıkı tutulmuşsa genleşme anında gıcırdama ve tıkırtı sesi çıkar.

Çözüm: Boru kelepçelerini hafifçe gevşetin. Borulara genleşme kompansatörü ekleyin.

3. Islık veya Uğultu Sesi

Kombi çalışırken yüksek frekanslı ıslık sesi.

Neden 1: Fan Arızası

Baca fanının yatakları aşınmış veya kanatlar kırılmış. Fan dengesiz döner ve uğultu yapar.

Çözüm: Fan değişimi. 300-800 TL civarında.

Neden 2: Gaz Valfi veya Brülör

Gaz valfi yarı açık veya brülör delikleri tıkalı. Gaz yüksek basınçla dar deliklerden geçerken ıslık sesi çıkar.

Çözüm: Brülör temizliği. Gaz valfi ayarı (sadece yetkili servis).

4. Motor veya Pompa Sesi

Kombi pompası veya fan motoru sürekli yüksek sesle çalışıyor.

Neden: Pompa Hızı Yüksek

Pompa maksimum hızda çalışıyor, gerekli değilse gürültü yapar.

Çözüm: Pompa hızını düşürün. Çoğu kombide 3 hız ayarı vardır (düşük, orta, yüksek). Pompa gövdesinde bir düğme veya vida ile ayarlanır.

5. Patlama veya Vurma Sesi (En Tehlikeli)

Kombi ateşlenirken "boom" sesi duyuluyor.

Neden: Gecikmiş Ateşleme

Brülöre gaz geliyor ama ateşleme gecikmeli oluyor. Gaz birikir, sonra patlamalı şekilde yanış. Çok tehlikelidir, yanma odasına zarar verir.

Çözüm: Hemen yetkili servisi arayın. Ateşleme elektrodu, gaz valfi veya elektronik kart sorunu olabilir. Kullanmaya devam etmeyin.

Kombi Ses Yalıtımı:

Kombi odasının duvarlarına akustik köpük veya ses yalıtım paneli takın. Kombi altına anti-vibrasyon pedi koyun. Baca çıkışına susturucu (silencer) takın.

Kredili (ön ödemeli) gaz sayaçları son yıllarda yaygınlaşmıştır. Kart veya mobil uygulama ile kredi yüklersiniz ve kullandıkça azalır. Eğer krediniz çok hızlı bitiyorsa, bunun birkaç nedeni olabilir: Yüksek tüketim, kaçak, sayaç hatası veya verimsiz kullanım.

Kredili Sayaç Nasıl Çalışır?

Sayaç içinde elektronik sistem vardır. Yüklediğiniz kredi miktarına göre gaz geçişi açılır. Kredi bittiğinde sayaç otomatik kapatır, gaz gelmez. Acil durum kredisi (genellikle 1-2 m³) vardır, kısa süre daha kullanabilirsiniz.

Hızlı Bitme Nedenleri:

1. Gizli Kaçak:

En ciddi neden budur. Gaz kaçağı varsa krediniz boşa harcanır.

Test: Gece tüm cihazları kapatın. Sayaç ekranında anlık tüketim değeri görürsünüz (m³/saat). Sıfır olmalıdır. Eğer tüketim gösteriyorsa kaçak vardır.

Çözüm: 187 gaz kaçağı hattını arayın. Acil ekip gelir, kaçak tespiti yapar ve onarır.

2. Verimsiz Kombi:

Kombi bakımsızsa, eski modelse veya ayarları yanlışsa %30-50 fazla gaz tüketir.

Kontrol Listesi:

• Kombinin son bakımı ne zaman? 1 yıl geçtiyse bakım yaptırın.
• Kombi kaç yaşında? 15+ yaşındaysa yeni kombi daha verimli olabilir (A sınıfı yoğuşmalı kombi %30 tasarruf).
• Oda termostatı var mı? Termostat oda sıcaklığını 20-21°C'de tutar, kombi gereksiz çalışmaz.
• Radyatör vanalarında termostatik başlık var mı? Oda bazlı sıcاklık kontrolü sağlar.

3. Ev Yalıtımı Zayıf:

Yalıtımsız evde ısı kaçar, kombi sürekli çalışır, gaz tüketimi artar.

Hızlı Test: Dış duvarları elinizle yoklayın. Çok soğuksa yalıtım yetersiz. Pencere kenarlarından hava akıyorsa sızdırmazlık yok.

Çözüm: Pencere fitilleri, kapı altı bantları, perde kullanımı gibi düşük maliyetli önlemler alın. Uzun vadede dış cephe mantolama yaptırın.

4. Kullanım Alışkanlıkları:

Küçük değişiklikler büyük fark yaratır.

• Termostat Ayarı: 21°C yerine 20°C tercih edin. 1°C fark %7 tasarruf sağlar.
• Gece Düşürme: Gece uyurken ısıyı 18°C'ye düşürün veya kombinin gece modu kullanın.
• Kullanılmayan Odalar: Misafir odası, balkon gibi alanların radyatör vanalarını kapatın.
• Havalandırma: Pencere sürekli aralıkta kalmasın. Günde 2-3 kez 5 dakika tam açın, hava değişsin, ardından kapatın.
• Fırın Kullanımı: Fırını gereksiz ön ısıtmadan kullanın. Fırın kapağını açıp kapatmayın, ısı kaçar.

5. Sayaç Hatası (Nadir):

Elektronik sayaçlar bazen arızalanabilir veya yazılım hatası yapabilir.

Test: Bilinen bir tüketim yapın (örneğin kombiyi 1 saat çalıştırın) ve sayacın gösterdiği tüketimi not edin. Olağan dışı yüksekse sayaç şüpheli.

Çözüm: Gaz dağıtım şirketine bildirim yapın. Sayaç test edilir, hatalıysa değiştirilir ve fark iade edilir.

Kredi Yönetimi:

• Mobil Uygulama: Gaz şirketinin uygulamasını kullanın. Günlük/haftalık tüketim grafiğini izleyin.
• Alarm Kurma: Kredi belirli seviyeye düştüğünde SMS bildirimi ayarlayın.
• Otomatik Yükleme: Belirli seviyede otomatik kredi yüklemesi aktif edin, gazınız hiç bitmesin.
• Kampanyalar: Gaz şirketleri bazen ekstra kredi veya indirim kampanyaları yapar, takip edin.

Tüketim Ortalaması:

Ortalama bir daire (100 m², 3 kişi) kış ayında aylık 80-150 m³ gaz tüketir. Sizin tüketiminiz 200+ ise yukarıdaki nedenleri araştırın.

Kış aylarında kombi bacasının ağzında buz oluşması veya bacadan yoğuşma suyu damlaması yaygın bir sorundur. Özellikle yoğuşmalı (kondenzasyon) kombilerde bu durum normaldir ama aşırı buzlanma baca tıkanmasına ve kombi arızasına yol açabilir.

Neden Buzlanma Oluşur?

Kombi doğalgaz yaktığında yanma sonucu su buharı (H₂O) ve karbondioksit (CO₂) açığa çıkar. Bu gazlar sıcaktır (60-80°C) ve baca yolu ile dışarı atılır. Kış aylarında dış hava çok soğuksa (-5°C altı), sıcak yanma gazları baca ağzında aniden soğur. Su buharı yoğuşarak sıvılaşır ve donarak buz haline gelir.

Normal Yoğuşma vs Aşırı Buzlanma:

Normal Durum: Baca ağzında hafif buz tabakası veya buz saçağı. Kombi çalıştıkça eriyip tekrar oluşur. Baca açık kalır, sorun yoktur.

Problemli Durum: Baca ağzı tamamen buzla tıkanmış, içeriye hava alamıyor. Kombi baca emniyet sensörü devreye girer ve hata vererek kapanır. Yanma gazları geri dönebilir, zehirlenme riski vardır.

Yoğuşmalı (Kondensasyon) Kombiler:

Modern A sınıfı yoğuşmalı kombiler, yanma gazlarındaki ısıyı maksimum düzeyde geri kazanır. Bu nedenle baca çıkış sıcaklığı düşüktür (40-50°C). Düşük sıcaklık daha fazla yoğuşmaya yol açar. Bu tip kombilerde baca ağzından su damlaması ve buzlanma normaldir.

Çözüm Yöntemleri:

1. Baca Uzatma veya Yönlendirme:

Bacayı 30-50 cm daha uzatın. Baca ağzı rüzgar ve kar yağışından korunsun. Baca çıkışını aşağı doğru (45°) açılı hale getirin. Böylece yoğuşma suyu dışarı akar, birikip donmaz.

2. Baca Serpantini (Isıtmalı Baca):

Baca içine elektrikli ısıtma kablosu sarın. Kablo düşük watt (20-50W) tüketir ve bacayı donma noktasının üzerinde tutar. Otomatik termostat ile -5°C altında devreye girer.

3. Anti-Freeze Baca Başlığı:

Özel tasarımlı baca başlığı takın. İçinde ısı tutucu veya girdap oluşturan kanatlar vardır. Yoğuşmayı azaltır.

4. İkili Baca Sistemi (Koaksiyel Baca):

İç içe iki borulu baca. İç boru yanma gazlarını dışarı atar, dış boru taze hava alır. Isı dengesi sağlanır, buzlanma azalır. Yeni kombi kurulumlarında tavsiye edilir.

5. Baca Yalıtımı:

Baca borusunu köpük izolasyon veya cam yünü ile yalıtın. Özellikle dış duvarda olan baca kısımları yalıtılmalı. Isı kaybı azalır, yoğuşma azalır.

Buzlanma Olduğunda Acil Müdahale:

• Kombiyi hemen kapatın. Baca tıkalıyken çalıştırmayın, zehirli gazlar içeri dönebilir.
• Bacaya dışarıdan sıcak su (kaynar değil, ılık) dökün. Buz eriyecektir.
• Fen veya sıcak hava üfleyici ile baca ağzını ısıtın (plastik bacalarda dikkatli, eriتebilir).
• Buz tamamen eriyince kombiyi çalıştırın.
• Kalıcı çözüm için yukarıdaki önlemlerden birini uygulayın.

Düzenli Baca Kontrolü:

Kış başlamadan önce (Ekim-Kasım) baca kontrolü yaptırın. Baca içi temizliği, bağlantı kontrolü, fan kontrolü yapılır. Ayrıca bacada kuş yuvası, yaprak birikimi olup olmadığına bakın.

Yasal Gereklilik:

Apartman yönetmeliğinde baca kontrolü zorunludur. Yangın ve zehirlenme riski nedeniyle baca bakımı ihmal edilmemelidir. Kombi yetkili servis bakımında baca da kontrol edilir.

Plastik vs Metal Baca:

Yoğuşmalı kombilerde plastik (PVC/PP) baca kullanılır çünkü asidik yoğuşma suyuna karşı dayanıklıdır. Metal bacalar paslanır. Plastik bacalar daha az buzlanır ama kırılgan olabilir, dikkat gerekir.

Kış aylarında en sık karşılaşılan ısıtma sorunlarının başında kalorifer peteklerinin isınmaması gelir. Bu durum genellikle sistemdeki hava, balans ayarları veya dolaşım problemlerinden kaynaklanır ve oda konforunu ciddi şekilde etkiler.

Sorunun Temel Nedenleri:

Peteklerin tam ısınmamasının birkaç yaygın nedeni vardır. İlk ve en sık karşılaşılan durum, petek içinde biriken havadır. Su ısıtıldığında içindeki çözünmüş hava salınır ve peteğin üst kısımlarında birikerek sıcak suyun dolaşımını engeller. İkinci önemli neden, sistemin hidrolik balansının bozulmuş olmasıdır - bazı petekler çok fazla su çekerken diğerleri yeterince alamaz. Üçüncü neden ise petek içinde biriken çamur ve tortudur; özellikle eski sistemlerde pas ve kireç tortuları petek kanallarını tıkayabilir.

• 1. Hava Alma İşlemi: Peteğin yan tarafındaki havalandırma vanasını (purgör) açın. Bir kap ile suyun altına tutun ve musluyu yavaşça çevirin. Önce hava çıkacak, ardından su gelmeye başlayacak. Su düzenli akmaya başladığında vanayı kapatın. Bu işlemi tüm petekler için tekrarlayın.
• 2. Balans Ayarı: Tüm peteklerde hava alma işleminden sonra hala sorun varsa, kombi veya kazanın yakınındaki peteklerin vanalarını biraz kısın. Bu şekilde uzaktaki peteklere daha fazla su gidecektir. Ayar yaparken tüm peteklerin eşit ısınmasını sağlamaya çalışın.
• 3. Sirkülasyon Pompası Kontrolü: Kombi veya kazan dairesinde bulunan sirkülasyon pompasının çalıştığından emin olun. Pompa çalışırken hafif bir titreşim ve ses duyulmalıdır. Pompa kilitlenmişse, ortasındaki vidayı tornavida ile çevirerek açabilirsiniz.
• 4. Termostatik Vana Kontrolü: Petekte termostatik vana varsa, tamamen açık konuma getirin ve bir süre bekleyin. Bazen vanalar mekanik olarak sıkışabilir.

Önleme ve Bakım: Sezon başında tüm peteklerden hava alın, yılda bir kez sistem temizliği (flushing) yaptırın, kapalı devrelere özel inhibitör kimyasalları ekletin ve sistem su basıncını düzenli kontrol edin (1.5-2 bar arası olmalı).

Apartman veya site içi merkezi ısıtma sistemlerinde yaşanan ısınma problemleri, bireysel ısıtmadan farklı dinamiklere sahiptir. Bu tür sorunlar genellikle bina ısı merkezi, dağıtım hatları veya daire içi tesisatla ilgili olabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Merkezi sistemlerde ısı gelmemesinin en yaygın nedeni, bina ısı merkezindeki kompakt ısı istasyonunun (HİS) arızalı olmasıdır. Bu istasyon şehir şebekesinden gelen sıcak suyu binaya dağıtır. Diğer bir neden ise dairelerin ısı pay ölçerlerinin (kalorimetre) hatalı çalışması veya kablolamasının kopmuş olmasıdır. Boru hatlarındaki vanalar kapalı olabilir ya da sistem basıncı düşmüş olabilir. Ayrıca daire girişindeki gösterge panelinde kredi bitmiş olabilir (ön ödemeli sistemlerde).

• 1. Otomasyon Paneli Kontrolü: Daire içindeki dijital termostat veya kumanda panelini kontrol edin. Kredi durumu, hata kodları ve sistem durumu bilgilerini inceleyin. Kredi bitmiş veya limit dolmuşsa yükleme yapın.
• 2. Daire Girişi Vanalar: Genellikle tuvalette veya banyoda bulunan daire giriş vanalarının açık olduğundan emin olun. Gidiş ve dönüş olmak üzere iki vana bulunur, her ikisi de açık olmalıdır.
• 3. Yönetim ve Site Görevlisi: Sorun sadece sizin dairenizde değilse, yönetimle iletişime geçin. Bina ısı merkezi arızası, pompa arızası veya şebeke kesintisi olabilir. Site görevlisi sistem basıncını, pompa çalışmasını ve HİS cihazını kontrol etmelidir.
• 4. Kalorimetre Kontrolü: Her odada bulunan kalorimetrelerin (ısı pay ölçer) LED'lerinin yanıp söndüğünü kontrol edin. Yanmıyorsa pili bitmiş veya cihaz arızalı olabilir. Bu durumda yönetim kalorimetre firmasını aramalıdır.
• 5. Profesyonel Destek: Yukarıdaki kontroller sonuç vermezse, binanın anlaşmalı olduğu mekanik tesisat firmasını çağırın. Sorun dağıtım hattı, çamurlanma veya hidrolik dengesizlik olabilir.

Yasal Haklar: Merkezi ısıtmada, yönetim sözleşme gereği belirli sıcaklığı sağlamakla yükümlüdür. Kat Mülkiyeti Kanunu gereği, ortak alanlarda 21-24°C oda sıcaklığı sağlanmalıdır. Sorun çözülmezse tutanak tutturarak haklarınızı saklı tutabilirsiniz.

Yerden ısıtma (radyan taban ısıtma) sistemleri, konforlu ve homojen ısıtma sağlamasına rağmen, bazı durumlarda yavaş ısınma veya yetersiz ısıtma problemleri yaşanabilir. Bu sistemlerin ataletli çalışma prensibi nedeniyle doğru kullanım ve bakım kritik önem taşır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yerden ısıtma sistemlerinin yavaş ısınmasının birincil nedeni, sistemin doğası gereği ataletli olmasıdır - beton şapın ısınması zaman alır. Ancak normal sürenin çok üzerinde bir yavaşlık varsa, sistemdeki hava boşlukları, kollektör balans ayarlarının bozulması, sirkülasyon pompası gücünün yetersiz olması veya boru içinde çamur birikmesi söz konusu olabilir. Ayrıca oda termostatlarının yanlış konumlandırılması (güneş alan duvar, dış kapı yakını gibi) da yetersiz ısınma algısına neden olur. Zemin kaplamasının termal direncinin yüksek olması da (kalın halı, izolasyonlu laminat) ısı transferini engelleyebilir.

• 1. Kollektör Havası Alma: Sistemin kollektör dolabını açın. Her bir çevrim hattının gidiş ve dönüş kolunda birer vana ve havalandırma musluğu bulunur. Her hattı sırayla açıp kapatarak hava alma işlemi yapın. Önce bir hattı açın, diğer hatları kapatın, hava alma musluğunu açın, su gelene kadar bekleyin.
• 2. Balans Ayarı (Flow Metre Kontrolü): Kollektör üzerinde her hat için flow metre bulunur. Tüm hatların yaklaşık eşit debide çalıştığından emin olun. Bir hat çok fazla akıyor ve diğeri çok azsa, fazla akan hattın vanasını kısın. Genellikle uzun hatlar daha az, kısa hatlar daha fazla su çekmeye çalışır.
• 3. Sirkülasyon Pompası Kademesi: Yerden ısıtma sisteminin sirkülasyon pompası genellikle 3 kademeli çalışır. Pompa düşük kademede ise, daha yüksek kademeye alın (I'den II'ye veya III'e). Bu debideyi artırır ve ısınma hızlanır.
• 4. Su Sıcaklığı Kontrolü: Yerden ısıtmada su sıcaklığı 35-45°C arası olmalıdır (petek sistemlerinde 60-80°C'dir). Kombi veya mixing valveden bu sıcaklığı kontrol edin ve gerekirse artırın. Ancak 50°C'yi aşmamaya dikkat edin (zemin kaplama zarar görebilir).
• 5. Zemin Kaplama Kontrolü: Zemin üzerinde kalın halı, izolasyonlu laminat veya kalın PVC varsa, ısı transferini engelliyordur. Mümkünse ince ve ısı iletkenliği yüksek kaplamalar kullanın (fayans, granit, ince laminat).

Önemli Not: Yerden ısıtma sistemleri on/off değil sürekli çalışma prensibiyle çalışır. Gece kapatıp sabah açarsanız, beton şap soğuyacağı için sistem 6-8 saat ısınma süresine ihtiyaç duyar. En verimli kullanım için sistemi düşük sıcaklıkta sürekli açık tutmak, programlanabilir termostatlarla gece 2-3°C düşürmektir.

Isıtma cihazının çok kısa aralıklarla açılıp kapanması (cycling), hem yakıt tüketimini artırır hem de cihazın ömrünü kısaltır. Bu durum genellikle sistemin boyutlandırma, balans veya kontrol problemlerinden kaynaklanır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Kombi veya kazanın sık açılıp kapanmasının (her 5-10 dakikada bir) en yaygın nedeni, sistemin aşırı boyutlu olmasıdır - yani cihazın gücü evin ihtiyacından fazladır. Bu durumda sistem çok hızlı ısınır ve hedef sıcaklığa ulaşınca cihaz kapanır, kısa süre sonra soğuyup tekrar açılır. İkinci önemli neden, sirkülasyon pompasının devrinin yanlış ayarlanmış olmasıdır - düşük devir çok hızlı ısınmaya, yüksek devir ise gürültüye neden olur. Termostatın hassasiyeti (diferansiyel ayarı) dar tutulmuşsa da aynı sorun yaşanır. Ayrıca sistemdeki su hacmi çok azsa (az sayıda petek), ısı kapasitesi düşüktür ve sistem hızla ısınıp soğur.

• 1. Kombi Modülasyon Ayarı: Modern yoğuşmalı kombilerde modülasyon özelliği vardır - cihaz gücünü ihtiyaca göre %30-100 arası ayarlar. Kombinin servis menüsünden minimum ve maksimum modülasyon değerlerini kontrol edin. Minimum gücü %40-50 civarına çekin (varsayılan %30 çok düşük olabilir). Bu işlem için kombi kullanım kılavuzuna bakın veya servis çağırın.
• 2. Pompa Devir Ayarı: Sirkülasyon pompasını (kombide veya dışarıda) orta veya yüksek kademeye alın. Düşük kademede su çok hızlı ısınır ve geri döner, yüksek kademede ise sistem daha dengeli çalışır. Pompa üzerinde I-II-III gibi kademe butonu veya ayar vidası bulunur.
• 3. Termostat Diferansiyel Ayarı: Oda termostatının ayarlarından diferansiyel (histerezis) değerini artırın. Örneğin, 21°C set sıcaklıkta, diferansiyel 0.5°C ise (dar), 20.5-21.5 arasında sürekli açılıp kapanır. Diferansiyeli 1-1.5°C'ye çıkarırsanız (20-22 arası), daha az cycling olur. Çoğu termostat menüsünde bu ayar bulunur.
• 4. Buffer (Tampon) Tank Ekleme: Eğer sisteminiz çok küçükse (2-3 petek gibi), profesyonel bir tesisatçıya buffer tank eklenmesini düşünün. 50-100 litre buffer tank, sistemin ısı kapasitesini artırır ve cycling'i önemli ölçüde azaltır. Özellikle yüksek güçlü kombi + az petek kombinasyonunda etkilidir.
• 5. Kombi Gücü Uyumu: Eğer kombi 35 kW güçlü ama eviniz 15 kW ısı kaybına sahipse, kalıcı çözüm daha küçük bir kombiye geçmek veya modüle edilebilen yoğuşmalı kombi kullanmaktır. Ancak bu uzun vadeli bir çözümdür.

Verimlilik İpucu: Cycling sorunu sadece konfor değil, verimlilik sorunu da yaratır. Kombi her açılışta tam güçle çalışır ve bu sırada verim düşüktür. Sürekli ve düşük güçte çalışma, kısa süreli açılıp kapanmadan daha verimlidir.

Kapalı devre ısıtma sistemlerinde (kombi, kazan) su basıncının belirli aralıkta kalması gerekir. Basınç düşmesi veya aşırı yükselmesi, sistem performansını olumsuz etkiler ve cihaz hata vererek durabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Su basıncının düşmesinin en sık nedeni, sistemde küçük sızıntılar olmasıdır - petek bağlantıları, vana contaları, kombi içi plakalar veya genleşme tankı membranı hasar görmüş olabilir. Ayrıca otomatik havalandırma vanalarından (otomatik purgör) su kaçağı olabilir. Basıncın artmasının nedeni ise genellikle genleşme tankının (ekspansiyon) hava basıncının düşmesi veya membranının yırtılmış olmasıdır. Sıcak suya geçildiğinde basınç artması normal (termal genleşme), ancak 3 bar'ın üzerine çıkıyorsa problem vardır. Bazı durumlarda kombinin içerisindeki dolum vanası tam kapanmamış olabilir ve sürekli su girişi devam eder.

• 1. Basınç Düşmesi - Sızıntı Kontrolü: Tüm peteklerin alt ve üst bağlantılarını, vana bağlantı noktalarını nemlilik açısından kontrol edin. Kombi altını ve arkasını, boru hatlarını inceleyin. Sızıntı bulursanız, ilgili bağlantıyı sıkın veya conta değiştirin. Gözle görünmeyen sızıntılar için tesisat firması basınç test cihazı ile kontrol yapabilir.
• 2. Basınç Düşmesi - Genleşme Tankı Kontrolü: Genleşme tankı (kırmızı veya mavi boya, futbol topu boyutunda, kombinin içinde veya yanında), sistem basıncını dengeler. Tankın hava valfi (oto lastiği valfi gibi) üzerinden basıncı ölçün (lastik basınç ölçer kullanarak). Soğuk sistemde 1-1.2 bar olmalı. Düşükse pompa ile şişirin. Hava hiç yoksa membran yırtılmış, tank değiştirilmelidir.
• 3. Basınç Artması - Genleşme Tankı Basıncı: Sistem çalışırken basınç 3 bar'ı aşıyorsa, genleşme tankının basıncı düşüktür veya membran arızalıdır. Yukarıdaki gibi hava basıncını kontrol edin ve ayarlayın. Tank işe yaramıyorsa yenisi takılmalıdır.
• 4. Sistem Doldurma: Basınç 1 bar'ın altına düştüyse, sistemi doldurun. Kombinin altında su dolum vanası bulunur (genellikle siyah plastik, bazı modellerde iki adet vana). Sistemi doldurmadan önce kombinin kapalı olduğundan emin olun. Vanayı açın, basınç göstergesi 1.5 bar'a gelince kapatın. Vanayı sıkıca kapatmadıysanız sürekli su girişi olur.
• 5. Emniyet Ventili Kontrolü: Basınç 3 bar'ı aştığında emniyet ventili devreye girer ve fazla suyu boşaltır. Eğer sürekli basınç artıyorsa ve ventil devamlı su salıyorsa, genleşme tankı değiştirilmelidir. Emniyet ventili kombinin altında, dışarı boşaltan küçük boruya bağlıdır.

İdeal Basınç Değerleri: Soğuk sistemde (kombi kapalı, 12+ saat bekletilmiş) basınç 1.2-1.5 bar arası olmalıdır. Sistem çalışırken (sıcakken) 2-2.5 bar arası normal kabul edilir. 1 bar'ın altı yetersiz, 3 bar'ın üstü tehlikeli seviyedir.

Eski binalarda yaygın olarak kullanılan döküm radyatörler (petek), modern alüminyum veya panel radyatörlere göre enerji verimliliği daha düşüktür. Ancak doğru bakım ve ayarlarla performansları önemli ölçüde artırılabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Döküm radyatörlerin düşük performans göstermesinin başlıca nedeni, içlerinde yıllar içinde biriken pas, çamur ve tortu tabakaları olmasıdır. Bu tabaka ısı transferini engeller. Ayrıca döküm radyatörlerin yüzey alanı modern panel radyatörlere göre daha küçüktür, bu nedenle aynı miktarda ısıyı odaya vermek için daha yüksek su sıcaklığına ihtiyaç duyarlar. Radyatörlerin arkasında birikmis toz ve kir de ısı yayılımını azaltır. Eski tip radyatörlerde genellikle termostatik vana bulunmadığı için oda başına ısı kontrolü zordur ve gereksiz enerji tüketimi olur. Ayrıca eski boyalar ve katmanlar ısı iletimini düşürür.

• 1. Sistem Temizliği (Power Flush): Profesyonel bir tesisatçıdan sistemin tamamen temizlenmesini (power flush veya chemical flush) talep edin. Bu işlemde sistem boşaltılır, özel temizlik kimyasalları ile yıkanır, çamur ve pas çıkarılır, ardından inhibitör kimyasal eklenerek doldurulur. Bu işlem 10-15 yıl önce yapılmamışsa mutlaka gereklidir.
• 2. Termostatik Vana Montajı: Her radyatöre termostatik radyatör vanası (TRV) taktırın. Bu vanalar oda sıcaklığına göre otomatik olarak radyatör akışını keser ve gereksiz ısınmayı önler. Özellikle güneş alan odalarda ve küçük odalarda büyük tasarruf sağlar. Vana maliyeti 150-300 TL, montajı basittir.
• 3. Yansıtıcı Folyo Uygulaması: Dış duvara dayalı radyatörlerin arkasına reflektör folyo (radyatör folyosu) yapıştırın. Bu özel folyo, radyatörden duvara giden ısıyı oda içine geri yansıtır ve %10-15 arası verimlilik artışı sağlar. Yapı marketlerde 20-30 TL/m² fiyata bulunur.
• 4. Düzenli Temizlik: Radyatörlerin arasına ve arkasına fırça veya elektrikli süpürge ile ulaşarak toz temizliği yapın. Özellikle ısıtma sezonu öncesi mutlaka temizleyin. Toz birikimi ısı transferini %20'ye kadar azaltabilir. Radyatör üzerindeki kalın boya katmanlarını zımpara ile inceltmek de faydalıdır.
• 5. Sistem Sıcaklığı Optimizasyonu: Döküm radyatörler 70-80°C su sıcaklığında çalışır. Kombide su sıcaklığını bu seviyede tutun. Modern yoğuşmalı kombilerde "Eğri Ayarı" (Heating Curve) özelliği varsa, dış hava sıcaklığına göre otomatik ayar yapmayı aktifleştirin. Bu, -5°C dışarıda iken 75°C, +10°C iken 60°C gibi akıllı ayar yapar.

Uzun Vadeli Çözüm: Döküm radyatörleri modern panel radyatörlerle (50-60 cm yükseklik, 60-80 cm genişlik) değiştirmek, %30-40 arası enerji tasarrufu sağlar. Panel radyatörler daha hızlı ısınır, daha düşük su sıcaklığında (60-65°C) çalışır ve çok daha verimlidir. Değişim maliyeti petek başına 500-1500 TL arası değişir, ancak 3-5 yılda kendini amorti eder.

Modern binalarda yaygın kullanılan fan coil üniteleri, hem ısıtma hem de soğutma için kullanılır. Ancak zaman içinde filtre kirlenmesi, fan arızası ve serpantin tıkanması gibi problemler yaşanabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Fan coil cihazlarının performans kaybının en sık nedeni, hava filtrelerinin kirlenmiş olmasıdır. Filtreler toz tutarak havanın geçişini engellediğinde, cihaz yeterli ısıtma/soğutma yapamaz ve fan daha çok zorlanır. İkinci önemli neden, fan motorunun yatak rulmanlarının aşınması veya yağlanma ihtiyacıdır - bu durumda cihaz gürültülü çalışır. Serpantin (ısı eşanjörü) üzerinde toz ve kir birikimi de ısı transferini düşürür. Bazı durumlarda fan kanadı kırık veya dengesiz olabilir. Ayrıca cihazın su gidiş-dönüş vanalarının tam açık olmadığı veya sirkülasyon pompasının yeterli basıncı sağlamadığı durumlar da görülür.

• 1. Filtre Temizliği: Fan coil ünitesinin ön kapağını açın (genellikle klipsle veya vidayla tutturulur). İçerdeki filtre kafesini (plastik veya alüminyum) çıkarın. Filtreyi ılık sabunlu suda yıkayın, durulayın ve tamamen kurumasını bekleyin (24 saat). Ayda bir bu işlemi yapın. Bazı modellerde tek kullanımlık filtre vardır, bunları 2-3 ayda bir değiştirin (5-10 TL).
• 2. Serpantin Temizliği: Filtre çıkarıldıktan sonra görünen serpantin (ince bakır boruların oluşturduğu petek) üzerindeki tozu elektrikli süpürge fırça başlığı ile temizleyin. Daha etkili temizlik için klima temizleme spreyi (köpük) kullanılabilir - spreyi serpantin üzerine püskürtün, 10 dakika bekleyin, su ile durulayın. Ancak cihazın altına bir leğen koymayı unutmayın, akıntı olacaktır.
• 3. Fan Motor Yağlama: Bazı eski model fan coil ünitelerinde fan motoru yağlanabilir tiptedir. Motorun üzerinde yağ kapağı (genellikle kırmızı plastik kapak) varsa, buradan birkaç damla makine yağı (Singer yağı gibi) damlatın. Modern fırçasız motorlarda bu işlem gerekmez.
• 4. Fan Kanadı Kontrolü: Cihaz gürültülü çalışıyor ve titriyorsa, fanın plastik kanatları kırık veya dengesiz olabilir. Fişi çekin ve fan kanadını elle çevirerek kontrol edin. Çatlamış veya kırık kanat varsa fan grubu değiştirilmelidir (tesisatçı çağırın).
• 5. Su Vanalarını Kontrol: Fan coil cihazının su giriş ve çıkış vanalarının (genellikle cihazın yan veya alt tarafında, küresel vana) tamamen açık olduğundan emin olun. Vana yarı açıksa, debide düşer ve ısıtma/soğutma verimliliği düşer. Vanaları sonuna kadar açın.

Bakım Planı: Fan coil cihazları düzenli bakım gerektirir. Ayda bir filtre temizliği, mevsim başında serpantin temizliği, yıllık profesyonel bakım (motor, rulman, elektronik kart kontrolü) optimum performans için şarttır. İhmal edilirse cihaz ömrü 10 yıldan 5-6 yıla düşer.

Yerden ısıtma sistemlerinde idealte tüm zemin yüzeyi eşit sıcaklıkta olmalıdır. Ancak bazı alanlarda aşırı sıcak, bazılarında soğuk bölgeler oluşması sık karşılaşılan bir sorundur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Zemin sıcaklık dengesizliğinin ana nedeni, yerden ısıtma borularının (PEX veya PERT boru) montaj aşamasında eşit aralıklarla döşenmemiş olmasıdır. Standart uygulamada borular 10-15 cm aralıklarla spiral veya serpantin şeklinde döşenir. Bazı bölgelerde aralık 20-25 cm'ye çıkmışsa, o bölge daha az ısınır. İkinci neden, kollektör üzerindeki balans ayarlarının yanlış olmasıdır - bazı çevrimler çok fazla su çekerken diğerleri az çeker. Ayrıca döşenen boru uzunlukları birbirinden çok farklıysa (bir çevrim 80 metre, diğeri 40 metre), hidrolik direnç farkı nedeniyle dengesizlik oluşur. Zemin kaplamasının farklı bölgelerde farklı termal dirençte olması da (fayans-halı-laminat) algısal farklılık yaratır.

• 1. Kollektör Flow Metre Balansı: Kollektör dolabını açın. Her bir çevrim hattı için bir flow metre (debimetre) bulunur - litre/dakika cinsinden su akışını gösterir. İdeal olarak tüm hatlar yaklaşık eşit debide çalışmalıdır (±%20). Fazla akan hatları vanalarını kısarak (saat yönünde çevirerek) azaltın, az akan hatları ise tamamen açın. Ayarlamayı yavaş yavaş yapın, her ayardan sonra 10-15 dakika bekleyin.
• 2. Termografik Ölçüm: Profesyonel bir tesisatçıdan termografik kamera ile zemin sıcaklık haritası çıkarmasını isteyin. Bu kamera, zeminin hangi bölgelerinin ne kadar sıcak olduğunu renkli görüntü olarak gösterir ve boru döşeme hatalarını ortaya çıkarır. Bu hizmet 500-1000 TL arası ücretlendirilir.
• 3. Boru Arası Mesafe Optimizasyonu (Kalıcı Çözüm): Eğer termografi çok geniş boru aralıkları (20 cm+) gösteriyorsa, o bölgeye ek boru hattı döşenmesi gerekir. Bu ancak zemin kaplama yenilenmesi sırasında yapılabilir. Yeni döşeme yaparken 10-15 cm aralık standardına uyulmalıdır.
• 4. Zemin Kaplama Uyumu: Farklı odalarda farklı kaplama kullanıyorsanız (salon fayans, yatak odası laminat), oda termostatlarını buna göre ayarlayın. Fayans döşeli odalar 1-2°C daha düşük set sıcaklıkta konforlu ısınır. Kalın halı kullanılan odalarda ise termostat daha yüksek ayarlanmalıdır.
• 5. Çok Zonlu Kontrol Sistemi: Ev geniş ve bölgeler arası büyük fark varsa, çok zonlu (multi-zone) termostat sistemi kurulmasını düşünün. Bu sistemde her oda veya bölge için ayrı termostat ve motorlu vana bulunur. Her bölge ihtiyacına göre ısıtılır. Sistem maliyeti 3000-8000 TL arası.

Önleme (Yeni Yapılarda): Yerden ısıtma yaptıracaksanız, mutlaka deneyimli montaj ekibi seçin. Boru aralıklarının projeye uygun (10-15 cm), çevrim uzunluklarının dengeli (max 100 metre), kollektörün kaliteli ve flow metre'li olmasına dikkat edin. TS EN 1264 standardına uygun uygulama istediğinizi belirtin.

Doğalgazlı veya LPG'li ısıtma cihazlarının düzgün çalışması için yeterli yanma havası ve baca gazı tahliyesi gerekir. Hava emme veya baca çekişi problemleri, cihazın sık kilitlenmesine, verimsiz çalışmasına ve ciddi güvenlik risklerine yol açar.

Sorunun Temel Nedenleri:

Kombinin hava emememesinin en yaygın nedeni, kapalı oda veya dolaptaki yetersiz havalandırmadır. Kombiler kapalı oda montajına uygun olmadığında (atmosferik kombi) oksijen ihtiyacını karşılayamaz. İkinci önemli neden, baca borusunun tıkanması veya yanlış boyutlandırılmasıdır - özellikle ortak bacalarda diğer katların müdahalesi soruna yol açar. Üçüncü neden, kombinin üzerine monte edilen aspiratör veya davlumbazın kombiyle aynı bacayı kullanması ve negatif basınç yaratmasıdır. Yoğuşmalı kombilerde ise kondenzasyon suyunun baca borusunda donması veya buz tıkanıklığı oluşması görülebilir.

• 1. Havalandırma Kontrolü: Kombi kapalı dolap veya odadaysa, mutlaka havalandırma menfezi olmalıdır. Dolabın alt kısmında (zeminden 20-30 cm yukarı) minimum 200 cm² ve üst kısmında 100 cm² havalandırma deliği bulunmalıdır. Plastik panjurlu menfezler yapı marketlerde 10-30 TL'ye bulunur. Kombinin kurulu olduğu oda penceresini günde birkaç kez 10-15 dakika açarak havalandırın.
• 2. Baca Temizliği: Bacada kuş yuvası, yaprak veya pas birikimi olabilir. Baca temizleme firmasından yıllık bakım hizmeti alın (200-500 TL). Baca temizliği özellikle eski binalarda kritik öneme sahiptir. Temizlik sırasında baca çekişi testi de yapılmalıdır (anemometre ile).
• 3. Baca Tipi Uyumu: Eğer eski atmosferik kombiyi yoğuşmalı kombi ile değiştirdiyseniz, baca sistemi de değişmelidir. Yoğuşmalı kombiler düşük sıcaklıkta (50-60°C) egzoz gazı çıkarır ve asidik kondenzasyon oluşturur. Eski tuğla/eternit baca bunu kaldıramaz. Baca içine paslanmaz çelik liner (boru) çekilmelidir veya kombinin yatay baca (konsantrik boru) ile dışarı atması sağlanmalıdır.
• 4. Aspiratör-Kombi Etkileşimi: Mutfaktaki davlumbaz aspiratörü kombi ile aynı bacaya bağlıysa ve aspiratör çalışırken kombi de çalışıyorsa, aspiratör kombinin egzoz gazını geri çeker (ters çekiş). Bu tehlikeli durumdur (karbonmonoksit riski). Çözüm: Aspiratörü dış duvara direkt bağlamak veya kombiyi konsantrik baca ile bağımsızlaştırmak.
• 5. Rüzgar Etkisi (Wind Effect): Baca çıkışı rüzgar alan bir yerdeyse, şiddetli rüzgar bacayı tıkayabilir. Çözüm olarak baca başlığına rüzgar kıran (anti-wind) ek parça taktırın veya bacanın yüksekliğini artırın. Profesyonel bir baca ustasıyla görüşün.

Güvenlik Uyarısı: Baca çekişi sorunu ciddi karbonmonoksit (CO) zehirlenmesi riski taşır. Kombi odanızda MUTLAKA karbonmonoksit alarm cihazı bulundurun (150-300 TL, yapı marketler). Baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, halsizlik gibi belirtilerde hemen pencere açın ve 112'yi arayın.

Standart (konvansiyonel) kombiyi yoğuşmalı (kondenzasyon) kombi ile değiştirmek enerji tasarrufu sağlar, ancak mevcut sistemle tam uyumlu olmayabilir ve beklenen verim alınamayabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yoğuşmalı kombiler, maksimum verimle çalışmak için geri dönüş suyu sıcaklığının 55°C altında olmasını gerektirir ki yoğuşma gerçekleşsin. Ancak eski sistemlerde döküm radyatörler varsa, bu radyatörler yüksek su sıcaklığı (70-80°C) gerektirir ve geri dönüş suyu 60°C civarında olur, bu durumda yoğuşmalı kombinin avantajı %95'ten %85-88'e düşer. İkinci sorun, eski sistemlerdeki borularda biriken pas ve çamurun yoğuşmalı kombinin hassas plaka eşanjörünü tıkamasıdır - bu kombiler çok daha hassastır. Üçüncü sorun, eski sistemin basınç kaybı ve pompa gereksinimlerinin yoğuşmalı kombinin yerleşik pompası ile uyumsuz olmasıdır.

• 1. Sistem Temizliği (Zorunlu): Yoğuşmalı kombi monte etmeden ÖNCE, mevcut sistemi profesyonel bir power flush (yüksek basınçlı temizlik) ile tamamen temizletin. Çamur, pas ve kireç birikintileri çıkarılmalı, ardından inhibitör kimyasal eklenmelidir. Bu işlem 1500-3000 TL arası maliyetlidir ve GEREKLİDİR. Aksi halde yeni kombinin eşanjörü 1-2 yıl içinde tıkanır ve garanti kapsamı dışı kalır.
• 2. Radyatör Değişimi (Önerilen): Eski döküm radyatörleri modern panel radyatörlerle değiştirirseniz, yoğuşmalı kombinin verimi maksimum olur. Panel radyatörler 60-65°C sıcaklıkta yeterli ısıyı verir, geri dönüş suyu 45-50°C olur ve tam yoğuşma sağlanır. Bu şekilde %95 verim elde edilir ve doğalgaz faturası %30 düşer.
• 3. Eğri Ayarı (Heating Curve): Yoğuşmalı kombilerde "ısıtma eğrisi" ayarı vardır. Bu ayar, dış hava sıcaklığına göre kombinin kaç derecede su üreteceğini belirler. Servis teknisyeninden doğru eğri ayarını yapmasını isteyin. Örneğin, dış sıcaklık -5°C iken 70°C, +10°C iken 55°C gibi. Bu ayar, maksimum konforda maksimum verim sağlar.
• 4. Filtre Montajı: Yoğuşmalı kombinin giriş hattına (dönüş borusuna) manyetik filtre (magnet filter) taktırın. Bu filtre, sistemdeki pas parçacıklarını manyetik olarak yakalar ve eşanjörü korur. Maliyet 800-1500 TL, montaj basittir. Filtreyi yılda 2-3 kez temizletin. Birçok yoğuşmalı kombi üreticisi bu filtreyi garanti şartı olarak zorunlu tutar.
• 5. Kondenzasyon Drenajı: Yoğuşmalı kombiler çalışırken asidik yoğuşma suyu üretir (günde 5-15 litre). Bu su kombiden plastik hortumla atılmalıdır. Kombinin yakınında pis su gideri yoksa, nötralizasyon kartuşu (pH dengeleyici) ile birlikte drenaj yapılmalıdır. Aksi halde pislik suyu kanalizasyon borusuna zarar verebilir.

Maliyet-Fayda Analizi: Yoğuşmalı kombiye geçiş + sistem temizliği + filtre maliyeti toplam 8000-15000 TL arası olabilir. Ancak yıllık doğalgaz tasarrufu %25-30 seviyesindedir. Ortalama bir evde (150 m²) yıllık 1500-2500 TL tasarruf sağlanır, yatırım 5-6 yılda kendini amorti eder. Ayrıca çevre dostu ve konforlu bir sistem elde edilmiş olur.

Yaz aylarında en sık karşılaşılan sorun, klimanın soğutma performansının düşmesi veya tamamen soğutmamasıdır. Bu durum konfor kaybı yaratır ve enerji tüketimini artırır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Klimanın yetersiz soğutmasının en yaygın nedeni, filtre kirliliğidir. Kirli filtreler hava akışını %50'ye kadar azaltabilir. İkinci önemli neden, dış ünite (kondenser) serpantininin toz ve kirle kaplanmasıdır - bu ısı atımını engeller ve sistem verimsizleşir. Üçüncü neden, gaz (refrigerant) kaçağıdır; sistem R32 veya R410A gazı kaybettiğinde soğutma kapasitesi düşer. Dördüncü neden, kompresör arızası veya kapasitör bozukluğudur. Ayrıca klima gücü (BTU) ile oda büyüklüğü uyumsuz olabilir - yetersiz kapasiteli klima büyük odayı soğutamaz.

• 1. Filtre Temizliği: İç ünitenin ön kapağını açın ve plastik filtreleri çıkarın. Filtreleri ılık sabunlu suda yıkayın, durulayın ve tamamen kurumasını bekleyin (24 saat). Filtreleri her 2 haftada bir temizleyin, özellikle yoğun kullanım dönemlerinde. Tek kullanımlık (karbon) filtre varsa 3 ayda bir değiştirin.
• 2. Dış Ünite Serpantin Temizliği: Dış ünitenin ızgara arkasındaki serpantin (ince alüminyum kanatçıklar) toz, polen, kuş tüyü ile kaplanır. Ünitenin elektriğini kesin, yumuşak fırça veya basınçlı hava ile yüzeyi temizleyin. Daha etkili temizlik için profesyonel klima bakım spreyi kullanın (50-150 TL). Serpantin kanadı eğilmesin, hassastır. Yılda bir kez profesyonel temizlik yaptırın (200-500 TL).
• 3. Gaz Seviyesi Kontrolü: Klimanın gaz seviyesi düşükse, soğutma azalır. Dış ünitede basınç göstergeleri varsa kontrol edin (çalışırken yeşil bölgede olmalı). Gaz yoksa sızıntı vardır - profesyonel teknisyenden sızıntı testi (elektronik dedektör veya sabun köpüğü) yapmasını ve gaz ilavesi yapmasını isteyin. R32 gazı dolumu 300-800 TL arasıdır. UYARI: Gaz dolumu sertifikalı teknisyen tarafından yapılmalıdır.
• 4. Termostat ve Mod Kontrolü: Uzaktan kumandada doğru mod seçili olduğundan emin olun (kar tanesi işareti = soğutma modu). Sıcaklığı 18-20°C'ye ayarlayın ve "turbo" veya "güçlü" modunu aktif edin. Oda termostatının klimanın yakınında veya güneş alan yerde olmamasına dikkat edin (yanlış okuma yapar).
• 5. Kapasite Uyumu Kontrolü: Klima BTU değeri oda büyüklüğüne uygun mu kontrol edin. Kaba hesap: 20-25 m² oda için 9000 BTU, 25-35 m² için 12000 BTU, 35-50 m² için 18000 BTU gerekir. Klima yetersizse, ikinci bir klima veya daha güçlü model değişimi düşünün.

Önleyici Bakım: Yaz sezonu başında (Mayıs) profesyonel klima bakımı yaptırın. Bakımda filtreler, serpantin, gaz basıncı, elektrik bağlantıları, drenaj, fan motoru kontrol edilir. Yıllık bakım, cihaz ömrünü 15 yıldan 20+ yıla çıkarır ve enerji tüketimini %15-25 düşürür.

İç üniteden su damlaması, yaygın ve rahatsız edici bir sorundur. Bu durum döşeme ve mobilya hasarına yol açabilir ve genellikle drenaj sisteminin tıkanmasından kaynaklanır.

Sorunun Temel Nedenleri:

İç üniteden su damlamasının en sık nedeni, yoğuşma suyu drenaj hortumunun tıkanmasıdır. Klima çalışırken iç ünitedeki evaporatör serpantini üzerinde yoğuşan su, bir yalak (tavada) toplanır ve drenaj hortumu ile dışarı atılır. Bu hortum alg, küf, toz birikimi veya böcek yuvası nedeniyle tıkanırsa, su tavadan taşar ve iç üniteye sızar. İkinci neden, drenaj hortumunun yanlış eğimde döşenmesidir - hortum dışarı doğru sürekli aşağı eğimli olmalıdır (minimum %2 eğim), aksi halde su geri birikir. Üçüncü neden, tavanın aşırı kirli olması ve su yalağının çatlamasıdır. Ayrıca, gaz seviyesi düşükse evaporatör aşırı soğur ve buzlanır, buzlar eridiğinde ani su birikir.

• 1. Drenaj Hortumu Temizliği: İç ünitenin yakınında (genellikle sağ veya sol tarafta) drenaj hortumunun çıkış noktasını bulun. Hortumu iç üniteden sökün (klips veya bant ile tutturulmuştur). Hortumu ters çevirin ve içine ılık sirke-su karışımı (1:1 oran) dökün, 15 dakika bekletin. Ardından basınçlı su (musluk basıncı yeterli) ile hortumu temizleyin. Uzun ve esnek tel fırça kullanarak iç kısımları iyice temizleyin.
• 2. Drenaj Pompası Kontrolü (Varsa): Bazı klimaların iç ünitesinde mini drenaj pompası bulunur (özellikle duvara monte modellerde). Pompa arızalıysa su atılamaz. Pompanın sesini dinleyin (hafif vızıltı olmalı). Çalışmıyorsa pompa motorunu veya kapasitörünü değiştirin (teknisyen gerekir, maliyet 200-600 TL).
• 3. Hortum Eğimi Kontrolü: Drenaj hortumunun tüm güzergahını takip edin. Hortum hiçbir noktada yukarı doğru dönmemeli, sürekli aşağı eğimli olmalıdır. Hortumda kıvrım, ezilme veya bükülme varsa düzeltin. Gerekirse hortumu kısaltın veya destekleyici klipsler ile sabitleyerek doğru eğimde tutun.
• 4. Su Yalağı (Tavası) Temizliği: İç üniteyi açın (ön kapak, filtreler, ön panel vidalarını sökün - dikkatli olun). İçeride plastik su yalağını göreceksiniz (evaporatör altında). Yalağı çıkarın (genellikle 2-4 vida ile tutturulur) ve sıcak sabunlu su ile iyice yıkayın. Çatlak varsa yalak değiştirilmelidir (yedek parça 100-300 TL). Ayrıca yalak çıkış deliğinin (drenaj bağlantısı) tıkalı olmadığından emin olun.
• 5. Evaporatör Buzlanması Çözümü: Klima çalışırken iç ünite serpantini buz tutuyorsa, sistemi kapatın ve tamamen erimeyi bekleyin (2-3 saat). Buzlanma genellikle gaz seviyesi düşüklüğü veya hava akışının yetersiz olmasından kaynaklanır. Filtreleri temizleyin ve gaz seviyesini kontrol ettirin. Sorun devam ederse, termostatik genleşme valfi (TXV) arızalı olabilir (teknisyen çağırın).

Önleme: Drenaj hortumuna 3 ayda bir sirke-su karışımı dökerek alg oluşumunu önleyin. Hortum ucunu açıkta bırakmayın (böcekler yuva yapar), ince file veya örgü ile kapatın. Profesyonel bakımlarda drenaj sisteminin kontrol edilmesini isteyin.

Klimadan gelen hoş olmayan koku, özellikle ilk açılışta, kullanıcı konforunu ciddi şekilde bozar ve sağlık riski oluşturabilir. Bu koku genellikle bakteriyel veya mantar kaynaklıdır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Klima kötü koku sorununun ana nedeni, iç ünite evaporatör serpantini ve fanında biriken küf, mantar ve bakterilerdir. Klima soğuturken serpantin üzerinde su yoğuşur, bu nemli ve karanlık ortam mikroorganizmalar için idealdir. Klima kapandıktan sonra kalan nem ve organik partiküller (toz, polen) üzerinde küf çoğalır. İkinci neden, drenaj tavası ve hortumunda biriken duran su ve alg tabakasıdır. Üçüncü neden, sigara dumanı, mutfak kokuları gibi odadaki kokuların filtre ve serpantin üzerinde birikmesidir. Ayrıca, klima uzun süre kullanılmadan kapalı kaldıysa, içerideki nem küflenmeye neden olur.

• 1. Evaporatör ve Fan Derin Temizliği: Profesyonel klima temizliği yaptırın (300-700 TL). Teknisyen, iç üniteyi söker, evaporatör serpantini ve fan kanadını özel antibakteriyel ve anti-fungal kimyasallarla temizler (köpük sprey veya basınçlı yıkama). Bu işlem yılda bir veya iki kez yapılmalıdır. Koku ciddi seviyedeyse, serpantin ultrasonic temizliği (daha pahalı ama çok etkili) düşünülebilir.
• 2. Filtre Dezenfeksiyonu: Filtreleri sadece yıkamak yetmez, dezenfekte etmek gerekir. Filtreleri sabunlu suda yıkadıktan sonra, %3 hidrojen peroksit veya sirke-su karışımında (1:3 oran) 30 dakika bekletin, ardından durulayın ve tamamen kurutun. Alternatif olarak antibakteriyel klima filtresi kullanın (gümüş iyon kaplı filtreler, 50-150 TL).
• 3. Antibakteriyel Sprey Uygulaması: Klima içine özel antibakteriyel temizlik spreyi püskürtün. İç üniteyi açın, evaporatör serpantini üzerine spreyi püskürtün (mesafe 20 cm), 10-15 dakika bekleyin, sonra klimayı "sadece fan" modunda 30 dakika çalıştırın. Bu işlem ayda bir yapılabilir (sprey maliyeti 30-80 TL, yapı marketlerde bulunur).
• 4. Kuru Mod Kullanımı (Dry Mode): Klimayı her kapattıktan sonra, "Dry" (kuru) veya "Fan Only" modunda 15-30 dakika çalıştırın. Bu, serpantin üzerindeki nemi kurutur ve küf oluşumunu önler. Bazı modern klimalar otomatik kurutma özelliğine sahiptir, bunu aktif edin. Uzaktan kumandada "clean" veya "self-clean" butonu varsa her gün kullanın.
• 5. Oda Temizliği ve Havalandırma: Odayı düzenli temizleyin, toz birikintilerini önleyin. Sigara ve mutfak kokularından kaçının (klima çalışırken yemek pişirmeyin). Günde 2 kez 10 dakika pencere açarak havalandırın. Oda nem seviyesini %50-60'ta tutun (nem emici veya havalandırma kullanın).

Önemli Uyarı: Klima kokusunun ardında Legionella bakterisi riski olabilir (özellikli eski ve bakımsız sistemlerde). Legionella, ciddi akciğer enfeksiyonuna (Lejyoner Hastalığı) yol açar. Koku sorunu varsa kesinlikle profesyonel temizlik yaptırın ve bakteriyolojik test talep edin.

Dış ünitenin (kondenser) normalden fazla gürültü ve titreşim yapması, hem rahatsız edici hem de cihaz arızasının habercisi olabilir. Komşu şikayetlerine de neden olur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Dış ünite gürültüsünün en yaygın nedeni, fan kanadının dengesizliği veya hasar görmesidir. Fan plastik kanatlarından biri kırılmış veya eğilmişse, dönme sırasında dengesiz çalışır ve titreşim yapar. İkinci neden, fan motorunun rulmanlarının aşınması veya yağsız kalmasıdır - bu durumda sürtünme gürültüsü çıkar. Üçüncü neden, kompresörün yatak rulmanlarının eskimesidir (daha ciddi ve pahalı bir arıza). Dördüncü neden, ünitenin montaj ayaklarının gevşemesi veya düz olmayan zemin üzerine kurulmasıdır - bu durumda ünite titreşir ve gürültü duvar/beton yüzeye iletilir. Ayrıca, ünite içine yabancı cisim (yaprak, taş, plastik) kaçmış olabilir.

• 1. Fan Kanadı Kontrolü: Dış ünitenin elektriğini kesin (sigorta veya fiş). Ünitenin üst ızgarasını sökün (genellikle vidalarla tutturulur). Fan kanadını (genellikle 3-5 kanatlı plastik pervane) elle yavaşça çevirin. Kanat kırık, çatlak veya eğilmişse değiştirilmelidir (yedek fan 150-500 TL). Kanat üzerinde kir veya buz varsa temizleyin. Kanadın mil bağlantısının sıkı olduğundan emin olun.
• 2. Fan Motoru Yağlama (Eski Modellerde): Bazı eski model klimaların fan motoru yağlanabilir tiptedir. Motorun üzerinde yağlama deliği (genellikle kırmızı plastik kapak) varsa, buraya birkaç damla makine yağı damlatın. Modern motorlar sızdırmaz rulman kullanır, yağlama gerektirmez.
• 3. Montaj Ayaklarını Sıkın: Dış ünitenin montaj ayaklarındaki cıvataları kontrol edin. Gevşemiş veya paslanmış cıvatalar varsa sıkın veya değiştirin. Ünite duvar konsolu üzerindeyse, konsol vidalalarını kontrol edin. Konsolda pas veya çatlak varsa değiştirilmelidir (güvenlik riski).
• 4. Anti-Vibrasyon Paspaslar: Dış ünitenin altına anti-vibrasyon kauçuk paspas veya yaylı amortisör yerleştirin. Bu paspaslar titreşimi emer ve gürültünün yapıya iletimini %60-70 azaltır. Maliyet 100-300 TL (dört köşe için takım). Özellikle duvara monte ünitelerde çok etkilidir. Montaj için elektrikçi veya klima servisi çağırın.
• 5. Kompresör Gürültüsü (Ciddi Arıza): Eğer gürültü kompresörden geliyorsa (ünite içindeki büyük silindirik parça), rulman aşınması veya sıvı darbesi (liquid slugging) olabilir. Bu durumda acilen servis çağırın. Kompresör tamiri veya değişimi 1500-4000 TL arası olabilir. Gecikilirse kompresör tamamen yanar ve sistem değişimi gerekir.

Yasal Bilgi: Dış ünite gürültüsü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Çevresel Gürültü Yönetmeliği'ne tabidir. Konut alanlarında gündüz max 55 dB, gece 45 dB üzeri gürültü yasaktır. Komşu şikayeti durumunda belediye ölçüm yapar ve gerekirse cihaz kapatılır. Gürültü problemi varsa acilen çözün.

Modern inverter klimalar, dijital kontrol kartları ile çalışır ve arıza durumunda ekranda veya LED'lerde hata kodları gösterir. Bu kodları anlamak, sorunu hızlı çözmeyi sağlar.

Sorunun Temel Nedenleri:

İnverter klimalarda hata kodlarının çıkmasının birkaç yaygın nedeni vardır. E1/E2 (Sensör Hatası): İç veya dış ünite sıcaklık sensörleri (NTC termistör) arızalı veya bağlantıları kopuk. E3/E4 (Basınç Hatası): Sistem gaz basıncı çok düşük veya yüksek, gaz kaçağı veya aşırı dolum. E5 (Aşırı Akım): Kompresör veya fan motoru aşırı yük çekiyor, kapasitör arızalı veya kompresör kilitli. E6 (İletişim Hatası): İç ünite ile dış ünite arasındaki sinyal kablosu kopuk veya parazitli. E7/E8 (Mod Çakışması): Çoklu split sistemlerde bir iç ünite ısıtma, diğeri soğutma modunda çalışmaya çalışıyor. Ayrıca elektronik kartlarda güç dalgalanmaları, yıldırım düşmesi veya nem nedeniyle arızalar oluşabilir.

• 1. Hata Kodunu Tanımlayın: İç ünite ekranında veya LED göstergelerinde beliren hata kodunu not edin (örn: E1, E4, F3, P1). Klimanın kullanım kılavuzunda hata kodları tablosu bulunur. Alternatif olarak marka web sitesinden veya YouTube'dan hata kodu açıklamalarını arayın. Her marka farklı kodlama kullanır (Mitsubishi, Daikin, LG, Vestel, Arçelik).
• 2. Basit Çözümler (Kullanıcı Seviyesi): Bazı hatalar basit müdahale ile çözülür: Klimayı kapatın, 5 dakika bekleyin, açın (elektronik kart resetlenir). Ana elektrik sigorta panosundan klimanın sigortasını indirin, 30 saniye bekleyin, açın. Uzaktan kumandanın pillerini çıkarın, 1 dakika bekleyin, takın. Bazen geçici elektronik gürültü hata koduna neden olur.
• 3. Sensör Kontrolü (E1/E2): İç veya dış ünitenin kapağını açın ve sensör kablolarını kontrol edin. Sensör, küçük bir termistör (cam boncuk veya metal kapsül) olup evaporatör/kondenser serpantin üzerine yerleştirilmiştir. Kablo bağlantısının sıkı ve oksitlenmemiş olduğundan emin olun. Sensör hasarlıysa (multimetre ile direnç ölçümü yapılır, 25°C'de 10kΩ olmalı), değiştirilmelidir (sensör 50-150 TL, montaj 150-300 TL).
• 4. Gaz Basıncı Kontrolü (E3/E4): Dış ünitedeki basınç göstergelerini kontrol edin (yüksek ve alçak basınç manometreleri). Çalışırken yeşil bölgede olmalı. Kırmızı veya sarı bölgedeyse gaz seviyesi problemlidir. Profesyonel teknisyenden sızıntı testi, gaz tahliyesi veya gaz ilavesi yapmasını isteyin. Kendi başınıza gaz müdahalesi yapmayın (yasak ve tehlikeli).
• 5. Elektronik Kart Değişimi (Kalıcı Arıza): Eğer yukarıdaki kontroller sorunu çözmezse, ana elektronik kart arızalıdır. Kart değişimi teknisyen tarafından yapılmalıdır. İç ünite kartı 500-1500 TL, dış ünite kartı 800-2500 TL arası olabilir. Garanti süresi içindeyse ücretsizdir. Kartı değiştirmeden önce, garanti durumunu kontrol edin. Ayrıca sigorta panosuna voltaj koruma (surge protector) taktırın ki gelecekte kart hasar görmesin (200-500 TL).

Önleyici Koruma: Elektronik kartları korumak için şunları yapın: Klima fişine veya sigortasına voltaj regülatörü/koruyucu takın (özellikle voltaj dalgalanması yaşanan bölgelerde). Yıldırım fırtınası sırasında klimayı kapatın. Dış üniteyi nemden koruyun (üstüne su kaçırılmamalı, kar biriktirilmemeli). Yıllık bakımlarda elektronik bağlantıların kontrol edilmesini isteyin.

Yaz aylarında klima kullanımı elektrik faturalarını önemli ölçüde artırır. Ancak normalin üzerinde tüketim varsa, sistem verimsiz çalışıyor veya yanlış kullanılıyor olabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Klimanın aşırı elektrik tüketmesinin birincil nedeni, düşük enerji sınıfıdır - eski on/off klimalar inverter klimalara göre %40-60 daha fazla enerji harcar. İkinci neden, bakımsızlıktır: kirli filtreler ve serpantin cihazın daha fazla çalışmasına zorlar. Üçüncü neden, gaz seviyesi düşüklüğüdür - sistem yeterli soğutma yapamaz ve sürekli çalışır. Dördüncü neden, yanlış kullanımdır: çok düşük sıcaklık ayarı (16°C gibi), sürekli açık kalma, turbo modda çalışma. Beşinci neden, oda yalıtımının kötü olmasıdır - pencere-kapı aralıkları, güneş ışığı, tavan yalıtımı eksikliği enerji kaybına neden olur.

• 1. Enerji Sınıfı ve Inverter Teknolojisi: Klimanız A+ veya üzeri enerji sınıfı değilse ve inverter değilse, uzun vadede değişimi düşünün. Eski B veya C sınıfı klimalar, A+++ inverter klimalara göre yıllık 2-3 kat daha fazla elektrik harcar. Örnek: 12000 BTU eski klima yılda 800-1200 kWh tüketirken, A+++ inverter 400-600 kWh tüketir. Fark: yıllık 1000-2000 TL tasarruf. Yeni klima yatırımı 4-6 yılda amorti edilir.
• 2. Düzenli Bakım ve Temizlik: Filtreleri 2 haftada bir, serpantinleri 6 ayda bir temizleyin. Kirli sistem %30-40 daha fazla enerji tüketir. Profesyonel yıllık bakım yaptırın (300-600 TL). Bakımda gaz seviyesi, kompresör performansı, elektrik bağlantıları kontrol edilir. Verimli çalışan klima hem az tüketir hem uzun ömürlüdür.
• 3. Akıllı Kullanım Alışkanlıkları: Sıcaklığı 24-26°C'ye ayarlayın (her 1°C düşük ayar %8-10 daha fazla tüketir). "Turbo" veya "güçlü" modları sadece ilk soğutma için kullanın (10-15 dakika). "Eco" veya "enerji tasarrufu" modunu tercih edin. Zamanlayıcı kullanın - uyurken veya evde değilken klimayı kapatın veya 27°C'ye yükseltin. Uyku modu (sleep mode) kullanın, gece boyunca sıcaklığı kademeli artırır ve %20 tasarruf sağlar.
• 4. Oda Yalıtımı ve Güneş Kontrolü: Klima çalışırken pencere ve kapıları kapatın. Pencere-kapı aralıklarına hava sızdırmazlık bandı yapıştırın (10-30 TL/m). Güneş gören pencerelere ısı yalıtımlı perde veya güneş kontrol filmi (reflektör folyo) takın - bu %30-40 ısı kazancını azaltır. Dış güneşlik (stor) veya tente kullanın. Çatı katındaysanız tavan yalıtımı yaptırın.
• 5. Doğru Kapasite Seçimi: Klima odaya göre çok büyükse, sık açılıp kapanır (cycling) ve verimli çalışamaz. Çok küçükse, sürekli çalışır ve yine verimsizdir. İdeal kapasite: 20-25 m² için 9000 BTU, 25-35 m² için 12000 BTU, 35-50 m² için 18000 BTU. Güneş alan, üst kat veya mutfak gibi odalarda %20-30 daha fazla kapasite gerekir.

Ek İpucu: Hibrit Sistem: Gece saatlerinde (23:00-07:00) elektrik ucuzsa, gündüz klimayı az kullanıp geceleri yoğun kullanmak tasarruf sağlar. Akıllı termostat ve zamanlayıcı ile optimizasyon yapabilirsiniz. Ayrıca tavan fanı ile kombine kullanım, hava sirkülasyonunu artırır ve klima daha verimli çalışır.

Çoklu sistemlerde (VRF, multi-split) bir dış üniteye birden fazla iç ünite bağlıdır. Bu sistemlerde bir iç ünitenin çalışmaması yaygın bir sorundur ve genellikle kontrol veya elektriksel sebeplerden kaynaklanır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Multi-split sistemlerde bir iç ünitenin çalışmamasının en sık nedeni, o üniteye ait uzaktan kumandanın arızalı olması veya oda termostatının hatalı okumasıdır. İkinci neden, iç ünite ile dış ünite arasındaki iletişim kablosunun (data bus) kopması veya oksitlenmesidir. Üçüncü neden, o iç üniteye ait motorize valfin (elektronik genleşme valfi - EEV) kilitlenmesi veya arızasıdır - bu durumda gazın o üniteye akışı kesilir. Dördüncü neden, iç ünite elektronik kartının arızalanmasıdır. Ayrıca, çoklu sistemlerde master-slave ayarları yanlış yapılmışsa, bir ünite diğerlerini etkileyebilir.

• 1. Uzaktan Kumanda ve Termostat Kontrolü: Önce basit kontrolleri yapın: Uzaktan kumandanın pillerini değiştirin. Kumandayı iç üniteye yaklaştırıp deneyin (sinyal sorunu olabilir). Kablolu termostat varsa, termostatın ekranında hata veya uyarı olup olmadığını kontrol edin. Termostatı kapatıp açın (reset). Başka bir iç ünitenin uzaktan kumandasını deneyin (uyumluysa).
• 2. İletişim Kablosu Kontrolü: İç ünite kapağını açın ve terminal blokunu kontrol edin. İletişim kabloları (genellikle 2 veya 3 damarlı, düşük voltaj) sıkı ve oksitlenmemiş olmalıdır. Kabloları söküp temizleyin, tekrar sıkın. Kablo güzergahını takip edip hasar (ezilme, kesik, su teması) olup olmadığını kontrol edin. Gerekirse kablo değişimi yapın (teknisyen gerekir).
• 3. Elektronik Genleşme Valfi (EEV) Kontrolü: Bu valf, her iç üniteye giden gaz akışını kontrol eder. Valf kilitliyse, o ünite gaz alamaz. Valf dış ünitede veya iç ünite yakınında boru hattı üzerindedir (küçük motor ve valf gövdesi). Teknisyenden valfin manuel olarak açılıp açılmadığını test etmesini isteyin. Arızalıysa değiştirilmelidir (valf 500-1500 TL, iş gücü 300-600 TL).
• 4. İç Ünite Elektronik Kart Kontrolü: İç ünitedeki elektronik kart arızalıysa, LED'ler yanmaz, fan çalışmaz, hiçbir tepki vermez. Kartın üzerindeki sigorta veya varistör arızalı olabilir. Teknisyenden kart testi yapmasını isteyin (multimetre ile voltaj ölçümü). Kart arızalıysa değiştirilmelidir (500-1500 TL). Garanti kapsamını kontrol edin.
• 5. Master-Slave ve Adres Ayarı: VRF ve bazı multi-split sistemlerde her iç üniteye benzersiz bir adres (ID) atanır. Adres çakışması varsa sistemde karışıklık olur. Servis teknisyeninden sistem ayarlarını kontrol edip adres ataması yapmasını isteyin. Ayrıca master (ana) ünite belirlenmiş olmalıdır. Bu ayarlar teknik bilgi gerektirir, kullanım kılavuzuna veya marka teknik destekine başvurun.

VRF Sistem Avantajları: VRF (Variable Refrigerant Flow) sistemleri, büyük binalarda ve çok odalı mekanlarda çok verimlidir. Ancak karmaşık kurulum ve bakım gerektirir. Yıllık profesyonel bakım şarttır (1000-3000 TL, sistem büyüklüğüne göre). Bakımda tüm iç üniteler, dış ünite, boru hatları, iletişim kabloları, elektronik valfler test edilir.

İnverter klimaların çoğu ısı pompası özelliğine sahiptir ve kış aylarında ısıtma yapabilir. Ancak ısıtma modunda performans düşüklüğü sık karşılaşılan bir sorundur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Klima ısı pompası modunda yetersiz ısıtmasının temel nedeni, dış hava sıcaklığının çok düşük olmasıdır. Isı pompaları, dış havadan ısı çeker; -5°C'nin altında verim %60-70'e düşer, -15°C altında neredeyse çalışamaz. İkinci neden, dış ünite serpantininin buzlanmasıdır - buzlanma ısı transferini engeller ve sistem "defrost" (buz çözme) moduna sık girer. Üçüncü neden, 4-yollu valfin (ısıtma/soğutma modu değiştirme valfi) arızasıdır. Dördüncü neden, gaz seviyesi düşüklüğüdür - ısıtmada gaz basıncı kritiktir. Ayrıca, klima gücü (BTU) ısıtma için yetersiz olabilir; ısıtma kapasitesi soğutma kapasitesinden %20-30 daha düşüktür.

• 1. Dış Hava Sıcaklığı Limitleri: Klimanızın teknik özelliklerini kontrol edin. Çoğu ısı pompası klimanın minimum çalışma sıcaklığı -10°C ile -15°C arasıdır. Bazı "Hyper Heat" veya "Arctic" modeller -25°C'ye kadar çalışabilir (daha pahalıdır). Dış hava çok soğuksa, klima ısıtma için yetersizdir, ek ısıtıcı (elektrikli radyatör, soba) kullanın veya kombili ısıtma sistemi düşünün.
• 2. Defrost (Buz Çözme) Döngüsü: Dış ünite serpantini buzlandığında, klima otomatik "defrost" moduna girer: ısıtma durur, sistem ters çalışır (soğutma gibi), buz eritilir, sonra tekrar ısıtmaya döner. Bu döngü 5-15 dakika sürer. Eğer defrost çok sık oluyorsa (her 20-30 dakikada bir), serpantin çok kirli veya gaz seviyesi düşük olabilir. Serpantin temizliği ve gaz kontrolü yaptırın.
• 3. Dış Ünite Yükseklik ve Yerleşim: Dış ünite yere yakınsa veya kar seviyesindeyse, kar birikimi ve buzlanma hızlanır. Üniteyi yerden en az 60-80 cm yükseklikte monte edin. Ünitenin etrafını kardan temiz tutun. Ünitenin üstüne kar örtüsü (breathable cover) kullanabilirsiniz, ancak hava akışını engellemeyecek şekilde.
• 4. 4-Yollu Valf Testi: Isıtma modunda çalışmıyorsa ancak soğutmada çalışıyorsa, 4-yollu valf arızalı olabilir. Bu valf, gazın akış yönünü değiştirir. Valf değişimi teknisyen tarafından yapılmalıdır (valf 300-800 TL, gaz tahliyesi + dolumu + iş gücü 800-1500 TL). Garanti durumunu kontrol edin.
• 5. Hibrit Isıtma Sistemi: Klima ısı pompasını ana ısıtma olarak kullanmak, soğuk iklimlerde risklidir. Hibrit sistem kurulumu düşünün: +5°C üstünde klima ısı pompası, altında kombi veya elektrikli ısıtıcı. Akıllı termostat ile otomatik geçiş sağlanabilir. Bu sistem hem ekonomik hem güvenlidir.

Verimlilik Bilgisi: Isı pompası klimalar, elektrikli rezistans ısıtıcılara göre 3-4 kat daha verimlidir. 1 kW elektrik tüketimi ile 3-4 kW ısı üretirler (COP = 3-4). Ancak bu verim, dış hava sıcaklığına bağlıdır: +7°C'de COP=4, 0°C'de COP=2.5, -10°C'de COP=1.5 seviyelerine düşer. Bu nedenle ılıman iklimlerde çok ekonomik, soğuk iklimlerde orta derecede ekonomiktir.

Yeni monte edilen veya yanlış monte edilmiş klimalar, tasarım kapasitelerinde soğutma yapamayabilir. Bu genellikle kurulum hatalarından kaynaklanır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Klima montaj hatalarının en yaygını, boru uzunluğu ve yükseklik farkı limitlerinin aşılmasıdır. Her klimanın maksimum boru uzunluğu (örn: 15-25 metre) ve maksimum yükseklik farkı (örn: 10-20 metre) limiti vardır. Limit aşılırsa gaz dolaşımı bozulur. İkinci hata, boru bağlantı işleminin (flare) hatalı yapılmasıdır - boru ucu düzgün açılmazsa sızıntı olur ve gaz kaçar. Üçüncü hata, vakumlama işleminin atlanması veya yetersiz yapılmasıdır - sistemde hava ve nem kalırsa verim düşer, kompresör zarar görür. Dördüncü hata, uygun olmayan yere montajdır (güneş gören, hava akışı kısıtlı). Ayrıca, yanlış kapasite seçimi (oda için küçük/büyük klima) yaygın bir hatadır.

• 1. Boru Uzunluğu ve Yükseklik Farkı Kontrolü: Klimanın kullanım kılavuzundan maksimum boru uzunluğu ve yükseklik farkı limitlerini kontrol edin. Gerçek montajdaki boru uzunluğunu ölçün (iç-dış ünite arası güzergah). Limit aşılmışsa, klima verimli çalışamaz. Çözüm: İç veya dış üniteyi yeniden konumlandırarak mesafeyi azaltın, veya daha yüksek kapasiteli klima kullanın (büyük kapasiteli modellerin boru limitleri daha yüksektir).
• 2. Flare Bağlantı Kalitesi: Boru bağlantılarında (somun bağlantıları) sızıntı olup olmadığını kontrol edin. Profesyonel teknisyenden elektronik gaz dedektörü veya sabun köpüğü ile sızıntı testi yapmasını isteyin. Sızıntı varsa, bağlantı açılır, boru ucu yeniden flare yapılır (profesyonel flare aleti ile), yeni O-ring takılır ve tekrar bağlanır. Kötü flare, %50'den fazla klima sorunlarının nedenidir.
• 3. Vakumlama Kontrolü: Montaj sırasında sistem mutlaka vakum pompası ile vakumlanmalıdır (minimum 30 dakika, basınç -1 bar / 30 inHg altı). Vakumlama, sistemdeki hava ve nemi çeker. Vakumlama yapılmamışsa, sistem verimsiz çalışır, kompresör yağı bozulur, uzun vadede kompresör yanar. Yeni montajda vakumlama yapıldı mı teknisyene sorun. Yapılmadıysa, gaz boşaltılıp yeniden vakumlama + gaz dolumu yapılmalıdır (500-1000 TL).
• 4. Montaj Yeri Optimizasyonu: İç ünite: Odanın en uzun duvarının ortasına, yerden 2-2.5 metre yüksekliğe monte edilmeli. Direk güneş ışığı, ocak veya ısı kaynağı yakınında olmamalı. Hava çıkışı önünde perde, mobilya gibi engel olmamalı. Dış ünite: Gölgelik veya kuzey cephe tercih edilmeli, direkt güneş almamalı. Hava akışı için önünde ve üstünde en az 50 cm boşluk olmalı. Zemin sert ve düz olmalı.
• 5. Ek Gaz Dolumu (Uzun Boru Durumu): Eğer boru uzunluğu 5 metreden fazlaysa, fabrika gaz dolumu yetersiz olabilir. Kullanım kılavuzunda "ek gaz miktarı" tablosu vardır (örn: her 1 metre için 20 gram R32 eklenmeli). Teknisyenden doğru miktarda ek gaz dolumu yapmasını isteyin. Eksik gaz, soğutma performansını %30-50 düşürür.

Garanti ve Hukuki Haklar: Yeni klima montaj sonrası soğutmuyorsa, montaj firması sorumludur. Montajdan kaynaklanan arızalar (sızıntı, gaz kaybı, kompresör hasarı) garanti kapsamı dışında tutulabilir. Montajı mutlaka yetkili servis veya deneyimli teknisyen yaptırın, montaj tutanağı ve fatura isteyin. İşçilik garantisi alın (min 1 yıl).

Ticari mutfaklar, restoranlar, market ve depolar için kullanılan soğuk hava depoları ve hücreleri, hassas sıcaklık kontrolü gerektirir. Sıcaklık dalgalanmaları ürün kalitesini etkiler.

Sorunun Temel Nedenleri:

Soğuk hava depolarında sıcaklık dalgalanmasının başlıca nedeni, kapı sızdırmazlık contalarının aşınması veya kapının sık açılıp kapanmasıdır - her açılışta sıcak hava girer. İkinci neden, evaporatör (buharlaştırıcı) ünitesinin buzlanmasıdır; buz tabakası ısı transferini engeller ve soğutma azalır. Üçüncü neden, defrost (buz çözme) döngüsünün yanlış ayarlanmasıdır - çok sık defrost sıcaklığı artırır, çok seyrek defrost buzlanmaya neden olur. Dördüncü neden, termostat sensörünün yanlış konumlandırılması veya arızalı olmasıdır. Ayrıca, kompresör kapasitesinin yetersiz olması, gaz kaçağı veya soğutma hatları tıkanması (filtrdrier) da nedenleridir.

• 1. Kapı Contası Değişimi: Soğuk hava deposu kapısının sızdırmazlık contasını (kauçuk conta) kontrol edin. Conta sertleşmiş, çatlamış veya yerinden çıkmışsa, soğuk hava sızar ve sistem sürekli çalışır. Contayı değiştirin (metre başına 50-150 TL, kendin yap mümkün). Kağıt testi yapın: Kapıyı kapatın, araya kağıt sıkıştırın, çekmeyi deneyin. Kağıt kolayca çıkıyorsa conta yetersizdir.
• 2. Otomatik Kapı Sistemi veya Hava Perdesi: Sık kullanılan depolarda, otomatik kapanma mekanizması (yaylı menteşe) taktırın. Kapı en fazla 5-10 saniye açık kalmalıdır. Büyük depolarda, kapı girişine hava perdesi (air curtain) monte edin. Hava perdesi, sıcak havanın içeri girmesini %70-80 oranında engeller (maliyet 1500-5000 TL).
• 3. Evaporatör Defrost Ayarı: Evaporatör üzerinde buz tabakası varsa (2 mm'den kalın), defrost sıklığı artırılmalıdır. Kontrol panelinden defrost zamanlayıcısını ayarlayın. Standart: günde 3-4 kez, her biri 15-30 dakika. Defrost tipi: elektrikli ısıtıcı veya sıcak gaz (hot gas) - sıcak gaz daha hızlı ve ekonomiktir. Defrost sensörü (termination sensor) çalışıyor mu kontrol edin, arızalıysa değiştirin (sensör 100-300 TL).
• 4. Termostat ve Sensör Kalibrasyonu: Termostatın sıcaklık sensörü, deponun ortasında, hava akımına maruz olmayan bir yere yerleştirilmelidir. Sensör evaporatör çıkışında veya kapı yakınındaysa yanlış okur. Sensörün gerçek sıcaklığı doğru ölçüp ölçmediğini referans termometre ile test edin. Fark 2°C'den fazlaysa kalibrasyon veya sensör değişimi gerekir.
• 5. Kompresör Kapasitesi ve Gaz Seviyesi: Depo hacmine göre kompresör yeterli mi kontrol edin. Hesap: Her 10-15 m³ soğuk hava deposu için yaklaşık 1 HP kompresör gerekir (detaylı hesap, ürün yükü, kapı açılma sıklığı, ortam sıcaklığı gibi faktörleri içerir). Kompresör yetersizse, ikinci bir kompresör paralel bağlantı veya daha güçlü kompresör gerekir. Gaz basıncını ve seviyesini profesyonel teknisyenle kontrol edin.

HACCP ve Gıda Güvenliği: Gıda depolama yapılan soğuk hava depolarında sıcaklık kaydedici (data logger) kullanımı yasal zorunluluktur (HACCP standardı). Bu cihazlar, saat başı sıcaklık kaydeder ve denetimler için rapor sunar. Sıcaklık +4°C'nin üzerine çıkarsa alarm verir. Maliyet 500-2000 TL. Gıda işletmeleri için şarttır.

Yangın sprinkler sistemlerinde su sızıntısı, hem su hasarına hem de sistemin acil durumda çalışmaması riskine yol açar. Bu sorun genellikle bakım eksikliği veya mekanik arızadan kaynaklanır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Sprinkler başlıklarından su sızıntısının en yaygın nedeni, başlığın ampulünün veya fusible link'inin (erime bağlantısı) zamanla bozulması veya korozyondur. Isıya duyarlı elemanlar yıllarca basınç altında kalır ve malzeme yorulması yaşanır. İkinci neden, sprinkler başlığının yanlış tipte monte edilmesidir - örneğin, nemli ortama (garaj, depo) standart başlık yerine paslanmaz çelik başlık gerekir. Üçüncü neden, sistem su basıncının çok yüksek olması veya su darbesi (water hammer) nedeniyle başlığın salınması ve conta sızdırmasıdır. Dördüncü neden, donma nedeniyle başlık gövdesinin çatlamasıdır (ısıtmasız alanlar). Ayrıca boru bağlantılarındaki contalarda aşınma olabilir.

• 1. Sızdıran Başlığı Hemen Kapatın: Sızıntı tespit edildiğinde, o zonu besleyen kontrol vanasını kapatın (genellikle her katta veya bölgede bir kontrol vanası vardır). Acil müdahale ekibi çağırın. Başlık değişimi yapılana kadar su kapalı tutulmalıdır. Geçici çözüm olarak sprinkler başlığına plastik torba geçirip bant ile sarabilirsiniz (su hasarını azaltır), ancak kalıcı çözüm değildir.
• 2. Başlık Değişimi: Arızalı sprinkler başlığı değiştirilmelidir. Başlık değişimi sadece yetkili yangın güvenlik firması veya sertifikalı teknisyen tarafından yapılmalıdır (yasal zorunluluk). Yeni başlık, mevcut sistemle uyumlu olmalıdır: Aynı sıcaklık derecesi (68°C, 79°C, 93°C gibi - renklerle belirtilir), aynı orifis çapı, aynı kaplama tipi (krom, beyaz, paslanmaz, vs.). Maliyet başlık başına 50-200 TL + montaj 200-500 TL.
• 3. Sistem Basıncı Kontrolü: Sistem manometresini kontrol edin. Statik basınç 5-10 bar arası olmalıdır (sistem tasarımına göre). 12 bar'ın üzerindeyse basınç çok yüksektir, basınç düşürücü valf (PRV) takılmalı veya mevcut ayarı düşürülmelidir. Basınç dalgalanmaları için su darbe önleyici (hammer arrester) kullanılabilir.
• 4. Donma Koruması: Isıtmasız alanlardaki (garaj, çatı arası, dış alanlar) sprinkler hatlarına antifriz sıvısı eklenmelidir (özel yangın sistemleri için onaylı propilen glikol). Alternatif olarak dry-pipe (kuru boru) sistemi kullanılır - borularda su değil basınçlı hava vardır, yangın anında vana açılır ve su gelir. Kuru sistem mevcut değilse, boruları elektrikli ısı kablosu ile sarıp yalıtmak gerekir.
• 5. Düzenli Bakım ve Test: Yangın sprinkler sistemleri Türk Standartları (TS 12845) ve İtfaiye Yönetmeliği gereği 6 ayda bir test edilmeli, yıllık bakım yapılmalıdır. Bakımda tüm başlıklar görsel kontrol edilir, basınç testleri yapılır, alarm testleri gerçekleştirilir. Bakım sözleşmesi olan firmalardan hizmet alın (yıllık 1500-5000 TL, bina büyüklüğüne göre).

Yasal Uyarı: Yangın söndürme sistemlerinin arızalı olması, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği cezai sorumluluk getirir. Bina yönetimi veya işletme sahibi, sistemin sürekli çalışır durumda olmasını sağlamakla yükümlüdür. Düzenli bakım kayıtları tutulmalıdır.

Yangın algılama sistemlerinde yanlış alarm, hem panik yaratır hem de itfaiye çağrıldığında gereksiz müdahale maliyeti doğurur. Ayrıca, sık yanlış alarm olunca sistem ciddiye alınmaz.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yanlış alarmın en yaygın nedeni, duman dedektörlerinin kirli olmasıdır - toz, böcek, örümcek ağı sensörü tetikler. İkinci neden, dedektörlerin yanlış yere monte edilmesidir: mutfak, banyo, ısıtıcı yakını gibi buhar veya duman çıkan yerler. Üçüncü neden, ısı dedektörlerinin hassasiyetinin yanlış ayarlanmış olmasıdır - çok hassas ayarda normal sıcaklık artışı alarm verir. Dördüncü neden, elektrik hattında gerilim dalgalanması veya topraklama sorunudur. Ayrıca dedektörlerin ömrünün dolmuş olması (10+ yıl) da yanlış alarmlara neden olur.

• 1. Dedektör Temizliği: Duman dedektörlerini (smoke detector) 6 ayda bir temizleyin. Dedektörü tavanından çıkarın (genellikle dönme hareketiyle sökülür). İçindeki sensör odasını basınçlı hava veya yumuşak fırça ile temizleyin. Asla su veya kimyasal kullanmayın. Dedektörün dış ızgarasını elektrikli süpürge fırça başlığı ile temizleyin. Temizlik sonrası test butonuna basarak çalışıp çalışmadığını kontrol edin.
• 2. Dedektör Yerleşim Kontrolü: Dedektörlerin montaj yerlerini kontrol edin. Duman dedektörü mutfakta, banyoda, klima/kalorifer çıkışında olmamalıdır (min 3 metre uzaklık). Buhar ve duman karışımını ayırt edemez. Mutfak ve banyoda ısı dedektörü (heat detector) kullanılmalıdır. Eğer mevcut dedektör yanlış yerdeyse, yetkili firma ile yerini değiştirin veya tipi değiştirin.
• 3. Hassasiyet Ayarı (Adresli Sistemlerde): Modern adresli (addressable) yangın alarm sistemlerinde her dedektörün hassasiyeti merkezi panelden ayarlanabilir. Hassasiyeti bir kademe düşürün (örn: Yüksek → Orta). Ancak güvenlik riski oluşmamalı, ayar mutlaka yangın güvenlik uzmanı ile yapılmalıdır. Konvansiyonel sistemlerde hassasiyet ayarı yoktur, dedektör tipi değiştirilmelidir.
• 4. Elektrik ve Topraklama Kontrolü: Yanlış alarm elektriksel sorundan kaynaklanıyorsa, sistem topraklama direncini ölçün (< 10 Ohm olmalı). Voltaj regülatörü kullanın. Dedektör kabloları güç kabloları ile paralel geçmemelidir (EMI - elektromanyetik parazit yaratır). Kabloların yalıtımını kontrol edin, hasar varsa değiştirin.
• 5. Dedektör Yaş Kontrolü ve Değişimi: Yangın dedektörleri 10 yıl ömürlüdür. Üretim tarihini kontrol edin (dedektör arkasında etiket). 10+ yaşındaki dedektörleri değiştirin. Yeni nesil multi-kriteri dedektörler (duman+ısı+CO kombinasyonu) yanlış alarm oranını %90 azaltır, tercih edin (birim fiyat 150-500 TL).

İtfaiye Ceza Riski: Yanlış alarm nedeniyle itfaiye çağrılırsa, bazı belediyelerde gereksiz müdahale cezası uygulanır (500-2000 TL). Yılda 3+ yanlış alarm durumunda sistem incelemeye alınır ve işletmeye ceza kesilebilir. Yanlış alarm sorununu ciddiye alın.

Yangın hidrant ve sprinkler sistemlerini besleyen yangın pompası, acil durumda hayati öneme sahiptir. Pompa arızası veya yetersiz basınç, yangın söndürme kapasitesini sıfırlar.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yangın pompasının çalışmamasının en yaygın nedeni, elektrik beslemesindeki sorunlardır - sigorta atmış, elektrik kesintisi, veya jeneratör otomatik devreye girmemiş olabilir. İkinci neden, pompanın jokeyinin (ön basınç pompası) arızalanması nedeniyle sisteme sürekli su kaçması ve ana pompanın sık çalışarak yanmasıdır. Üçüncü neden, pompa motorunun rulman arızası, sargı arızası veya mekanik kilitlenimidir. Dördüncü neden, pompa emme hattında hava sızıntısı veya valf kapalılığıdır. Ayrıca kontrol panelindeki elektronik arızalar, basınç sensörü arızaları da görülebilir.

• 1. Elektrik Beslemesi Kontrolü: Yangın pompası panosu elektrik panosunda özel yangın pompası sigortası olmalıdır (diğer sigortalardan bağımsız, kırmızı işaretli). Sigorta atmışsa, nedeni araştırılmalı (kısa devre, motor arızası). Jeneratör otomatik devreye girme testini yapın (şebeke elektriği kesildiğinde jeneratör 10-30 saniye içinde devreye girmelidir). Jeneratör arızalıysa acilen tamir ettirin.
• 2. Jokey Pompa (Jockey Pump) Kontrolü: Jokey pompası, sistemdeki küçük su kayıplarını telafi eder ve basıncı sabit tutar (genellikle 8-10 bar). Jokey arızalıysa, basınç sürekli düşer ve ana pompa sık çalışır. Jokey pompasının çalışıp çalışmadığını kontrol edin (manometre basıncı düşünce jokey devreye girmeli). Arızalıysa motor, kapasitör veya basınç şalteri değiştirilmelidir (maliyet 1000-3000 TL).
• 3. Ana Pompa Motor ve Mekanik Kontrol: Ana yangın pompasının motorunu manuel olarak çalıştırmayı deneyin (kontrol panelinde "Manuel Start" butonu). Çalışmıyorsa motor arızalı olabilir (sargı, rulman). Pompa şaftını elle çevirmeyi deneyin (kaplin sökülmeli) - kilitli ise mekanik arıza vardır. Pompa arızası ciddidir, profesyonel pompa tamircisi veya üretici firma çağırılmalıdır (tamir 5000-20000 TL, değişim 30000-100000 TL).
• 4. Emme Hattı ve Vana Kontrolü: Pompa emme (suction) hattındaki vanaların açık olduğundan emin olun. Emme filtresini (strainer) kontrol edin, tıkalı olabilir. Emme borusunda hava kaçağı varsa, pompa kavitasyon yapar ve çalışamaz. Bağlantı noktalarını sabun köpüğü ile test edin. Su tankının seviyesini kontrol edin (tank boşsa pompa çalışamaz).
• 5. Haftalık Test ve Yıllık Bakım: Yangın Yönetmeliği gereği yangın pompası HAFTADA BİR test edilmelidir (test butonu ile veya manuel start). Test sırasında basınç, debi, motor akımı, ses kaydedilir. Yıllık bakımda pompa, motor, valf, kontrol paneli, jeneratör tam kontrol edilir. Bakım sözleşmesi mutlaka olmalıdır (yıllık 3000-10000 TL). Bakım yapılmazsa pompa kritik anda çalışmayabilir.

Acil Durum Planı: Yangın pompası arızalıysa, itfaiye ve bina yönetimine hemen bildirilmelidir. Geçici önlem olarak itfaiye aracı bina yakınına çağrılabilir (itfaiye kendi pompası ile sistemi besler). Ancak kalıcı çözüm acil tamirdir. Pompa arızası binayı ciddi risk altına sokar.

Yangın kapıları (fire doors), yangın anında dumanın ve ateşin yayılmasını önlemek için otomatik kapanmalıdır. Kapanma mekanizmasının arızası, can güvenliğini tehdit eder.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yangın kapısının kapanmamasının en sık nedeni, kapı kapatıcısının (door closer) yağının bitmesi veya piston arızasıdır. Kapı kapatıcı hidrolik yağ ile çalışır, yıllar içinde yağ sızar ve kapatıcı işlevsiz kalır. İkinci neden, kapının menteşelerinin paslanması veya deforme olmasıdır - kapı askıda kalır. Üçüncü neden, elektromanyetik tutucunun (electromagnetic hold-open) yangın alarmı geldiğinde serbest bırakmamasıdır - elektriksel arıza veya manyetik tutucunun mekanik kilitlenimidir. Dördüncü neden, kapı eşiğinde veya zeminde engel (paspas, kablo, eşya) olmasıdır. Ayrıca, kapı contalarının şişmesi nedeniyle kapının sıkışması da görülür.

• 1. Kapı Kapatıcı Kontrolü ve Ayarı: Kapı kapatıcısı (genellikle kapı üst kısmında veya kasada gömülü) çalışıyor mu test edin. Kapıyı tam açın ve serbest bırakın - kapı kendiliğinden yavaşça kapanmalıdır (6-10 saniye içinde). Çok hızlı kapanıyorsa ayar vidası ile yavaşlatın, çok yavaş veya hiç kapanmıyorsa kapatıcı arızalıdır. Kapatıcı değişimi 300-800 TL arası. UYARI: Yangın kapısı kapatıcısı mutlaka yangın sertifikalı olmalıdır (CE işareti, EN 1154 standardı).
• 2. Menteşe Kontrolü ve Yağlama: Kapı menteşelerinin paslanıp paslanmadığını kontrol edin. Menteşeleri WD-40 veya silikon yağ ile yağlayın. Menteşe vidaları gevşemişse sıkın. Menteşe deforme veya kırıksa değiştirin (yangın menteşesi kullanılmalıdır, standart menteşe kullanmak yasaktır - EN 1935 sertifikalı).
• 3. Elektromanyetik Tutucu Testi: Açık tutulan (hold-open) yangın kapılarında elektromanyetik tutucu kullanılır. Yangın alarmı geldiğinde tutucu devre dışı kalır ve kapı kapanır. Test: Yangın alarm panelinden test alarmı verin, elektromanyetik tutucunun kapıyı serbest bırakıp bırakmadığını kontrol edin. Serbest bırakmıyorsa tutucu arızalı veya kablo kopuktur (elektrikçi kontrolü gerekir, tutucu değişimi 200-600 TL).
• 4. Kapı Altı ve Çevre Temizliği: Yangın kapısının altına paspas, kablo, tahta gibi şeyler koymayın. Kapı yolu üzerinde hiçbir engel olmamalıdır. Kapı etrafındaki contaları (intumescent seal - şişen conta) kontrol edin, zarar görmüşse değiştirin. Bu contalar yangın anında şişer ve duman geçişini engeller (conta değişimi 100-300 TL).
• 5. 6 Aylık Düzenli Test: Yangın Yönetmeliği gereği yangın kapıları 6 ayda bir test edilmelidir. Test sırasında: Kapı otomatik kapanma süresi, kapı kolu çalışması, kilit mekanizması, contalar, menteşeler, cam bütünlüğü (varsa yangın camı) kontrol edilir. Test kaydı tutulmalıdır. Ayrıca kapı üzerindeki "YANGIN KAPISI - AÇIK TUTMAYIN" uyarı levhası bulunmalıdır.

Yasal Zorunluluk: Yangın çıkış kapılarının sürekli çalışır durumda olması yasal zorunluluktur. İtfaiye denetimlerde yangın kapılarını test eder, arızalı kapı varsa tutanak tutar ve işletmeye ceza kesilir (1000-10000 TL arası). Can güvenliği için düzenli bakım şarttır.

Yangın söndürme tüpleri, ilk müdahalede kritik öneme sahiptir. Ancak bakımsız kalan tüplerde basınç kaybı veya dolum süresinin dolması sorun yaratır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yangın tüpünde basınç düşüklüğünün en yaygın nedeni, tüp vanasının contasından yavaş gaz kaçağıdır. Kuru kimyevi tozlu (ABC) tüplerde CO2 gazı, köpüklü tüplerde hava/azot basıncı zamanla sızar. İkinci neden, tüpün fiziksel darbeye maruz kalması sonucu gövde veya vana hasarıdır. Üçüncü neden, tüpün dolum süresinin dolmuş olmasıdır - kuru kimyevi toz tüpler 2 yılda bir, köpüklü tüpler yılda bir, CO2 tüpler 5 yılda bir yeniden doldurulmalıdır. Dördüncü neden, tüpün ömrünün dolmasıdır (test süresi: kuru kimyevi 10 yıl, CO2 10 yıl, su bazlı 5 yıl - sonra basınç testi gerekir). Ayrıca tüpün aşırı sıcak veya nemli ortamda saklanması da basınç kaybına neden olur.

• 1. Basınç Göstergesi Kontrolü: Tüpün üzerindeki basınç göstergesini (manometre) kontrol edin. İğne yeşil bölgede ise basınç iyidir, sarı veya kırmızı bölgedeyse basınç düşük veya yüksektir (kırmızı genellikle yetersiz). Basınç düşükse tüp kullanılamaz, derhal dolum istasyonuna götürülmelidir (dolum ücreti 50-150 TL). UYARI: Hiçbir durumda kendiniz tüp dolumu yapmayın, uzman firma gereklidir.
• 2. Dolum Tarih Etiketi Kontrolü: Tüpün gövdesinde dolum tarih etiketi (sarı etiket) bulunur. Dolum tarihini kontrol edin. ABC tozlu tüp 2 yıl, köpüklü tüp 1 yıl, CO2 tüp 5 yıl geçmişse, basınç iyi olsa bile tüp yeniden doldurulmalıdır (kuru kimyevi tozun nemi çekmesi ve topaklaşması riski). Etiket yoksa veya okunamıyorsa, güvenlik için tüpü yenileyin veya doldurun.
• 3. Fiziksel Hasar Kontrolü: Tüpün gövdesinde çatlak, deformasyon, pas, darbe izi olup olmadığını kontrol edin. Hasar varsa tüp TEHLİKELİDİR, basınç altında patlayabilir. Hasarlı tüpü KULLANMAYIN, imha için yetkili firmaya verin. Vana ve hortumda hasar, sızıntı, tıkanma kontrol edin. Vana arızalıysa değişimi gerekir (vana 100-300 TL).
• 4. Doğru Tip ve Yerleşim: Yangın tüpünün bulunduğu alana uygun tipte olduğundan emin olun. A Sınıfı (Katı madde yangını): Kağıt, tahta, kumaş - Su veya ABC tozu. B Sınıfı (Sıvı yangını): Benzin, yağ - Köpük, ABC tozu, CO2. C Sınıfı (Gaz yangını): Doğalgaz, LPG - ABC tozu, CO2. Elektrik yangını: CO2 veya ABC tozu (su asla kullanılmamalı). Mutfakta F sınıfı (yağ yangını) özel tüp bulunmalıdır. Tüpler görünür yerde, kolay erişilebilir, duvara askılı veya dolap içinde (camlı dolap) olmalıdır.
• 5. Aylık Görsel Kontrol ve Yıllık Bakım: Yangın Yönetmeliği gereği yangın tüpleri AYDA BİR görsel kontrol edilmelidir (basınç, hasar, etiket). Kontrol kartına (tüp üzerindeki beyaz kart) tarih ve imza atılır. YILDA BİR yetkili firma tarafından bakım yapılır (vana temizliği, basınç kontrolü, etiket yenileme, toz gevşetme - maliyet tüp başı 30-80 TL). Bakım yapılmazsa tüp kritik anda çalışmayabilir.

İşyeri Zorunluluğu: İşyerlerinde, yangın yüklü enerji hesabına göre belirli sayıda ve tipte tüp bulundurma zorunluluğu vardır (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği). Yetersiz veya bakımsız tüp durumunda SGK denetimlerinde ceza kesilir (1000-5000 TL). Ev ve işyerlerinizde mutlaka güncel yangın tüpü bulundurun.

Acil kaçış yolu aydınlatmaları ve yönlendirme levhaları, elektrik kesintisinde bile çalışarak insanların güvenli çıkış yapmasını sağlar. Bu sistemlerin arızası can kaybına yol açabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Acil aydınlatma arızasının en yaygın nedeni, sistemdeki akülerin ömrünün dolmuş olmasıdır. Acil aydınlatma armatürleri, içlerinde şarj edilebilir akü bulundurur (genellikle NiCd veya Li-ion, 1.5-3 saat çalışma süresi). Akü 3-5 yıl sonra şarj tutmaz hale gelir. İkinci neden, elektrik beslemesinin kesilmiş olmasıdır - armatür fişi çekilmiş veya sigortası atmış olabilir. Üçüncü neden, LED veya lamba arızasıdır. Dördüncü neden, şarj devresinin elektronik kartının bozulmasıdır. Ayrıca, exit (çıkış) levhalarının zamanla sararması veya kırılması da görünürlük problemine neden olur.

• 1. Aylık Test (Zorunlu): Acil aydınlatma armatürlerinin AYDA BİR test edilmesi yasal zorunluluktur. Test: Ana elektriği kesin (sigorta veya devre kesici), armatürler otomatik olarak yanmalıdır. 1-2 saat boyunca yandıklarından emin olun. Test sonrası elektriği açın, armatürler tekrar şarj olmalıdır (şarj LED'i yanmalı). Test kaydı tutun (tarih, sonuç, imza). Test başarısızsa armatür akü değişimi gerekir.
• 2. Akü Değişimi: Akü ömrü 3-5 yıldır. Eski aküyü çıkarın (armatür kapağı açılır, akü klipsle veya kablo ile bağlıdır), aynı voltaj ve kapasitede yeni akü takın (örn: 3.6V 1800mAh NiCd veya 7.2V 2200mAh Li-ion). Akü maliyeti 50-200 TL, kendiniz değiştirebilirsiniz. Eski aküyü çöpe atmayın, geri dönüşüm noktasına verin (pil atık kutusu).
• 3. LED/Lamba Değişimi: Acil aydınlatma yanmıyorsa, LED veya lamba arızalı olabilir. Armatür kapağını açın, LED modül veya ampulü kontrol edin. Arızalıysa aynı tip ile değiştirin (LED modül 30-100 TL, ampul 10-30 TL). Modern armatürler entegre LED kullanır, değiştirilemez - tüm armatür değişimi gerekir (200-600 TL).
• 4. Exit Levhası Yenileme: Exit (çıkış) ve yön levhaları (piktoğramlar) fosforlu veya LED'li olmalıdır. Fosforlu levhalar 10 yıl sonra parlaklığını kaybeder, yenilenmeli (levha 50-150 TL). LED levhaların içindeki LED arızalanırsa, levha değiştirilir. Levhalar hasar görmüşse (kırık, sararmış) derhal yenileyin - görünür olmaları hayati öneme sahiptir.
• 5. Merkezi Akü Sistemi (Büyük Binalar): Büyük binalarda her armatürde akü yerine merkezi akü bankası (central battery system) kullanılır. Bu sistemde tek bir büyük akü paketi (100-500 Ah) tüm acil aydınlatmaları besler. Merkezi sistem daha güvenilir ve bakımı kolaydır. Ancak pahalıdır (50.000-200.000 TL). Merkezi sistemde akü ömrü 5-10 yıl, profesyonel bakım gereklidir.

Yasal Zorunluluk: TS EN 1838 ve Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği gereği, kaçış yollarında minimum 1 lux aydınlatma sağlanmalıdır. Acil aydınlatma arızalıysa bina kullanım izni iptal edilebilir. Düzenli bakım ve test şarttır.

Yangın hidrant sistemi, itfaiyenin binaya müdahale etmek için kullandığı kritik altyapıdır. Hidrantların çalışmaması, yangın söndürme süresini uzatır ve hasarı artırır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Hidranttan su çıkmamasının en yaygın nedeni, hidrant vana gövdesinin içinde veya boru hattında pas ve kir birikimi nedeniyle tıkanmadır. Yıllarca kullanılmayan hidrantlar tıkanır. İkinci neden, hidrant besleyen ana vanaların kapalı olmasıdır (bakım sonrası unutulmuş veya kaza ile kapatılmış). Üçüncü neden, yangın pompasının çalışmaması veya tank suyunun bitmesidir. Dördüncü neden, borudaki donma nedeniyle buz tıkanıklığıdır (kış ayları, dış hidrantlar). Beşinci neden, hidrant vanasının arızalanması veya conta erozyonudur. Ayrıca hortum bağlantısı (storz/nakra) contası yoksa veya uyumsuzsa su sızıntısı olur.

• 1. Ana Vana Kontrolü: Hidrant sisteminin ana vanalarını kontrol edin. Genellikle yangın pompası odasında veya binanın giriş seviyesinde kontrol vanaları bulunur. Tüm vanaların AÇIK (tamamen açık) olduğundan emin olun. Vanalarda kilit olabilir (tamper switch - izinsiz kapatmayı önlemek için), kilidi kontrol edin. Vana kapalıysa açın ve sistemi test edin.
• 2. Hidrant Vanası Temizliği ve Bakımı: Hidrant vanasını tamamen açıp kapatarak mekanik sıkışma olup olmadığını test edin. Vana dönmüyorsa veya zorlanıyorsa yağlama gerekir (grafitli gres kullanın). Hidrant ağzını açın, içindeki filtre/süzgeci çıkarın (varsa), temizleyin. Vanayı açıp kısa süre su akıtarak hattı temizleyin (pas ve kir atılır). Bu işlem 6 ayda bir yapılmalıdır.
• 3. Yangın Pompası ve Tank Kontrolü: Yangın pompası çalışıyor mu, su tankı dolu mu kontrol edin. Pompa test butonuna basarak çalıştırın, basıncı gözlemleyin (hidrantta 5-7 bar olmalı). Tank seviyesini kontrol edin (tank minimum %50 dolu olmalı). Pompa veya tank problemi varsa, yangın güvenlik firması çağırın.
• 4. Donma Koruması (Dış Hidrantlar): Dış mekandaki (bahçe, otopark) hidrantlar donma riskindedir. Kış öncesi dış hidrantların boşaltma vanalarını açarak içindeki suyu boşaltın. Alternatif olarak izolasyon kutusu (hidrant koruması) kullanın veya elektrikli ısıtma kablosu sarın. Donmuş hidrant acil durumda kullanılamaz.
• 5. 6 Aylık Basınç Testi: Yangın hidrantları 6 ayda bir basınç ve debi testi yapılmalıdır (yasal zorunluluk). Test: Hidranttan hortum bağlayın, vanayı tam açın, su debisini (litre/dakika) ve basıncı (bar) ölçün. Standart: Minimum 250 litre/dakika debi, 3.5 bar basınç. Test kaydı tutulmalıdır. Yetersiz değerler tespit edilirse sistem revizyonu gerekir.

İtfaiye Koordinasyonu: Bina hidrant sisteminin yerlerini ve kullanım talimatlarını itfaiye ile paylaşın. Bazı belediyelerde itfaiye düzenli hidrant denetimleri yapar. İtfaiye ile koordinasyon, yangın anında müdahale süresini kısaltır.

Hassas ekipman odalarında (sunucu odası, arşiv, elektrik panosu) su bazlı sprinkler yerine gaz söndürme sistemleri kullanılır. Bu sistemlerin yanlış tetiklenmesi hem maliyetli hem tehlikelidir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Gaz söndürme sistemi yanlış tetiklemesinin en yaygın nedeni, duman veya ısı dedektörlerinin yanlış alarmıdır - toz, böcek, sıcaklık dalgalanması. İkinci neden, kontrol panelindeki hatalı programlama veya elektronik arızadır. Üçüçü neden, manuel tetikleme butonuna kazara basılmasıdır (korumasız buton). Dördüncü neden, bakım sırasında sistemin test moduna alınmayıp yanlışlıkla tetiklenmesidir. Ayrıca, gazlı sistemlerde basınç kayıpları (tüp vana sızıntısı) ve dolum süresinin dolması da sorun yaratır.

• 1. Cross-Zone (Çapraz Bölge) Doğrulama: Gaz söndürme sistemleri genellikle "cross-zone" prensiple çalışır: İki farklı dedektörün aynı anda tetiklenmesi gerekir (örn: bir duman + bir ısı dedektörü). Böylece yanlış alarm riski azalır. Sisteminizde cross-zone aktif mi kontrol edin. Aktif değilse kontrol panelinden aktifleştirin veya sistem programlaması yaptırın (teknisyen gerekir).
• 2. Manuel Tetikleme Butonu Koruması: Manuel tetikleme butonu (kırmızı buton, cam kırmalı veya plastik kapaklı) kazara basılmaya karşı korunmalıdır. Buton üzerine koruyucu plastik kapak (protective cover) takın. Kapağı kaldırmadan butona basılamaz. Ayrıca buton yakınına "YANLIŞLIKLA BASMAYIN - GAZ SALIMI YAPAR" uyarı levhası asın.
• 3. Bakım ve Test Moduna Alma: Sistem bakımı sırasında veya oda içinde toz çıkaracak işlem yapılacaksa (badana, inşaat), kontrol panelinden sistemi "Test Modu" veya "İsolasyon Modu"na alın. Bu modda dedektörler alarm verse de gaz salımı yapılmaz. Bakım bitince modu normale döndürmeyi UNUTMAYIN (aksi halde gerçek yangında sistem çalışmaz).
• 4. Gaz Tüpü Basınç ve Dolum Kontrolü: Gaz tüplerinin (FM-200, Novec 1230, CO2) basınç göstergelerini aylık kontrol edin. Basınç yeşil bölgede olmalı. Kırmızı bölgedeyse gaz kaçağı veya tüp boşalmış olabilir, acil dolum gerekir. Gaz dolum süresi: FM-200 ve Novec 10 yıl, CO2 5 yıl (hidrostatik test sonrası yeniden doldurulur). Dolum sadece yetkili firma yapmalıdır (maliyet 5000-30000 TL, sistem büyüklüğüne göre).
• 5. Personel Eğitimi ve Uyarı Sistemleri: Gaz salımı öncesi 30-60 saniye ön uyarı (pre-alarm) olmalıdır. Bu sürede odadaki kişiler tahliye edilir (özellikle CO2 sistemleri oksijen seviyesini düşürür, boğulma riski). Ön uyarı sırasında ses sireni ve yanıp sönen ışık aktif olur, kapıda "GAZ SALIMI - GİRMEYİN" ışıklı levha yanar. Personele düzenli eğitim verin, acil durum tatbikatı yapın.

Maliyet ve Güvenlik: Gaz söndürme sisteminin yanlış tetiklenmesi çok maliyetlidir (dolum 10.000-50.000 TL). Ayrıca CO2 sistemleri yüksek konsantrasyonda ölümcül olabilir. Sistemin doğru kurulumu, bakımı ve kullanımı hayati öneme sahiptir. Mutlaka yetkili firma ile yıllık bakım sözleşmesi yapın.

Modern binalarda yangın alarm sistemi, BMS (Building Management System), klima, havalandırma, asansör gibi sistemlerle entegre çalışır. Entegrasyon sorunları, acil durumda sistemlerin birbirini tetikleyememesine neden olur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yangın-BMS entegrasyon sorunlarının en yaygın nedeni, iletişim protokolü uyumsuzluğudur. Yangın paneli Modbus protokolü kullanırken BMS BACnet kullanıyorsa, doğrudan iletişim kuramaz. İkinci neden, kablo bağlantısı kopukluğu veya hatalı terminasyon'dur. Üçüncü neden, yangın panelindeki röle çıkışlarının (relay output) yanlış programlanmış olmasıdır. Dördüncü neden, BMS yazılımındaki programlama hatasıdır - yangın alarmı geldiğinde klima kapatma, yangın damperleri kapatma gibi komutlar çalışmıyor. Ayrıca, elektriksel gürültü (EMI) nedeniyle sinyal bozulması da görülür.

• 1. İletişim Protokolü ve Gateway Kullanımı: Yangın paneli ve BMS arasındaki iletişim protokolünü kontrol edin. Farklı protokoller kullanılıyorsa, "protocol gateway" (protokol dönüştürücü) cihazı kullanın. Bu cihaz, Modbus sinyalini BACnet'e veya tersi yönde dönüştürür (gateway maliyeti 2000-8000 TL). Protokol dönüşümü doğru çalıştığını test edin (yangın testi sırasında BMS loglarını kontrol edin).
• 2. Röle Çıkışları ve Kablolama Kontrolü: Yangın panelinin röle çıkış terminallerini kontrol edin. Her röle, belirli bir fonksiyona atanmıştır (örn: Röle 1 = Klima kapat, Röle 2 = Asansörleri zemin kata gönder, Röle 3 = Yangın damperlerini kapat). Kablo bağlantılarının sıkı ve doğru terminale gittiğini kontrol edin. Multimetre ile röle çıkışını test edin (yangın testi sırasında röle açılıyor mu?).
• 3. BMS Programlama Kontrolü: BMS yazılımında yangın senaryolarını kontrol edin. Yangın alarmı geldiğinde BMS şu aksiyonları almalıdır: Tüm klimaları kapat (dumanın yayılmasını önler), taze hava damperlerini kapat, atık hava damperlerini açık tut (duman tahliyesi), asansörleri zemin kata gönder ve kapıları açık tut, yangın merdiveni basınçlandırma fanlarını çalıştır (pressurization). BMS programcısından senaryo testleri yapmasını isteyin.
• 4. Entegrasyon Testi (Simulation): 6 ayda bir tam entegrasyon testi yapın. Yangın panelinden test alarmı verin (gerçek yangın değil, test modu). Bu sırada tüm entegre sistemlerin doğru tepki verip vermediğini gözlemleyin: Klima kapandı mı? Asansörler zemin kata geldi mi? Damperler kapandı mı? Acil aydınlatma yandı mı? Kapılar açıldı mı? Test sonuçlarını kaydedin, sorun varsa düzeltin.
• 5. Elektriksel Gürültü Önleme: Yangın alarm kabloları (data bus) güç kabloları ile paralel geçmemelidir (min 30 cm mesafe). Kablolar shielded (zırhlı) olmalı ve topraklama doğru yapılmalıdır. Sinyal bozulması varsa, ferrit filtre (EMI filter) kullanın veya kablo yönlendirmesini değiştirin.

Profesyonel Entegrasyon: Yangın-BMS entegrasyonu karmaşık bir iştir. Hem yangın güvenlik uzmanı hem de BMS programcısı ile birlikte çalışılmalıdır. Yanlış entegrasyon, can güvenliği riski yaratır. Mutlaka deneyimli sistem entegrasyon firması ile çalışın.

Yangın merdivenleri ve kaçış yollarında duman girmesini önlemek için basınçlandırma fanları kullanılır. Yetersiz basınç, dumanın merdivene girmesine ve can kaybına neden olur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Yangın merdiveni basınçlandırma sisteminde yetersiz basıncın en yaygın nedeni, fanın kapasitesinin yetersiz olması veya arızalanmasıdır. İkinci neden, hava sızıntılarıdır - merdiven kapıları, pencereler, duvar geçişleri hava geçirgenliğinde ise basınç tutulmaz. Üçüncü neden, fan emme veya basma kanalında tıkanma (filtre, perde) olmasıdır. Dördüncü neden, yangın damperleri (fire dampers) otomatik açılmadıysa hava akışı kesilir. Beşinci neden, kontrol panelindeki basınç sensörünün hatalı okuması veya ayar problemleridir.

• 1. Basınç Diferansiyel Testi: Yangın merdiveni kapısını kapatın. Merdiven içi basıncını ölçün (diferansiyel basınç ölçer ile - manometre, 500-2000 TL). Merdiven içi, koridor veya kata göre +25 Pa ile +50 Pa arası pozitif basınçta olmalıdır (TS EN 12101-6 standardı). Basınç düşükse sistem arızalıdır. Basınç çok yüksekse (+80 Pa üstü) kapı açılması zorlaşır (güvenlik riski).
• 2. Fan Çalışma Kontrolü: Basınçlandırma fanının çalıştığından emin olun. Yangın alarm panelinden test alarmı verin, fan otomatik devreye girmeli (genellikle 10-30 saniye gecikme ile). Fan çalışmıyorsa elektrik beslemesini, motor, kapasitör, kontrol rölesi kontrol edin. Fan arızalıysa acil tamir veya değişim gerekir (fan maliyeti 5000-30000 TL, kapasite ve sistem büyüklüğüne göre).
• 3. Hava Sızıntısı Kontrolü ve Conta: Merdiven kapılarının altında ve kenarlarında hava sızdırmazlık contaları olmalıdır. Conta aşınmış veya kopuksa değiştirin (conta maliyeti 50-200 TL/metre). Pencereler sıkı kapalı mı kontrol edin. Duvar ve tavan geçiş noktalarındaki (kablo, boru) boşlukları yangın dayanımlı mastik (fire sealant) ile kapatın. Her sızıntı noktası basıncı düşürür.
• 4. Kanal ve Filtre Temizliği: Fan emme ve basma kanallarını kontrol edin. Filtre tıkalı ise temizleyin veya değiştirin. Kanal içinde yabancı cisim (yapı artığı, plastik, kuş yuvası) varsa temizleyin. Yangın damperleri tam açık konumda mı kontrol edin (yangın anında açılmalılar). Damper motoru arızalıysa değiştirin.
• 5. Basınç Regülasyon Sistemi (İleri Seviye): Modern sistemlerde, otomatik basınç regülasyon sistemi bulunur. Sistem, merdiven içi basıncı sürekli ölçer ve fan hızını (inverter ile) otomatik ayarlar. Çok fazla kapı açılınca basınç düşer, fan hızlanır. Kapılar kapalıyken basınç artar, fan yavaşlar. Otomatik sistem yoksa, manuel ayar fan damper (klapesi) ile yapılır - profesyonel teknisyen gerektirir.

Yasal Zorunluluk ve Test: Yüksek binalarda (21.50 metre ve üzeri) merdiven basınçlandırma sistemi yasal zorunluluktur (Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği). Sistem 6 ayda bir test edilmelidir. Test sırasında basınç değerleri, fan çalışması, alarm entegrasyonu kontrol edilir ve rapor tutulur. İtfaiye denetimlerinde test raporları istenir.

Havuz suyunun bulanık veya yeşil olması, en yaygın havuz sorunudur. Bu durum hem estetik hem de sağlık açısından sorun yaratır ve yüzme keyfi bozar.

Sorunun Temel Nedenleri:

Havuz suyunun bulanık/yeşil olmasının ana nedeni alg üremidir. Algler mikroskobik bitkilerdir, güneş ışığı + sıcaklık + besin (kirlilik) ortamında hızla çoğalır. İkinci neden, filtrasyon sisteminin yetersiz çalışması veya filtre kirliliğidir. Üçüncü neden, kimyasal dengesizliktir - özellikle klor seviyesinin düşük olması. Dördüncü neden, pH dengesinin bozuk olmasıdır (yüksek pH klor etkinliğini düşürür). Ayrıca pompa çalışma süresinin kısa olması da su kalitesini etkiler.

• 1. Şok Klor Uygulaması: Yeşil suya ilk müdahale yüksek dozda klor (şok klor) uygulamaktır. Granül klor (calcium hypochlorite) kullanın. Doz: 10 m³ su için 500 gram. Gece uygulaması tercih edin (güneş kloru parçalar). Kloru havuz çevresine serpin (dağılım için) veya kovada eritip havuza dökün. 24 saat pompa kesintisiz çalışsın. Ertesi gün su rengi açılmaya başlar. Gerekirse 2. gün tekrar şok klor yapın.
• 2. Alg Önleyici (Algaecide) Kullanımı: Şok klordan 24 saat sonra alg önleyici kimyasal ekleyin. Kuaterner amonyum bazlı algaecide önerilir. Doz: Etiket talimatına göre (genellikle 10 m³ başına 100-200 ml). Algaecide algleri öldürür ve yeniden üremesini engeller. Haftalık rutin bakımda da düşük doz algaecide kullanın (önleyici).
• 3. Filtre Temizliği ve Backwash: Kumlu filtre varsa "backwash" (geri yıkama) yapın. İşlem: Pompayı durdurun, valf kolunu "Backwash" konumuna getirin, pompayı çalıştırın, atık su camından berrak su gelene kadar (2-5 dakika) bekleyin, pompayı durdurun, valfi "Rinse" konumuna getirin, 30 saniye çalıştırın, sonra "Filter" konumuna alın. Kartuş filtre varsa kartuşları çıkarıp hortumla yıkayın. Kum çok kirliyse kum değişimi gerekir (5-7 yılda bir).
• 4. pH ve Kimyasal Denge: Test kiti ile pH ölçün. İdeal pH: 7.2-7.6. pH yüksekse (>7.8) pH düşürücü (sodium bisulfate) ekleyin. pH düşükse (<7.0) pH yükseltici (soda ash) ekleyin. Klor seviyesini kontrol edin: Serbest klor 1-3 ppm olmalı. Düşükse klor tablet veya granül ekleyin. Alkalinite (TA) 80-120 ppm, kalsiyum sertliği 200-400 ppm arası olmalı. Tüm parametreler dengede olmalı ki su berrak kalsın.
• 5. Pompa Çalışma Süresi: Havuz pompası günde minimum 8-12 saat çalışmalıdır (havuz büyüklüğüne göre). Tüm havuz suyu günde 1-2 kez filtreden geçmelidir (turnover rate). Küçük pompa veya kısa çalışma süresi yetmez. Timer ile otomatik çalışma ayarlayın. Yaz aylarında 12 saat, ilkbahar/sonbahar 8 saat yeterli.

Önleme: Havuzu haftalık rutin bakım yaparak temiz tutun: Su kimyasallarını test edin ve dengeleyin, duvarları fırçalayın, skimmer ve filtre sepetlerini temizleyin, su seviyesini kontrol edin. Önleyici bakım yeşil su sorununu %90 önler.

Havuz pompası sistemin kalbidir. Pompa çalışmazsa veya zayıf akış varsa, filtrasyon durur ve su kalitesi hızla bozulur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Pompa çalışmamasının en yaygın nedeni elektrik beslemesi sorunudur - sigorta atmış, fiş gevşek, kablo kopuk. İkinci neden, pompanın mekanik kilitlenmesidir - kış boyunca kullanılmayan pompa motor şaftı paslanabilir. Üçüncü neden, emme hattında hava sızıntısıdır - pompa hava çeker, kavitasyon yapar ve su çekemez. Dördüncü neden, skimmer ve pompa sepetlerinin tıkanmış olmasıdır - yaprak, kir, saç birikmesi. Zayıf akış nedeni ise genellikle filtre kirliliği veya vana ayarlarıdır.

• 1. Elektrik Kontrolü: Pompanın fişini kontrol edin (prize sıkı takılı mı?). Ana elektrik panosunda pompa sigortasını kontrol edin (atmışsa nedeni araştırın - motor arızası, su teması). Pompa anahtarını (switch) kontrol edin. Timer varsa doğru saatte mi? Manuel teste alın. Elektrik varsa pompaya geliyor ama çalışmıyorsa motor arızalıdır.
• 2. Motor Şaft Kilidi Açma: Pompa motor gövdesinin arkasındaki vidayı (şaft kilidi açma vidası) tornavida ile manuel çevirmeyi deneyin. Zorlanıyorsa motor kilitlenmiş demektir. Vidayı saat ve tersine birkaç kez çevirerek şaftı serbest bırakın. Sonra pompayı çalıştırmayı deneyin. Açılmazsa motor sargı arızası veya rulman tutması olabilir - motor değişimi gerekir (1500-4000 TL).
• 3. Hava Sızıntısı Tespiti: Pompa çalışıyor ama su çekmiyor veya pompa sepetinde hava kabarcıkları varsa, emme hattında hava kaçağı vardır. Kontrol noktaları: Pompa kapak contası (o-ring), skimmer bağlantısı, boru kenetleri (union), vana contaları. Sabun köpüğü test yapın (sızıntı noktasında köpük emer). Arızalı contaları değiştirin. Boru bağlantılarını teflon bant + PVC yapıştırıcı ile yenileyin.
• 4. Sepet Temizliği: Skimmer sepetini ve pompa sepetini (pump strainer basket) çıkarıp temizleyin. Yaprak, saç, böcek gibi yabancı maddeler sepeti tıkar. Sepetleri her hafta temizleyin. Sepet kırıksa değiştirin (sepet 50-200 TL). Ayrıca emme hattı (suction line) vanaları tam açık olmalı.
• 5. Vana ve Filtre Kontrol: Zayıf akış varsa, tüm vanaların açık olduğunu kontrol edin (kısmen kapalı vana akışı kısıtlar). Filtre basınç göstergesine bakın - normal 10-15 psi, 20+ psi ise filtre kirlidir, backwash yapın. Filtre edildikten sonra hala zayıf akış varsa, pompa gücü yetersiz olabilir (küçük pompa büyük havuz için yetersizdir).

Pompa Kapasitesi: Pompa seçerken doğru kapasiteyi seçin. Havuz hacmi (m³) ÷ 8 saat = minimum pompa debisi (m³/saat). Örnek: 40 m³ havuz için min 5 m³/saat pompa gerekir. Yetersiz pompa su kalitesini koruyamaz.

pH seviyesi havuz suyu kimyasının temelidir. Yanlış pH hem klor etkinliğini düşürür hem de kullanıcı konforunu bozar.

Sorunun Temel Nedenleri:

pH'ın yükselmesinin (>7.8) ana nedeni, dolum suyunun doğal yüksek pH'lı olması, klor tablet kullanımı (bazı klorlar pH artırır) veya aşırı alkalinite'dir. pH düşmesinin (<7.0) nedeni ise yağmur suyu, asidik klor kullanımı veya havuz kullanıcı yoğunluğudur (vücut asitleri). pH dengesizliği kalsiyum çökelmesi (beyaz leke), metal korozyonu, göz yanması, ciltte tahrişe neden olur.

• 1. pH Testi: Havuz test kiti (sıvı reaktif veya test şeridi) ile pH ölçün. Test günde bir kez, kimyasal eklemeden önce ve sonra yapın. İdeal pH: 7.2-7.6 arası. 7.0-7.8 arası kabul edilebilir. 7.8 üstü yüksek, 7.0 altı düşüktür. Dijital pH metre kullanımı daha kesin sonuç verir (pH metre 300-1000 TL).
• 2. pH Yüksekse (>7.8) - pH Düşürücü Kullanımı: Sodium bisulfate (kuru asit) veya muriatic acid (sıvı hidroklorik asit) kullanın. Kuru asit daha güvenlidir (toz formunda). Doz: 10 m³ havuz için 100 gram (pH 0.2 puan düşürür). Kimyasalı havuz çevresine serpin veya kovada eritip dökün. Pompa çalışırken ekleyin. 4 saat sonra pH tekrar ölçün. Gerekirse tekrar ekleyin. Yavaş ayar yapın (tek seferde 0.4 puandan fazla düşürmeyin).
• 3. pH Düşükse (<7.0) - pH Yükseltici Kullanımı: Soda ash (sodium carbonate) veya baking soda (sodium bicarbonate) kullanın. Soda ash daha güçlüdür (pH ve alkalinite artırır), baking soda sadece alkaliniteyi artırır (pH'a az etkisi vardır). Doz: 10 m³ için 50 gram soda ash (pH 0.2 puan artırır). Kimyasalı havuz çevresine serpin. Pompa çalışsın. 4 saat sonra tekrar ölçün.
• 4. Alkalinite (TA) Ayarı: Total alkalinity (TA) pH'ın tampon görevi görür, pH'ı stabil tutar. İdeal TA: 80-120 ppm. TA düşükse pH sık sık değişir (instabil). TA yükseltmek için baking soda kullanın (10 m³ için 180 gram = TA 10 ppm artırır). TA çok yüksekse (>150 ppm) pH düşürücü kullanarak yavaşça düşürün.
• 5. Otomatik pH Kontrol Sistemleri: Büyük veya ticari havuzlarda otomatik pH kontrol sistemi (pH controller + dozaj pompası) kullanın. Sistem pH'ı sürekli ölçer, hedef değerden sapınca otomatik asit veya baz pompalar. Maliyet 5000-20000 TL ama işçilik azalır ve pH her zaman dengede kalır. Ev havuzlarında haftalık manuel kontrol yeterlidir.

pH ve Klor İlişkisi: pH 7.0'da klor %73 aktif, pH 7.5'te %50 aktif, pH 8.0'da sadece %25 aktif'tir. Yüksek pH'da çok klor eklesen de etki zayıftır. pH'ı önce dengele, sonra klor ekle.

Vinyl liner (PVC kaplama) havuzlarda liner yırtılması veya delinmesi, su kaybına ve hasar artışına yol açar. Erken tespit önemlidir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Liner yırtılmasının ana nedeni keskin cisim temasıdır - havuz oyuncakları, evcil hayvan tırnağı, temizlik ekipmanları. İkinci neden, liner yaşlanması ve UV ışınlarından aşınmadır (10-15 yıl sonra liner zayıflar). Üçüçü neden, su kimyası dengesizliğidir - yüksek klor ve düşük pH liner plastifiyan maddelerini parçalar. Dördüncü neden, havuz zeminindeki keskin taş veya kök liner altından deler. Ayrıca kış hazırlığı yapılmadan donma liner hasar verir.

• 1. Sızıntı Tespiti: Havuzda su kaybı varsa (günde 3-5 cm'den fazla - normal buharlaşma 1-2 cm), sızıntı olabilir. "Kova testi" yapın: Kova doldurun, havuz kenarına koyun, içinde ve dışında su seviyesi işaretleyin, 24 saat bekleyin. Havuz suyu kovadan daha fazla düştüyse sızıntı vardır. Liner yırtığı bulmak için gözle kontrol yapın (özellikle köşeler, basamaklar, skimmer çevresi). Liner altı sızıntı için gıda boyası testi: Yırtık tahmin edilen yere renkli boya damlatın, boya yırtığa emilirse orada delik vardır.
• 2. Küçük Yırtık Tamir (Su Altı Yama): 5 cm'den küçük yırtıklar su altı yama kiti ile tamir edilebilir (50-150 TL). Kit: PVC yama + su altı yapıştırıcı. İşlem: Yırtık etrafını kaba zımpara ile pürüzlendirin, yapıştırıcı sürün, yamayı bastırarak yapıştırın, 5 dakika basınçlı tutun. 24 saat bekleyin (su boşaltmaya gerek yok). Geçici çözümdür (1-2 sezon dayanır).
• 3. Büyük Yırtık Tamir (Liner Değişimi): 10+ cm yırtık veya çoklu hasar varsa liner değişimi gerekir. Liner değişimi profesyonel iş, kendini değiştirmek zordur. Maliyet: 50 m² havuz için 5000-15000 TL (liner + işçilik). Liner kalitesi önemli - minimum 0.75mm kalınlık, UV koruma kaplı, 20 mil (0.50mm) liner ucuzdur ama 5-7 yıl dayanır, 28 mil (0.70mm) orta segment 10-12 yıl, 30 mil üstü premium 15+ yıl dayanır.
• 4. Liner Koruma ve Bakım: Liner ömrünü uzatmak için: Su kimyasını dengede tutun (pH 7.2-7.6, klor 1-3 ppm, kalsiyum sertliği 200-400 ppm). Aşırı klor şok yapmayın (max haftada 1 kez). Keskin cisimlerle havuza girmeyin (takı, ayakkabı). Havuz oyuncaklarında keskin köşe olmasın. Liner üzerinde kimyasal tablet bırakmayın (beyaz leke yapar). Kış örtüsü kullanın (UV koruması). Liner temizliğinde yumuşak fırça kullanın.
• 5. Zemin Hazırlığı (Yeni Liner için): Yeni liner döşerken zemin düz ve yumuşak olmalı. Kum taban (5-10 cm ince kum) veya köpük altlık (foam underlayment) kullanın. Keskin taş, kök, metal parça olmamalı. Düzgün zemin liner ömrünü ikiye katlar.

Sızıntı Sonuçları: Liner sızıntısı sadece su kaybı değil, havuz yapısına da zarar verir. Su liner altına sızarsa, zemin yumuşar, çökme oluşur, duvar hasar görür. Erken tespit ve tamir şarttır.

Havuz ısıtıcıları konfor için önemlidir ancak yetersiz ısıtma problemi sık yaşanır. Hedef sıcaklığa ulaşmak günler alabilir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Isı pompasının yetersiz ısıtmasının ana nedeni, cihaz kapasitesinin havuz hacmine göre küçük olmasıdır. İkinci neden, havuzun ısı kaybının yüksek olmasıdır - örtü kullanılmıyor, rüzgar, buharlaşma. Üçüncü neden, ısı pompası evaporatör serpantininin kirli olmasıdır (hava akışı azalır). Dördüncü neden, dış hava sıcaklığının düşük olmasıdır (ısı pompaları 15°C altında verimsizdir). Solar sistem için ise panel yeterli değil veya güneş almıyor olabilir.

• 1. Isıtıcı Kapasite Kontrolü: Isı pompası kapasitesi havuz hacmine uygun mu kontrol edin. Kaba hesap: Havuz m³ × 1.5 kW = gereken kapasite. Örnek: 40 m³ havuz için 60 kW ısı pompası ideal. Yetersiz kapasiteli ısıtıcı çok yavaş ısıtır (günde 1-2°C). Büyük havuz için daha güçlü ısıtıcı alın veya ikinci ısıtıcı paralel bağlayın.
• 2. Havuz Örtüsü Kullanımı (Kritik): Havuz örtüsü (solar cover / bubble cover) kullanmak ısı kaybını %70-80 azaltır. Gece ve kullanılmayan zamanlarda örtü mutlaka kapatılmalı. Örtü buharlaşmayı önler ve güneş ısısını tutar. Maliyet: m² başına 20-50 TL. Manuel örtü rulo (roller) ile kullanım kolaylaşır (rulo 1000-5000 TL). Otomatik örtü sistemi lüks çözüm (10.000-50.000 TL) ama çok pratik.
• 3. Evaporatör Temizliği (Isı Pompası): Isı pompasının dış ünitedeki evaporatör serpantinini temizleyin. Toz, polen, yaprak serpantini kaplar, hava akışını azaltır. Ünitenin ızgarasını sökün, serpantini yumuşak fırça ve hortumla yıkayın. Yılda 2 kez temizlik yapın. Serpantin çok kirliyse profesyonel kimyasal temizlik yaptırın (500-1500 TL).
• 4. Solar Panel Optimizasyonu: Solar ısıtma kullanıyorsanız, panel yüzey alanı havuz yüzey alanının %50-100'ü kadar olmalı (soğuk iklim %100, sıcak iklim %50). Paneller tam güney yönlü, 30-40° açıda olmalı. Gölge almamalı. Panel üzerinde kir, yaprak varsa temizleyin. Panel bağlantılarında hava sızıntısı varsa onarın. Solar'ın gündüz çalışması için timer ve termostat ayarı yapın.
• 5. Hibrit Sistem: Hızlı ısıtma için hibrit sistem kullanın: Solar (ekonomik, yavaş ısıtma) + Isı pompası (hızlı ısıtma, orta maliyet) + Elektrikli ısıtıcı (acil hızlı ısıtma, yüksek maliyet). Normal günlerde solar çalışır, soğuk günlerde ısı pompası devreye girer, misafir geldiğinde elektrikli ısıtıcı hızlı ısıtır. Akıllı kontrol sistemi ile optimize edilebilir.

Isıtma Maliyeti: Havuz ısıtma en büyük işletme gideridir. Isı pompası elektrikli ısıtıcıdan 3-4 kat ekonomik (COP=4-5), solar bedava ama yavaş. Havuz sıcaklığını 28°C yerine 26°C tutmak %30 tasarruf sağlar. Örtü kullanımı en ekonomik yöntemdir.

Skimmer havuz yüzeyindeki kirleri (yaprak, böcek, yağ) toplar. Skimmer çalışmazsa yüzey kirlenir ve filtrasyon verimliliği düşer.

Sorunun Temel Nedenleri:

Skimmer zayıf emme yapmasının ana nedeni, skimmer sepetinin tıkanmış olmasıdır. İkinci neden, su seviyesinin düşük olması - skimmer ağzı su seviyesinde olmalı. Üçüçü neden, skimmer valf ayarının kapalı veya kısmen kapalı olmasıdır (çoklu skimmer sistemlerde). Dördüncü neden, skimmer hattındaki boru tıkanıklığıdır. Ayrıca skimmer vana (weir / flap) kırık veya sıkışmışsa akış engellenir.

• 1. Skimmer Sepeti Temizliği: Skimmer kapağını açın, sepeti çıkarın, içindeki yaprak/kiri boşaltın. Sepeti her gün veya 2 günde bir temizleyin (yoğun kullanımda). Sepet kırıksa değiştirin (50-150 TL). Sepetsiz kullanmayın, yabancı cisim pompaya gider ve pompayı bozar.
• 2. Su Seviyesi Ayarı: Havuz su seviyesi skimmer ağzının ortasında olmalı. Çok düşükse pompa hava çeker, çok yüksekse skimmer çalışmaz. Su ekleyerek ideal seviyeye getirin. Otomatik su seviye kontrol sistemi (auto-fill) kullanırsanız seviye her zaman dengede kalır (sistem 1000-3000 TL).
• 3. Valf Ayarı (Çoklu Skimmer): Birden fazla skimmer varsa, her skimmer hattında valf bulunur. Vanaları dengeli açın (tüm skimmerler eşit emsin). Bir skimmer zayıfsa o vanayı biraz daha açın, güçlü olan skimmer vanasını kısın. Deneme-yanılma ile ideal akış sağlanır.
• 4. Weir (Flap) Kontrol: Skimmer ağzındaki salıncak kapağın (weir/flap) serbestçe hareket ettiğini kontrol edin. Menteşe kırıksa veya sıkışmışsa akış kısıtlanır. Kırık weir değiştirin (30-100 TL). Weir temizlik sırasında menteşeden çıkarılabilir, geri takın.
• 5. Boru Tıkanıklığı Açma: Skimmer sepeti temiz ama hala zayıf emme varsa, skimmer borusunda tıkanıklık olabilir. Boruyu açmak için profesyonel havuz teknisyeni çağırın. Yöntem: Pompa tersine çalıştırma (reverse flush) veya basınçlı hava ile tıkanıklığı patlatma. Kendiniz denemeyin (boru hasarı riski).

Skimmer Sayısı: Havuzda yeterli skimmer olmalı. Standart: Her 35-40 m² havuz yüzeyi için 1 skimmer. Büyük havuzda tek skimmer yetersizdir, 2-3 skimmer kullanın. Köşe skimmerler rüzgarın sürüklediği kirleri toplar.

Havuz taban ve duvarlarında biriken alg, kireç ve lekeler estetik sorun yaratır ve temizliği zorlaştırır.

Sorunun Temel Nedenleri:

Taban/duvar kirliliğinin ana nedeni yetersiz fırçalama ve filtrasyon'dur. Havuzun ölü noktaları (köşeler, basamak altları) yetersiz su sirkülasyonu nedeniyle alg tutar. İkinci neden, kireç birikmesidir - yüksek kalsiyum sertliği ve pH kireç çökeltir (beyaz/gri leke). Üçüçü neden, metal lekelerdir - demirli su veya metal havuz aksesuarları pas lekesi yapar (kahverengi/siyah). Liner havuzlarda liner yaşlanması sarı leke yapar.

• 1. Haftalık Fırçalama: Havuz duvar ve tabanını haftada en az 2 kez fırçalayın. Teleskopik sap + havuz fırçası kullanın (15-30 TL). Fırça tipi: Beton/alçı havuz için çelik telli fırça, vinyl liner için yumuşak naylon fırça, fiberglass/polyester için orta sertlik. Özellikle köşeleri, basamak altlarını, su çizgisini (waterline) fırçalayın. Fırçalama algleri söker ve filtrasyona verir.
• 2. Otomatik Havuz Robotu: Manuel fırçalama yorucudur. Otomatik havuz temizleme robotu (pool cleaner) kullanın. Tipler: Suction-side (emme tipi): Skimmer hattına bağlanır, ucuz (1000-3000 TL) ama pompa yükünü artırır. Pressure-side (basınç tipi): Ayrı booster pompası gerektirir, daha güçlü (3000-8000 TL). Robotic (robotik): Bağımsız çalışır, en etkili ama pahalı (5000-20000 TL). Robot haftada 2-3 kez çalıştırın, havuzu her zaman temiz tutar.
• 3. Kireç Lekesi Giderme: Beyaz/gri kireç lekeleri için asit bazlı havuz temizleyici (tile&grout cleaner) kullanın. Sprey veya jel formunda ürünler vardır. Uygulaması: Su seviyesini düşürün (leke su üstünde kalsın), ürünü sponj ile lekelere sürün, 5-10 dakika bekletin, fırça ile ovalayın, hortumla durulayın. Ağır kireç için %10-15 hidroklorik asit çözeltisi kullanın (dikkatli, eldiven ve gözlük). Kireç önleme: pH ve kalsiyum sertliğini dengede tutun, metal-out ürünü kullanın.
• 4. Metal Leke Giderme: Kahverengi/siyah/yeşil metal lekeleri (demir, bakır) için askorbik asit (vitamin C) veya sequestrant (metal bağlayıcı) kimyasal kullanın. Askorbik asit testi: Tablet vitamin C'yi leke üzerine koyun, 30 saniye içinde leke soluyorsa metal lekesidir. Tedavi: Havuz suyu pH'ını 7.0'a düşürün, 500 gram askorbik asit ekleyin (40 m³ için), pompa çalışsın, 24 saat içinde lekeler kaybolur. Sonra pH'ı yükseltin ve sequestrant ekleyin (leke geri gelmesini önler).
• 5. Liner Leke Giderme: Vinyl liner üzerinde sarı leke ise liner yaşlanması veya güneşten kaynaklanır (kalıcı, temizlenemez). Organik leke (yaprak izi, alg) ise şok klor + fırçalama ile çıkar. Liner üzerinde kimyasal granül bırakmayın (beyaz bleach lekesi yapar - çıkmaz).

Önleme: En iyi temizlik önleyici bakımdır. Su kimyasını dengede tut, düzenli fırçala, filtrasyonu yeterli tut. Temiz havuz leke yapmaz.

Havuzda su kaybı normal bir durumdur (buharlaşma), ancak aşırı kayıp sızıntı işaretidir. İkisini ayırt etmek önemlidir.

Sorunun Temel Nedenleri:

Su kaybının doğal nedeni buharlaşma'dır - günde 3-10 mm (havuz büyüklüğü, sıcaklık, rüzgar, nem'e bağlı). Sızıntı nedenleri ise: Liner yırtığı, boru bağlantısı kaçağı, skimmer bağlantısı sızıntısı, pompa kapak contası, valf arızası. Sızıntı yerini bulmak zordur, profesyonel test gerekebilir.

• 1. Kova Testi (Buharlaşma vs Sızıntı): Plastik kova doldurun, havuz kenarına (basamak üzerine) koyun. Hem kovada hem havuzda su seviyesini işaretleyin (bant veya kalem). 24 saat bekleyin, pompa çalışsın. Sonuç: Kova ve havuz aynı oranda düştüyse sadece buharlaşma var (normal). Havuz kovadan daha fazla düştüyse sızıntı vardır. Fark günde 5+ mm ise ciddi sızıntı.
• 2. Pompa Çalışırken/Kapalıyken Test: Test 1: Pompa 24 saat çalışsın, su kaybını ölç. Test 2: Pompa 24 saat kapalı, su kaybını ölç. Pompa çalışırken daha fazla kayıp varsa sızıntı basınç hattında (filtre sonrası, dönüş hattı). Pompa kapalıyken daha fazla kayıp varsa sızıntı emme hattında (skimmer, taban gideri, filtre öncesi).
• 3. Görsel Sızıntı Kontrolü: Havuz çevresinde ıslak zemin, çökme, çatlak var mı? Pompa odası ıslak mı? Filtre çevresi ıslak mı? Skimmer ve ışık etrafında çatlak var mı? Bunlar sızıntı işareti. Liner havuzda liner yırtığı bulmak için gıda boyası kullanın (problemi yukarıda anlattım).
• 4. Profesyonel Sızıntı Tespiti: Sızıntı yeri bulunamazsa profesyonel "leak detection" hizmeti alın. Teknisyenler elektronik dinleme cihazı (leak detector), kızılötesi kamera, basınç test cihazı kullanır. Tüm boru hatlarına basınç testiyaparak sızıntı noktasını tespit ederler (hizmet ücreti 1000-3000 TL). Sızıntı bulunduktan sonra tamirgerekir (maliyet sızıntı yerine göre değişir - liner yaması 200 TL, boru değişimi 2000+ TL).
• 5. Buharlaşmayı Azaltma: Buharlaşma normaldir ama azaltılabilir: Havuz örtüsü kullanın (gece ve kullanılmayan zamanlarda), rüzgar bariyeri oluşturun (çit, duvar, bitki), havuz su sıcaklığını düşürün (28°C yerine 26°C), çeşme ve şelale kullanımını azaltın (su hareketi buharlaşmayı artırır).

Ekonomik Etki: 50 m³ havuzda günde 10 mm sızıntı = ayda 15 m³ su kaybı = 150-300 TL su faturası + kimyasal kaybı. Sızıntı tespiti ve tamiri uzun vadede ekonomiktir.

Tuzlu su elektroliz sistemleri klor üretir, ancak yetersiz üretim sık karşılaşılan sorundur.

Sorunun Temel Nedenleri:

Salt chlorinator düşük klor üretiminin ana nedeni, tuz seviyesinin düşük olmasıdır (ideal 3000-3500 ppm). İkinci neden, elektroliz hücresi (cell) üzerinde kireç birikmesidir. Üçüçü neden, hücre ömrünün dolmasıdır (4-7 yıl). Dördüncü neden, su sıcaklığının düşük olmasıdır (<15°C elektroliz verimsizdir). Ayrıca stabilizer (cyanuric acid) düşükse klor güneşte hızla parçalanır.

• 1. Tuz Seviyesi Testi: Test şeridi veya dijital tuz metre ile tuz seviyesini ölçün. İdeal: 3000-3500 ppm (havuz tipi salt sisteme göre - manuel kontrol edin). Düşükse havuz tuzu ekleyin (10 m³ için 30 kg tuz = +1000 ppm). Tuzu yavaşça havuza dökün, fırça ile dağıtın, pompayı 24 saat çalıştırın (tuz çözülsün). UYARI: Sofra tuzu değil, özel havuz tuzu kullanın (iyotlmamış, katkısız).
• 2. Elektroliz Hücresi Temizliği: Hücre üzerinde beyaz kireç tabakası varsa (kalsiyum birikimi) temizleyin. İşlem: Pompayı durdurun, hücreyi söküz (genellikle union bağlantısı ile), kovaya %10 hidroklorik asit çözeltisi hazırlayın, hücreyi 10-15 dakika asitte bekletin (kireç çözülür), hortumla durulayın, geri takın. 6 ayda bir temizlik yapın. Bazı sistemler otomatik self-cleaning (ters polarite) özelliğine sahiptir, aktif edin.
• 3. Hücre Ömrü Kontrolü: Salt chlorinator hücre ömrü 10.000-30.000 saat arası (marka ve kullanıma göre). Kontrol panelinde hücre çalışma saati göstergesi varsa kontrol edin. Ömür dolmuşsa hücre değişimi gerekir (yedek hücre 1500-5000 TL). Ömür uzatmak için: Su kimyasını dengede tut (pH 7.2-7.6, kalsiyum 200-400 ppm), üretim oranını gereğinden yüksek tutma (sadece gerektiği kadar), kış sezonunda hücreyi sökebilirsen temiz ve kuru yerde sakla.
• 4. Stabilizer (CYA) Kontrolü: Cyanuric acid (stabilizer) kloru UV ışınlarından korur. İdeal CYA: 30-50 ppm (tuzlu su sistemlerinde). CYA düşükse üretilen klor güneşte hızla parçalanır, havuz klorsuz kalır. CYA yükseltmek için stabilizer granülü ekleyin (10 m³ için 50 gram = +10 ppm CYA). CYA çok yüksekse (>100 ppm) su takviyesi yaparak seyreltmeniz gerekir.
• 5. Sıcaklık ve Çalışma Süresi: Salt chlorinator su sıcaklığı 15°C üzerinde verimli çalışır. Erken bahar/sonbahar soğuksa üretim düşer, manuel klor ekleyin. Üretim oranını (output %) ayarlayın - %50-100 arası. Pompa çalışma süresi yeterli olmalı (günde 8-12 saat). Pompa kapalıyken elektroliz çalışmaz.

Tuzlu Su Avantajları: Yumuşak su, göz yanması yok, klor tablet alımı yok, uzun vadede ekonomik. Dezavantaj: İlk yatırım yüksek (sistem 5000-15000 TL), hücre periyodik değişim, metal havuz aksesuarlarında korozyon riski (paslanmaz çelik kullanın).

Havuzun kış için doğru kapatılmaması ve bahar açılışında hatalar, ciddi hasarlara yol açar.

Sorunun Temel Nedenleri:

Kış hasarının ana nedeni donma'dır - borularda, pompada, filtrede kalan su donar ve ekipmanı patlatır. İkinci neden, kirli su ile kapatma'dır - alg ve bakteri kışı geçirir, bahar açılışında yeşil bataklık olur. Üçüçü neden, örtü kullanılmaması'dır - kir, yaprak birikir. Dördüncü neden, yanlış kimyasal kullanımı'dır. Bahar açılışında ise yetersiz temizlik ve kimyasal başlangıç hataları görülür.

• 1. Kış Kapatma Adımları (Ekim-Kasım): Adım 1: Havuzu iyice temizleyin (fırçala, süpür, filtre yıka). Adım 2: Su kimyasını dengele (pH 7.4, TA 100-120 ppm, kalsiyum 200-400 ppm). Adım 3: Şok klor uygula (normal dozun 2 katı). Adım 4: Algaecide ve winterizer kimyasalı ekle (özel kış koruma kimyası, 500-1000 TL). Adım 5: Su seviyesini 10-15 cm düşür (skimmer altı). Adım 6: Tüm borulardaki suyu boşalt - pompa, filtre, ısıtıcı (donma riski). Kompresörle borulardan hava üfle. Adım 7: Kış tıpaları (winter plugs) tak - skimmer, dönüş jetleri, taban gideri. Adım 8: Ekipmanları sök, temizle, kuru yerde sakla (pompa, filtre kartuşu, ışıklar, robotlar). Adım 9: Kış örtüsü örtün (mesh veya solid örtü, 500-2000 TL). Adım 10: Su yastıkları yerleştir (vinyl liner havuzlarda buz basıncını absorbe eder).
• 2. Kışın Takip: Ayda bir havuza bakın: Örtü yırtılmış mı, su seviyesi çok düştü mü, su rengi normal mi? Örtü üzerinde biriken kar/su boşaltın (ağırlık örtüyü yırtabilir). Su seviyesi çok düştüyse (buharlaşma) biraz su ekleyin (skimmer altında kalsın).
• 3. Bahar Açma Adımları (Mart-Nisan): Adım 1: Örtüyü kaldırın, temizleyin, kuru yerde saklayın. Adım 2: Su yastıklarını ve kış tıpalarını çıkarın. Adım 3: Ekipmanları monte edin (pompa, filtre). Adım 4: Su seviyesini normal seviyeye getirin. Adım 5: Su kimyasını test edin, dengeleyin (pH, TA, kalsiyum). Adım 6: Şok klor uygula (çoklu doz - 3-5 kat). Adım 7: Algaecide ekle. Adım 8: Pompa ve filtreyi çalıştır (48 saat kesintisiz). Adım 9: Süpür, fırçala, robotla temizle. Adım 10: 3-5 gün her gün klor ve pH kontrol et, dengele. Su berrak olana kadar kullanmayın.
• 4. Alternatif: Kışın Havuzu Açık Tutma: Ilıman iklimlerde (Akdeniz, Ege) havuz kışın kapatılmayabilir. Düşük yoğunlukta çalışır: Pompa günde 4-6 saat, su sıcaklığı 10-15°C. Kimyasal dozajları %50 azalt. Örtü kullan (kullanılmayan zamanlarda). Avantaj: Bahar hazırlığı yok, yıl boyu hazır. Dezavantaj: Elektrik ve kimyasal maliyeti devam eder.
• 5. Profesyonel Kapatma/Açma Hizmeti: Kendiniz yapamıyorsanız, profesyonel havuz bakım firmasından hizmet alın. Kapatma hizmeti 1000-3000 TL, açma hizmeti 1500-4000 TL (havuz büyüklüğü ve hizmet kapsamına göre). Firma ekipman demontaj/montaj, kimyasal uygulama, örtü takma, tam temizlik yapar. Yanlış kapatma/açma ekipman hasarına yol açar, profesyonel hizmet garantilidir.

Donma Hasarı Maliyeti: Pompa patlaması 2000-5000 TL, filtre patlaması 3000-8000 TL, boru hasarı 1000-5000 TL, ısıtıcı hasar 5000-15000 TL. Doğru kış hazırlığı bu maliyetleri önler. İhmal etmeyin!

Binalarda havalandırma sistemlerinin yetersiz hava akışı sağlaması, iç mekan hava kalitesini doğrudan etkileyen kritik bir sorundur. Bu durum özellikle yoğun kullanım alanlarında baş ağrısı, yorgunluk, konsantrasyon kaybı gibi sağlık sorunlarına yol açar. Kapalı alanlarda CO2 seviyesi yükselir, nem oranı artar ve havanın tazeliği kaybolur. Yetersiz havalandırma aynı zamanda iç mekanda koku birikimi, küf oluşumu ve virüs-bakteri yayılımını da hızlandırır.

Yetersiz Hava Akışının Ana Nedenleri:

• 1. Filtre Tıkanıklığı: Havalandırma sistemlerinin filtrelerinin uzun süre temizlenmemesi veya değiştirilmemesi, hava akışını %60-70 oranında düşürebilir. HEPA, kaba toz ve orta filtreler 3-6 ayda bir kontrol edilmelidir.
• 2. Kanal İçi Kir ve Toz Birikmesi: Yıllarca temizlenmeyen havalandırma kanallarında 1-2 cm kalınlıkta toz, kir, böcek artıkları birikebilir. Bu birikim hava geçişini kısıtlar ve bakteriyel kirliliğe neden olur.
• 3. Fan Gücü Yetersizliği veya Arızası: Havalandırma fanının yetersiz devirde çalışması, motor arızası, kayış gevşemesi veya fan kanatlarının kırılması hava akışını ciddi oranda azaltır.
• 4. Kanal Tasarım Hataları: Çok uzun kanallar, fazla dirsek, uygunsuz kesit alanı seçimi, hava direncini artırır. Kanal direnci arttıkça fan ne kadar güçlü olursa olsun yeterli hava taşıyamaz.
• 5. Hava Girişleri/Çıkışları Kapatılmış veya Tıkalı: İç mekanda mobilya, perde, eşyalarla kapatılan difüzörler veya grid'ler, dışarıda kirlenmiş taze hava girişleri akışı engeller.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Filtre Bakım ve Değişimi: Tüm filtreleri sökün ve kontrol edin. Yıkanabilir filtreler varsa basınçlı su ile temizleyin, değiştirilebilir filtreleri yenileriyle değiştirin. G4 kaba toz filtresi: 50-150 TL, F7 orta filtre: 150-300 TL, HEPA filtre: 400-800 TL arasındadır.
• 2. Kanal Temizliği: Profesyonel havalandırma kanalı temizliği yaptırın. Özel fırçalama robotları ve endüstriyel vakum sistemleriyle kanallar içten temizlenir. Ortalama 100-150 m² ofis için kanal temizliği: 2.000-4.000 TL.
• 3. Fan Kontrolü ve Ayarı: Fan motorunun çalışma devrini (RPM) ölçün, kayışları kontrol edin. Gerekiyorsa fan devrini artırın. Motor arızası varsa değiştirin (2.000-8.000 TL motor + montaj).
• 4. Hava Akış Ölçümü ve Optimizasyon: Anemometre ile her difüzörden gelen hava hızını ölçün. Hedef: ofislerde 0,15-0,25 m/s, endüstriyel alanlarda 0,3-0,5 m/s. Balanslama damperleri ile hava akışını dengeleyin.
• 5. Sistem Kapasitesi Yeterlilik Analizi: Mevcut fan debisini (m³/h) hesaplayın ve alanın ihtiyacı ile karşılaştırın. Ofisler için kişi başı 30-40 m³/h taze hava gerekir. Yetersiz sistem varsa ilave fan veya yeni sistem gerekebilir.

⚠️ Önemli Uyarı: Elektrikli fanlarla çalışırken mutlaka elektrik beslemesini kesin. Kanal temizliğinde solunum maskesi ve koruyucu eldiven kullanın. Eski binalarda asbest içerebilecek kanallarla karşılaşırsanız uzman firma çağırın.

💰 Tahmini Maliyet: Filtre değişimi ve basit temizlik: 500-1.500 TL, profesyonel kanal temizliği: 2.000-5.000 TL, fan motoru değişimi: 3.000-10.000 TL, sistem yenileme: 15.000-50.000+ TL (sistem büyüklüğüne göre).

🔄 Önleyici Bakım: Filtreleri 3 ayda bir kontrol edin, kanalları yılda bir temizlettirin, fan bakımını 6 ayda bir yaptırın. Düzenli bakım ile sistem ömrü 15-20 yıla çıkar ve enerji tasarrufu %20-30 artar.

Mutfak davlumbazlarının yetersiz çekiş yapması, Türkiye'deki konutlarda en sık yaşanan havalandırma sorunlarından biridir. Pişirme sırasında açığa çıkan yağ buharı, su buharı, duman ve kokular iç mekana yayılır, dolaplarda ve duvarlarda yağ birikimi oluşur. Zamanla mutfak tavanında sarı lekeler, mobilyalarda yapışkan yüzeyler meydana gelir. Özellikle açık mutfak tasarımlarında bu sorun tüm eve yayılır ve yaşam kalitesini düşürür.

Davlumbaz Çekişsizliğinin Ana Nedenleri:

• 1. Yağ Filtresi Tıkanıklığı: Alüminyum kafes yağ filtreleri 2-3 ayda bir temizlenmezse, yağ katmanı hava geçişini %70-80 oranında engeller. Bu, davlumbazın en yaygın sorunu olup kolay çözülebilir.
• 2. Karbon Filtre Doyması (Resirkülasyon Sistemlerde): Dışarı baca çıkışı olmayan ve iç mekana döngü yapan davlumbazlarda karbon filtre 6-12 ayda doyar ve koku emme özelliğini yitirir.
• 3. Baca Borusu Tıkanıklığı veya Hatalı Montaj: Dışarı çıkan baca borusunun aşırı uzun olması (>3 metre), çok fazla dirsek (>2 adet 90° dirsek), dış havalandırma bacasının tıkalı olması çekişi büyük ölçüde azaltır.
• 4. Motor Gücü Yetersizliği: Davlumbaz motoru seçiminde m³/h değeri mutfak büyüklüğüne göre yetersiz kalmış olabilir. Ortalama 10-15 m² mutfak için minimum 600 m³/h gerekir.
• 5. Ters Hava Akımı (Downcraft): Özellikle yüksek katlarda dış hava basıncı farkı nedeniyle baca borusundan içeri hava girişi olabilir. Bu durumda davlumbaz etkisiz kalır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Yağ Filtresi Temizliği: Alüminyum yağ filtrelerini sökün, sıcak suda 1-2 kaşık soda veya bulaşık deterjanıyla 20-30 dakika bekletin, fırça ile ovun. Alternatif: Bulaşık makinesinde yüksek ısıda yıkayın.
• 2. Karbon Filtre Değişimi: Resirkülasyon sistemlerde karbon filtreyi 6-12 ayda bir değiştirin. Evrensel karbon filtreler: 100-200 TL, orijinal marka filtreler: 200-400 TL civarındadır.
• 3. Baca Borusu Kontrolü: Dışarı çıkan boru uzunluğunu kısaltın (ideal 1,5-2 metre), dirseği azaltın. Boru çapını artırın (100mm yerine 150mm tercih edilebilir). Dışarıdaki baca çıkış ağzını temizleyin, kuş yuvası veya yaprak birikimi varsa kaldırın.
• 4. Motor Kontrol ve Yükseltme: Davlumbaz motor gücünü kontrol edin. Yetersizse daha güçlü modele upgrade yapın. Orta segment davlumbaz: 2.000-4.000 TL, yüksek güçlü profesyonel model: 5.000-12.000 TL.
• 5. Tek Yönlü Valf (Non-Return Damper) Montajı: Ters hava akımını önlemek için baca borusuna tek yönlü hava klapesi takın. Maliyet: 150-300 TL + montaj.

💡 Profesyonel İpucu: Davlumbazın yüksekliği ocak üzerinden 60-70 cm olmalıdır. Çok yüksek montaj çekişi azaltır. Pişirme sırasında mutfak penceresini hafif aralık bırakın, bu taze hava girişi davlumbaz performansını artırır.

💰 Tahmini Maliyet: Filtre temizliği/değişimi: 100-400 TL, baca borusu iyileştirme: 300-800 TL, motor upgrade: 2.000-6.000 TL, yeni davlumbaz: 3.000-15.000 TL (özellik ve marka göre).

🔄 Önleyici Bakım: Yağ filtrelerini ayda bir temizleyin, karbon filtreyi 6-12 ayda değiştirin, motor içini yılda bir vacuum ile temizleyin. Davlumbazı her kullanımdan 5-10 dakika sonra kapatın (ısının atılması için).

Banyolarda yetersiz havalandırma, nem birikimi, küf oluşumu, kötü koku ve sağlık sorunlarına yol açar. Özellikle penceresi olmayan banyolarda mekanik havalandırma zorunludur. Havalandırma fanının çalışmaması veya gürültülü olması sadece konfor sorunu değil, aynı zamanda bina sağlığı açısından da ciddi bir risktir. Uzun süre yetersiz havalandırılan banyolarda duvar boyaları dökülür, seramikler arasında derz çatlakları oluşur ve iç mekana küf sporları yayılır.

Banyo Fanı Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Fan Motoru Arızası veya Yanması: Uzun süreli kullanım, nem maruziyeti, aşırı ısınma sonucu motor sargıları yanar veya rulmanlar aşınır. Bu durumda fan hiç çalışmaz veya sadece vızıldama sesi yapar.
• 2. Fan Kanatlarında Toz ve Kir Birikmesi: Yıllarca temizlenmeyen fan kanatları ve motor gövdesinde 2-3 mm kalınlıkta toz-kir tabakası oluşur. Bu hem performansı düşürür hem de gürültüye neden olur.
• 3. Elektrik Bağlantı Problemleri: Anahtar arızası, kablo gevşemesi, sigorta atmış olması, otomatik zamanlayıcı (timer) arızası gibi elektriksel sorunlar fanın çalışmamasına yol açar.
• 4. Baca Hattı Tıkanıklığı: Fanın üflediği havalandırma kanalı veya bacası tıkalı olursa, fan çalışsa bile hava atamaz. Özellikle toplu konutlarda ortak baca sistemleri tıkanabilir.
• 5. Yetersiz Fan Kapasitesi: Banyo hacmine göre seçilen fan debisi (m³/h) yetersiz kalabilir. 4-6 m² standart banyo için minimum 80-120 m³/h gerekir.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Fan Temizliği: Elektriği kesin, fan kapağını sökün, kanatları nemli bezle silin veya hafif deterjan ile yıkayın. Motor gövdesini vacuum ile temizleyin. Yağlama gerektiren modellerde rulman yatağına birkaç damla hafif yağ (3-in-1 oil) damlatın.
• 2. Elektrik Kontrolü: Sigorta durumunu kontrol edin, fan anahtarının çalışıp çalışmadığını test edin. Multimetre ile fan motoruna elektrik gelip gelmediğini ölçün. Otomatik timer varsa, ayarını kontrol edin veya sıfırlayın.
• 3. Motor Değişimi: Motor tamamen yanmışsa yenisiyle değiştirin. Standart banyo aspiratörü: 150-400 TL, sessiz model (25-30 dBA): 300-700 TL, higrostatlı (nem sensörlü) model: 500-1.200 TL.
• 4. Baca Hattı Kontrolü: Havalandırma kanalını kontrol edin, tıkalı kısımlar varsa temizleyin. Toplu konutlarda baca yönetimi ile ortak bacaların temizliğini talep edin.
• 5. Kapasite Yükseltme: Mevcut fan yetersizse daha yüksek debili model takın. Büyük banyolar (>8 m²) için 150-200 m³/h, jakuzili veya sauna alanlar için 250-400 m³/h fan tercih edin.

⚠️ Önemli Uyarı: Banyo fanı elektrik işlerinde kesinlikle elektrik beslemesini kesin. Nemli ortamda elektrik tehlikelidir. Yüksek yerlere çıkarken sağlam merdiven kullanın. Asbestos şüphesi olan eski binalarda maske takın.

✅ Yeni Teknolojiler: Higrostatlı (nem sensörlü) fanlar banyo nem oranı %60-70'i geçince otomatik devreye girer. PIR sensörlü modeller kişi girişinde otomatik açılır. Timer'lı fanlar duş sonrası 10-20 dakika daha çalışarak nemi atar.

💰 Tahmini Maliyet: Fan temizliği (kendin yap): 0 TL, yeni standart fan: 150-400 TL, sessiz/higrostatlı fan: 500-1.200 TL, elektrikçi montaj ücreti: 200-400 TL, baca temizliği (toplu konut): 500-1.500 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Fanı 6 ayda bir temizleyin, duştan sonra fanı 10-15 dakika çalıştırın, banyo kapısının altında 2 cm hava geçiş boşluğu bırakın (kapı süpürgesi takmayın). Panjurları 3 ayda bir kontrol edin.

Merkezi klima sistemlerinde kanal sızıntıları, enerji verimliliğini ciddi oranda düşüren ve maliyetleri artıran önemli bir sorundur. ABD Department of Energy verilerine göre tipik bir ticari binada havalandırma kanallarından %20-40 hava kaybı yaşanır. Bu, hem ısıtma hem de soğutma maliyetlerini doğrudan artırır. Türkiye'de özellikle asma tavan içinde kalan galvaniz sac veya fleksible kanallarda zamanla bağlantı noktaları gevşer, contalar yıpranır ve sızıntılar oluşur.

Kanal Sızıntılarının Ana Nedenleri:

• 1. Bağlantı Noktalarında Hatalı Sızdırmazlık: Kanal birleşim yerlerinde (flanş, körük, dirsek) alüminyum bantlar veya mastikler zamanla kurar, çatlar veya soyulur. Özellikle işçilik kalitesi düşük montajlarda bu sorun yaygındır.
• 2. Mekanik Hasar ve Çatlaklar: Asma tavan içinde yapılan elektrik, sıhhi tesisat veya diğer mekanik işler sırasında kanallara zarar verilebilir. Fleksible kanallar kolayca delinir veya ezilir.
• 3. Korozyon ve Paslanma: Galvaniz sac kanallar nemli ortamlarda (bodrumlar, çatı arasları) paslanabilir. Paslanma zamanla delik açar ve sızıntı noktaları oluşturur.
• 4. Damper ve Vana Sızdırmazlık Kaybı: Hava akış ayar damperleri ve motorize valfler zamanla conta yıpranması nedeniyle sızdırır. Özellikle taze hava/egzost karışım bölgelerinde bu kritiktir.
• 5. Tasarım ve Montaj Hataları: Fazla yüksek basınç altında çalışan sistemlerde, yanlış kanal boyutu seçimi, uygunsuz sac kalınlığı veya yetersiz takviye sızıntı riskini artırır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Sızıntı Tespiti (Air Leak Detection): Sistem basınçlandırılarak sızıntı noktaları belirlenir. Ultrasonik kaçak dedektörü, duman testi veya termal kamera kullanılır. Kritik alanlar: birleşim flanşları, körük geçişleri, damper bağlantıları.
• 2. HVAC Mastik ve Bantlama: Tespit edilen sızıntı noktalarına HVAC özel mastik sürün veya alüminyum takviyeli bant yapıştırın. Mastik: UL 181 sertifikalı olmalı (350-500 TL/galon), alüminyum bant: min 50 mikron kalınlık (150-300 TL/rulo).
• 3. Hasar Görmüş Kanal Bölümlerinin Değişimi: Ciddi hasar varsa o bölümü kesip yeni sac kanal ile değiştirin. Galvaniz sac kanal: 80-150 TL/m² (0,5mm kalınlık), fleksible kanal: 40-80 TL/metre.
• 4. Damper Conta Yenileme: Motorize damperlerin conta ve conta kollarını yenileyin. Damper conta seti: 200-400 TL, tam damper değişimi: 800-2.500 TL (boyut ve tip göre).
• 5. Sistem Balanslama ve Test: Sızıntı onarımı sonrası sistem yeniden balanslanmalı. Her difüzörden hava debisi ölçülür, damperler ayarlanır. Profesyonel HVAC balanslama: 2.000-5.000 TL (orta boy bina için).

💡 Enerji Tasarrufu Hesabı: %30 sızıntı olan 100 kW soğutma sistemi, sızıntı onarımı ile 30 kW (yaklaşık 5.000-8.000 TL/yıl) tasarruf sağlar. Yatırım geri dönüşü 1-2 yıldır.

💰 Tahmini Maliyet: Sızıntı tespiti: 1.000-3.000 TL, onarım malzemeleri: 500-2.000 TL, işçilik (orta bina): 3.000-8.000 TL, ciddi hasar varsa kanal değişimi: 10.000-30.000+ TL.

🔄 Önleyici Bakım: Yıllık HVAC kontrolünde kanal sızdırmazlığı test edin, 2-3 yılda bir termal kamera ile sistem taraması yapın, damperleri 6 ayda bir gözle kontrol edin. Asma tavan üzerinde yapılan her işten sonra kanal kontrolü yapın.

İç mekan hava kalitesi (Indoor Air Quality - IAQ), çalışan sağlığı ve verimliliği açısından kritik öneme sahiptir. ASHRAE standartlarına göre ofislerde CO₂ seviyesi 1.000 ppm'in altında olmalıdır. Ancak Türkiye'de pek çok ofis, okul ve ticari binada yetersiz havalandırma nedeniyle CO₂ 1.500-2.500 ppm'e çıkar. Bunun yanında Uçucu Organik Bileşikler (VOC), PM2.5 partiküller, formaldehit gibi kirleticiler baş ağrısı, alerjik reaksiyonlar, solunum yolu hastalıkları ve uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açar.

Kötü Hava Kalitesinin Ana Nedenleri:

• 1. Yetersiz Taze Hava Girişi: Binalarda kişi başına minimum 30-40 m³/h taze hava sağlanmalıdır (ASHRAE 62.1). Türkiye'de pek çok binada bu değer 10-20 m³/h'e düşer. Sonuç: CO₂ birikimi.
• 2. Filtrasyon Yetersizliği: Havalandırma sistemlerinde düşük kaliteli veya kirli filtreler kullanılması, dışarıdan gelen PM2.5, polen, bakteri-virüs partiküllerinin iç mekana girmesine neden olur.
• 3. İç Kaynaklı Kirletici Emisyonları: Ofis mobilyaları (MDF, lamine), boya, temizlik ürünleri, yazıcılar, fotokopi makineleri VOC (formaldehit, benzen, toluen) salar. Yetersiz havalandırmada bu kirleticiler birikir.
• 4. Nem Dengesizliği: %60'ın üzerinde bağıl nem küf sporlarını artırır, %30'un altında kuru hava tozların havada asılı kalmasını kolaylaştırır.
• 5. Resirkülasyon Oranının Yüksek Olması: Enerji tasarrufu adına taze hava oranı çok düşürülür, iç hava sürekli döngüde kullanılır. Bu CO₂ ve VOC'lerin birikmesine yol açar.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. IAQ Ölçüm ve Analiz: CO₂, VOC, PM2.5, sıcaklık, nem sensörleri ile iç mekan havası izleyin. Portatif IAQ ölçüm cihazı: 2.000-8.000 TL. Profesyonel IAQ raporu: 3.000-6.000 TL. Hedef: CO₂ <800 ppm, PM2.5 <12 µg/m³, TVOC <300 µg/m³.
• 2. Taze Hava Oranını Artırma: HVAC sisteminde taze hava damperi açıklığını artırın. Enerji kaybı endişesi varsa ERV/HRV (Enerji Geri Kazanımlı Havalandırma) sistemi kurun. ERV sistemi: 15.000-40.000 TL (kapasite göre), enerji tasarrufu %50-70.
• 3. Yüksek Verimli Filtrasyon: Standart G4 filtreleri F7, F8 veya HEPA filtrelere upgrade edin. F7 filtre %65-80 PM2.5 tutar, HEPA %99,97. HEPA filtre seti: 1.500-4.000 TL (sistem boyutuna göre).
• 4. Aktif Karbon Filtre İlavesi: VOC ve koku gidermek için aktif karbon filtre modülü ekleyin. Aktif karbon filtre paneli: 800-2.000 TL, ömrü 6-12 ay.
• 5. Hava Temizleyici (Air Purifier) Kullanımı: Kritik alanlarda bağımsız HEPA+Karbon filtreli hava temizleyiciler kullanın. 40-60 m² için: 3.000-8.000 TL, 100+ m² için: 15.000-30.000 TL.
• 6. Kaynak Kontrolü: VOC salan mobilya ve malzemeleri düşük emisyonlu (E0, E1 sertifikalı) ürünlerle değiştirin. Temizlik ürünlerini ekolojik ve düşük VOC'li seçin. Yazıcıları ayrı havalandırmalı odaya yerleştirin.

✅ Sağlık Faydaları: Harvard araştırmasına göre iyi havalandırılan ofislerde çalışan bilişsel performansı %60'a kadar artar. Hastalık devamsızlığı %30-50 azalır. IAQ iyileştirme yatırımı 6-18 ayda geri döner.

💰 Tahmini Maliyet: IAQ ölçüm: 3.000-6.000 TL, filtre upgrade: 2.000-5.000 TL, ERV/HRV sistemi: 20.000-60.000 TL, hava temizleyiciler: 5.000-30.000 TL (alan büyüklüğüne göre).

🔄 Önleyici Bakım: CO₂ ve VOC seviyelerini sürekli izleyin (BMS entegrasyonu önerilir), filtreleri üretici tavsiyesine uygun değiştirin, taze hava damperi pozisyonunu düzenli kontrol edin. Yılda iki kez (ilkbahar/sonbahar) profesyonel IAQ testi yaptırın.

ERV (Energy Recovery Ventilator) ve HRV (Heat Recovery Ventilator) sistemleri, taze hava sağlarken enerji kaybını minimize eden modern havalandırma çözümleridir. Türkiye'de özellikle yeni nesil ticari binalarda ve A+ enerji sertifikalı konutlarda yaygınlaşmaktadır. Ancak bu sistemlerin bakımsız kalması veya hatalı çalıştırılması, enerji verimliliğini %60-70'lere düşürür ve sistem adeta basit bir havalandırma fanına dönüşür. ERV/HRV'nin verim kaybı, hem elektrik faturalarını artırır hem de iç mekan konforunu bozar.

ERV/HRV Düşük Veriminin Ana Nedenleri:

• 1. Isı/Enerji Değiştiricisinde Kir Birikmesi: ERV/HRV çekirdeğinde (heat exchanger core) toz, polen, yağ partikülleri birikir. Bu hem hava akışını hem de ısı transferini engeller. Temizlenmezse verim %80'lerden %40-50'lere düşer.
• 2. Filtre Tıkanıklığı: Hem taze hava hem de iç hava tarafındaki filtreler tıkanırsa, cihaz yeterli debiyi sağlayamaz ve aşırı güç harcar. Fan motorları zorlanır ve enerji tüketimi artar.
• 3. Kondensat Drenaj Tıkanıklığı: Özellikle HRV sistemlerinde (nem transferi olmayan) soğuk havalarda yoğuşma olur. Kondensat borusu tıkanırsa su heat exchanger içinde birikir, paslanmaya ve buz oluşumuna neden olur.
• 4. Hava Akış Dengesizliği: Taze hava debisi ile iç hava (exhaust) debisi dengesiz olursa, bina içinde basınç farkı oluşur. Bu hem verimi düşürür hem de kapı-pencere açma zorluğuna yol açar.
• 5. Elektronik Kontrol ve Sensör Arızaları: Sıcaklık sensörleri, nem sensörleri, basınç sensörleri arızalanırsa cihaz optimum çalışma noktasında kalamaz. Gereksiz yere yüksek devirde çalışır veya hiç çalışmaz.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Heat Exchanger (Çekirdek) Temizliği: Cihazı kapatın, heat exchanger'ı sökün (genelde klips veya vidalarla tutturulmuştur). Alüminyum veya kağıt çekirdek ise düşük basınçlı hava ile veya su ile yavaşça yıkayın. Polikarbon çekirdek daha dayanıklıdır, deterjan ile temizlenebilir. Temizlik sonrası tamamen kurumadan takmayın.
• 2. Filtre Değişimi: Hem supply (taze hava) hem de exhaust (iç hava) filtrelerini değiştirin. Standart G4 filtre: 50-100 TL/adet, F7 filtre: 100-200 TL/adet. Filtreleri 3-6 ayda değiştirin.
• 3. Kondensat Hattı Temizliği: Kondensat drenaj borusunu sökün, basınçlı su veya tel fırça ile temizleyin. Sifon varsa sifonu da temizleyin. Drenaj hortumu yeniden takıldığında eğimli olduğundan emin olun (%1-2 eğim yeterli).
• 4. Debi Balanslama: Anemometre ile taze hava ve egzost hava debilerini ölçün. İkisi de eşit olmalı (örn. 300 m³/h - 300 m³/h). Ayar damperleri ile dengeyi sağlayın. Profesyonel balans işlemi: 1.500-3.000 TL.
• 5. Kontrol Paneli ve Sensör Kontrolü: Cihazın dijital ekranında hata kodları var mı kontrol edin. Kullanma kılavuzundan hata kodunu okuyun. Sensör arızası varsa sensörleri değiştirin (sıcaklık sensörü: 150-300 TL, nem sensörü: 200-400 TL).
• 6. Verimlilik Ölçümü: Taze hava giriş sıcaklığı (T1) ve iç mekana üflenen hava sıcaklığını (T2) ölçün. Dış hava sıcaklığı (T0) ile karşılaştırın. Verim = (T2-T0)/(T1-T0) x 100. Hedef: ERV'de %70-85, HRV'de %60-75.

💡 ERV vs HRV Farkı: ERV hem ısı hem nem transferi yapar (Türkiye'nin nemli bölgeleri için ideal). HRV sadece ısı transferi yapar (kuru iklimler için). ERV yazın nemi dışarıda bırakır, kışın nemi iç mekanda tutar.

💰 Tahmini Maliyet: Bakım ve temizlik (kendin yap): 200-400 TL, profesyonel servis: 1.500-3.000 TL, heat exchanger değişimi: 3.000-8.000 TL, sensör değişimi: 500-1.500 TL, yeni ERV/HRV cihazı: 20.000-60.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Filtreleri 3 ayda bir kontrol edin, heat exchanger'ı 6 ayda temizleyin, kondensat hattını ayda bir kontrol edin. Yılda bir profesyonel servis yaptırın. Kışın donmaya karşı bypass modunu kullanın.

Endüstriyel tesislerde kaynak dumanı, toz, kimyasal buhar, boya spreyi gibi zararlı maddelerin kaynakta yakalanması için Lokal Egzost Ventilasyon (Local Exhaust Ventilation - LEV) sistemleri kullanılır. Bu sistemler işçi sağlığı açısından hayati öneme sahiptir ve İSG mevzuatı gereği zorunludur. Ancak LEV sistemlerinin yetersiz emme yapması, işçilerin zararlı maddelere maruz kalmasına, meslek hastalıklarına ve yasal yaptırımlara yol açar. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İş Sağlığı ve Güvenliği denetimleri bu sistemleri yakından takip eder.

LEV Yetersiz Emmenin Ana Nedenleri:

• 1. Yetersiz Egzost Hızı (Capture Velocity): Yakalama hızı düşükse, kirletici hava akımına giremeden ortama yayılır. Kaynak dumanı için minimum 0,5-1,0 m/s, kimyasal buhar için 0,7-1,5 m/s gerekir.
• 2. Hatalı Başlık (Hood) Tasarımı ve Konumlandırması: Emme başlığının kirleticiye çok uzak olması, yanlış açıda olması, yetersiz boyutta olması emme etkinliğini sıfırlar. Başlık-kaynak arası mesafe mümkün olduğunca az olmalı (ideal 15-30 cm).
• 3. Kanal Sistemi Tıkanıklığı: Özellikle toz, talaş, boya partikülü taşıyan sistemlerde kanal içlerinde birikim olur. Taşıma hızı yetersizse (genelde >18-20 m/s olmalı) partiküller kanal dibinde birikir.
• 4. Fan Kapasitesi Yetersiz veya Aşınmış: Endüstriyel egzost fanları (centrifugal, radial) zamanla aşınır, fan kanatlarında yıpranma olur. Ayrıca toz birikimi fan dengelerini bozar.
• 5. Hava Akışı Dengesizliği: Çok sayıda emme noktası olan sistemlerde, bazı noktalar çok güçlü çekerken bazıları hiç çekmez. Balanslama damperleri doğru ayarlanmamıştır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Yakalama Hızı Ölçümü: Anemometre ile her emme noktasında hava hızını ölçün. Ölçüm emme başlığının 15-20 cm önünden yapılır. Yetersizse fan devrini artırın veya başlığı kaynağa yaklaştırın.
• 2. Hood Tasarım İyileştirmesi: Mevcut başlık yetersizse, daha büyük veya daha verimli (flanjlı, kuşatmalı tip) başlık ile değiştirin. Kaynak için: slot hood veya movable arm, boya kabini için: downdraft veya crossdraft hood. Maliyet: 2.000-8.000 TL/başlık.
• 3. Kanal Temizliği ve Toz Toplayıcı Bakımı: Kanal sistemini profesyonel ekipmanla temizleyin. Siklon, torbalı filtre veya kartuş filtre sistemlerini kontrol edin, dolu torbaları boşaltın, filtre kartuşlarını temizleyin. Toz toplayıcı bakımı: 2.000-5.000 TL.
• 4. Fan Kontrolü ve Upgrade: Fan devrini, motor akımını ve titreşimi ölçün. Aşırı titreşim varsa fan balanslama yaptırın. Fan aşınmışsa yenisiyle değiştirin. Endüstriyel egzost fanı: 10.000-50.000+ TL (kapasite ve tip göre).
• 5. Sistem Balanslama: Her emme noktasındaki hava debisini ölçün, damperler ile ayarlayın. Kritik noktalara (kaynak masaları, boya kabini) öncelik verin. Profesyonel LEV balanslama: 5.000-15.000 TL (sistem büyüklüğüne göre).
• 6. İSG Ölçüm ve Raporlama: İş Hijyeni ölçüm firması ile kirletici konsantrasyonlarını (mg/m³, ppm) ölçtürün. Maruziyet değerlerinin yasal limitlerin altında olduğunu belgeleyin. İş hijyeni ölçümü: 3.000-8.000 TL.

⚠️ Yasal Sorumluluk: 6331 sayılı İSG Kanunu gereği işveren, çalışanları zararlı maddelere karşı korumakla yükümlüdür. Yetersiz LEV sistemi, ağır idari para cezalarına (50.000-100.000+ TL) ve iş durdurma kararlarına yol açabilir.

💰 Tahmini Maliyet: Hood iyileştirme: 3.000-10.000 TL, kanal temizliği: 2.000-6.000 TL, fan değişimi: 15.000-60.000+ TL, yeni LEV sistemi kurulumu: 50.000-300.000+ TL (tesis büyüklüğüne göre).

🔄 Önleyici Bakım: Haftada bir emme gücünü basit testlerle kontrol edin (duman çubuğu testi), ayda bir toz toplayıcı ve filtreleri boşaltın/temizleyin, 6 ayda bir kanal sistemi temizliği yapın, yılda bir profesyonel İSG ölçümü yaptırın.

Baca sistemlerinde ters çekiş (backdraft veya downdraft), bacadan dışarı atılması gereken dumanın iç mekana geri gelmesi durumudur. Bu sorun özellikle şömineli evlerde, kalorifer kazanlarında, doğalgaz kombilerinde ve soba kullanılan mekanlarda yaşanır. Ters çekiş sadece konfor sorunu değil, aynı zamanda zehirlenme riski taşır. Karbon monoksit (CO) birikimi ölümcül olabilir. Türkiye'de her yıl ters çekiş kaynaklı zehirlenme vakaları yaşanır.

Ters Çekişin Ana Nedenleri:

• 1. Yetersiz Baca Yüksekliği: Baca çatı seviyesinden en az 50-70 cm yüksek olmalıdır (TS EN 13384 standardı). Kısa baca, rüzgar ve basınç farkı nedeniyle ters hava akımına neden olur.
• 2. Baca Tıkanıklığı: Baca içinde kuş yuvası, yaprak, sıva dökülmesi, katran ve is birikimi baca kesit alanını daraltır. Özellikle odun/kömür sobalarında is birikimi hızlıdır.
• 3. Bina İçi Negatif Basınç: Çok güçlü davlumbaz, endüstriyel egzost fanları veya mekanik havalandırma sistemleri bina içinde vakum etkisi yaratır. Bu negatif basınç, bacadan hava çeker ve ters akım oluşturur.
• 4. Yetersiz Yanma Havası: Özellikle hava geçirmez (PVC pencere, kapı) binalarda, şömine veya soba yanma için gerekli havayı bacadan çeker. Bu da ters çekişe yol açar.
• 5. Dış Hava Koşulları (Rüzgar, Basınç): Çatı çevresinde yüksek binalar, ağaçlar, rüzgarı yönlendirir ve baca başlığına basınç oluşturur. Özellikle fırtınalı havalarda sorun artar.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Baca Yüksekliği Artırma: Baca borusunu en az 50-80 cm uzatın. Çok rüzgarlı bölgelerde 100-150 cm gerekebilir. Paslanmaz çelik baca ek borusu: 300-600 TL/metre, montaj dahil 1.000-2.500 TL.
• 2. Baca Temizliği: Baca süpürgesi ile bacayı tamamen temizleyin. Odun/kömür kullanımında yılda 2 kez, doğalgaz kullanımında yılda 1 kez temizlik zorunludur. Baca temizliği: 300-800 TL.
• 3. Baca Başlığı (Cowl/Cap) Montajı: Anti-backdraft baca başlığı takın. Rüzgar yönüne göre dönebilen aspiratörlü başlıklar en etkilidir. Baca başlığı: 500-1.500 TL + montaj.
• 4. Yanma Havası Girişi Sağlama: Şömine/soba yakınına dış duvarda 100-150 cm² hava giriş deliği açın (grilleli). Alternatif: pencerenin alt kısmına hava geçiş sübapı monte edin. Hava griş sübabı: 150-400 TL.
• 5. Mekanik Baca Aspiratörü: Ters çekiş sorunlarına kesin çözüm için elektrikli baca aspiratörü (draft inducer) takın. Bu cihaz baca üzerinde sürekli çekiş sağlar. Maliyet: 2.500-6.000 TL + montaj.
• 6. Bina Basınç Dengelemesi: Güçlü davlumbaz çalışırken pencere hafif aralık bırakın veya makeup air (telafi havası) sistemi kurun. Makeup air fanı: 3.000-10.000 TL.

⚠️ Zehirlenme Riski: Ters çekiş halinde mutlaka CO (karbon monoksit) detektörü takın. CO renksiz, kokusuz ve ölümcüldür. CO detektörü: 200-500 TL. Başağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi CO zehirlenmesinin ilk belirtileridir - hemen dışarı çıkın ve 112'yi arayın.

💰 Tahmini Maliyet: Baca temizliği: 300-800 TL, baca uzatma: 1.000-3.000 TL, baca başlığı: 500-1.500 TL, mekanik aspiratör: 3.500-8.000 TL, CO detektörü: 200-500 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Bacayı yılda en az bir kez temizleyin, baca başlığını her mevsim değişiminde kontrol edin, CO detektörünü 6 ayda test edin, yanma cihazlarının servisini yıllık yaptırın. Baca çatlağı varsa hemen onarın.

Havalandırma sistemlerinden kaynaklanan gürültü ve titreşim, binalarda yaşam ve çalışma kalitesini ciddi oranda düşürür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ofislerde gürültü seviyesinin 45 dB(A)'yı, yatak odalarında 30 dB(A)'yı geçmemesi gerektiğini belirtir. Türkiye'de pek çok binada HVAC gürültüsü 55-70 dB(A)'ya çıkar. Kronik gürültü maruziyeti stres, uyku bozukluğu, konsantrasyon kaybı ve kardiyovasküler sorunlara yol açar. Ayrıca titreşim yapısal hasara neden olabilir.

HVAC Gürültü ve Titreşiminin Ana Nedenleri:

• 1. Fan Dengesizliği ve Rulman Aşınması: Fan kanatlarında toz birikimi veya hasar fan dengesini bozar. Aşınmış rulmanlar yüksek sesli vızıltı ve cıvıltı yapar. Bu en yaygın gürültü kaynağıdır.
• 2. Yüksek Hava Hızı ve Türbülans: Kanal içinde hava hızı 6-8 m/s'yi geçerse, özellikle dirseklerde, damper çıkışlarında ve daralmış kesitlerde türbülans gürültüsü (whoosh, hışırtı) oluşur.
• 3. Yetersiz Titreşim İzolasyonu: Fan, kompresör gibi dönen ekipmanlar binaya sert bağlanırsa, titreşim bina yapısına ve kanallara iletilir. Bu "yapısal gürültü" tüm binaya yayılır.
• 4. Hava Difüzör ve Grid Rezonansı: Difüzörler hava hızı ve açı ayarına göre ıslık sesi, uğultu yapabilir. Gevşek tutturulan gridler de titreşir.
• 5. Motor ve Kayış Sesleri: V-kayışlı fan sistemlerinde kayış gerginliği fazla ise cıvıldama, az ise şaklama sesi yapar. Motorun fan ile doğrudan bağlantısı yoksa hizalama hataları gürültü yapar.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Fan Balanslama ve Rulman Değişimi: Fan kanatlarını temizleyin, hasar varsa kanat takımını değiştirin. Rulman aşınmışsa yenisiyle değiştirin. Profesyonel fan balans işlemi: 1.500-3.000 TL. Rulman seti: 300-1.000 TL.
• 2. Hava Hızı Azaltma: Kanal kesit alanını büyütün (örn. 200mm yerine 250mm) veya fan devrini düşürün (VFD kullanarak). Hedef hava hızı: ana kanallarda 4-6 m/s, dağıtım kollarında 2-4 m/s.
• 3. Titreşim İzolatörleri Montajı: Fan altına lastik, yay veya hava yastıklı titreşim izolatörleri monte edin. Kanal bağlantı noktalarına fleksible körük (flexible canvas connector) takın. İzolatör seti: 500-2.000 TL, körük: 300-800 TL/adet.
• 4. Akustik Kanal Astarlama (Duct Lining): Kanal içlerine ses emici malzeme (akustik yalıtım - fiber glass, foam) yapıştırın. Bu özellikle fan çıkış kanallarında etkilidir. Akustik lining: 80-150 TL/m² + uygulama.
• 5. Sessiz Difüzör Kullanımı: Yüksek gürültülü grid/difüzörleri, düşük gürültü seviyeli (NC25-NC30) modellerle değiştirin. Sessiz difüzör: 200-600 TL/adet.
• 6. Akustik Susturucu (Silencer) Montajı: Fan çıkışına 1-2 metre uzunluğunda akustik susturucu takın. Bu cihaz içindeki labirent yapı ve ses emici malzeme ile gürültüyü 15-25 dB azaltır. Susturucu: 2.000-8.000 TL (boyut ve tip göre).
• 7. VFD (Değişken Hız Sürücüsü) Kullanımı: Sabit devirli motorlar yerine VFD kontrollü motorlar kullanın. Düşük yük zamanlarında fan devrini %50-70'e düşürerek hem gürültü hem enerji tasarrufu sağlayın. VFD: 2.000-8.000 TL (motor gücüne göre).

💡 Gürültü Ölçümü: Profesyonel ses seviyesi ölçüm cihazı (decibel meter) ile ölçüm yapın. Hedef: ofislerde NC35-NC40 (yaklaşık 45 dB(A)), yatak odalarında NC25-NC30 (yaklaşık 35 dB(A)). Akustik ölçüm raporu: 2.000-4.000 TL.

💰 Tahmini Maliyet: Fan bakım ve balans: 2.000-4.000 TL, titreşim izolatörleri: 1.000-3.000 TL, akustik kanal lining: 3.000-10.000 TL (kanal uzunluğuna göre), susturucu: 2.000-8.000 TL, VFD: 3.000-10.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Fan rulmanlarını 6 ayda bir yağlayın, kanatları 3 ayda temizleyin, kayış gerginliğini ayda bir kontrol edin, titreşim izolatörlerini yılda bir gözden geçirin. Difüzör vidalarını 6 ayda sıkın.

HVAC sistemlerinde filtre bakımı en temel ama en çok ihmal edilen işlemdir. Kirli filtreler sadece iç mekan hava kalitesini bozmakla kalmaz, aynı zamanda sistemin enerji tüketimini %15-30 artırır, ekipman ömrünü kısaltır ve arıza riskini yükseltir. ABD Department of Energy verilerine göre HVAC sistemlerinde en yaygın performans kaybı nedeni filtre ihmalıdir. Türkiye'de pek çok binada filtreler 1-2 yıl hiç değiştirilmez ve %90 tıkalı halde çalışır.

Filtre İhmalinin Ana Sonuçları:

• 1. Hava Akışı Düşüşü ve Konfor Kaybı: Tıkalı filtre hava geçişini engelleyerek sistem debisini %40-60 düşürür. Sonuç: Bazı odalara hiç hava gitmez, sıcaklık/soğutma yetersiz kalır.
• 2. Enerji Tüketimi Artışı: Fan motoru tıkalı filtreye karşı çalışmak için %20-40 daha fazla enerji harcar. Orta boy binada yıllık elektrik faturasına 5.000-15.000 TL ek maliyet yansır.
• 3. Evaporatör Serpantini Donması: Split klimalar ve fancoil'lerde kirli filtre hava akışını keserek evaporatör serpantininin buz tutmasına neden olur. Bu hem performans kaybı hem de su sızıntısına yol açar.
• 4. İç Mekan Hava Kalitesi Bozulması: Doymuş filtreler artık partikül tutmaz, hatta biriken kirleticileri tekrar ortama salar. Bakteriyel kirlilik, küf sporları, PM2.5 seviyeleri artar.
• 5. Ekipman Ömrü Kısalması: Fan motorları aşırı çalışma nedeniyle erken aşınır. Serpantinler toz kaplanarak ısı transfer yüzeyi kaybeder. Kompresörler aşırı yüklenme nedeniyle hasar görür.

Detaylı Çözüm ve Filtre Yönetimi:

• 1. Filtre Tipi Seçimi: Sisteme uygun filtre sınıfı seçin. Ofisler için minimum F7 (ePM2.5 %50-65), hastaneler için F9-H13 HEPA, endüstriyel alanlar için G4+F7 kombinasyonu. Yanlış filtre seçimi hem hava kalitesi hem de basınç kaybı sorununa yol açar.
• 2. Değişim Periyodu Belirleme: Filtre üretici kataloglarında tavsiye edilen değişim sürelerine uyun. Genel kural: G4 kaba toz 2-3 ay, F7-F8 orta filtre 4-6 ay, HEPA 6-12 ay. Yüksek kirlilik ortamlarında (şantiye, fabrika) bu süreler %50 kısalır.
• 3. Diferansiyel Basınç İzleme: Filtre öncesi ve sonrası basınç farkını ölçen manometreler takın. Basınç farkı başlangıç değerinin 2 katına çıktığında filtre değiştirin. Dijital basınç sensörü: 800-2.000 TL.
• 4. Filtre Alım ve Stok Yönetimi: Yıllık filtre ihtiyacını hesaplayın ve toplu alım yaparak maliyet düşürün. Örn: 10 AHU'lu binada yıllık filtre maliyeti: 15.000-30.000 TL. Toplu alımda %20-30 indirim sağlanabilir.
• 5. Filtre Değişim Takip Sistemi: BMS (Bina Yönetim Sistemi) veya basit bir takvim ile filtre değişimlerini kaydedin. Her filtreye tarih etiketi yapıştırın. Alarm sistemi kurun (basınç sensörü + BMS).
• 6. Yıkanabilir Filtre Değerlendirmesi: Düşük verimli (G3-G4) ön filtrelerde yıkanabilir metal kafes veya sentetik filtreler kullanılabilir. Ancak orta ve yüksek verimli filtrelerde (F7+, HEPA) yıkama önerilmez, değiştirin.

✅ Filtre Yönetimi ROI: Düzenli filtre değişimi ile yıllık enerji tasarrufu %15-25, ekipman ömrü %30-50 uzar. 100 kW sistemde yıllık tasarruf: 8.000-15.000 TL. Filtre maliyeti: 5.000-8.000 TL. Net kazanç: 3.000-10.000 TL/yıl.

💰 Tahmini Maliyet: G4 panel filtre: 50-100 TL/adet, F7 torba filtre: 150-300 TL/adet, F9 kompakt filtre: 300-600 TL/adet, HEPA H13: 600-1.500 TL/adet. Orta binada yıllık filtre bütçesi: 10.000-25.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Filtreleri aylık görsel kontrol edin, basınç farkını haftalık izleyin, değişim periyotlarına kesinlikle uyun. Her AHU'ya filtre tipi, boyutu, tedarikçi bilgisi içeren etiket yapıştırın. Yıllık HVAC bakım sözleşmesine filtre yönetimini dahil edin.

Endüstriyel tesislerde proses boru hatları (su, buhar, kimyasal, hidrolik yağ, komprese hava) üretim verimliliğinin temel omurgasıdır. Basınç kaybı, proses ekipmanlarının yeterli basınçta beslenmemesine, üretim hızının düşmesine, enerji israfına ve ekipman arızalarına yol açar. Örneğin, komprese hava hattında %30 basınç kaybı, pnömatik ekipmanların %50 daha yavaş çalışmasına neden olur. Türkiye'de orta ve büyük ölçekli sanayi tesislerinde bu sorun çok yaygındır ve yıllık yüz binlerce TL'lik kayba yol açar.

Basınç Kaybının Ana Nedenleri:

• 1. Boru Çapının Yetersiz Olması: Proses tasarımında akış hızı (v) ve basınç kaybı (ΔP) hesaplamaları hatalı yapılmışsa, boru çapı küçük seçilir. Darcy-Weisbach denklemine göre basınç kaybı çapın 5. kuvvetiyle ters orantılıdır.
• 2. Boru İçi Birikinti, Kireç ve Pas: Su hatlarında kireç, buhar hatlarında magnetit (Fe₃O₄), kimyasal hatlarda polimer birikimi, boru iç kesit alanını %30-50 azaltabilir. 20 yıllık galvaniz boru iç çapı yarıya düşebilir.
• 3. Fazla Sayıda Dirsek, T-Bağlantı ve Vana: Her 90° dirsek 30-40 eşdeğer boru uzunluğu basınç kaybı yaratır. Kelebek vanalar %80 açık olsa bile önemli basınç kaybeder. Hatalı tasarımda gereksiz fittings basınç kaybını 2-3 katına çıkarır.
• 4. Kaçaklar ve Sızıntılar: Özellikle komprese hava ve buhar hatlarında kaçaklar sistemdeki toplam basıncı %10-30 düşürebilir. Bir 3mm delik yılda 15.000-20.000 TL'lik enerji kaybı demektir.
• 5. Pompa/Kompresör Yetersizliği veya Aşınma: Pompanın nominal kapasitesi sistemin ihtiyacını karşılamıyorsa veya impeller aşınmışsa, yeterli basınç üretilemez.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Hidrolik Hesaplama ve Boru Boyutlandırma: Mevcut akış debisini (Q m³/h) ve boru uzunluğunu ölçün. Hazen-Williams veya Darcy-Weisbach formülleri ile gerekli boru çapını hesaplayın. Hız limitleri: su için 1-3 m/s, buhar için 25-40 m/s, komprese hava için 6-10 m/s. Yetersiz boru bölümlerini yeniden boyutlandırın.
• 2. Boru Hattı Temizliği (Pigging): Kimyasal temizleme (CIP - Clean-in-Place) veya mekanik pig (fırça, kazıyıcı) ile boru içini temizleyin. Kireç için asidik çözücü (HCl, fosforik asit), pas için şelatlama ajanı (EDTA) kullanın. Profesyonel pigging: 5.000-20.000 TL (hat uzunluğuna göre).
• 3. Fittings Optimizasyonu: Gereksiz dirseği uzun radyüs dirseklerle (R=3D yerine R=5D) değiştirin. T-bağlantı yerine Y-bağlantı kullanın. Kelebek vanaları ball vana veya gate vana ile değiştirin (tam açıkken %90+ akış oranı). 3 dirsek yerine 1 uzun radyüs dirsekle basınç kaybı %50 azalır.
• 4. Kaçak Tespit ve Onarım: Ultrasonik kaçak detektörü ile tüm hattı tarayın. Komprese hava için sabunlu su testi yapın. Tespit edilen kaçakları hemen onarın: bağlantı sıkma, conta değişimi, kaynak onarımı. Yıllık kaçak tarama programı oluşturun. Ultrasonik dedektör: 8.000-25.000 TL.
• 5. Pompa/Kompresör Kapasite Analizi: Pompa performans eğrisinden (Q-H curve) mevcut çalışma noktasını belirleyin. Yetersizse impeller değişimi, motor gücü artırımı veya yeni pompa eklenmesi gerekebilir. Pompa impeller değişimi: 5.000-20.000 TL, yeni endüstriyel pompa: 30.000-150.000+ TL.
• 6. Basınç İzleme Sistemi: Kritik noktalara basınç transmitterleri takın, SCADA/PLC sistemine entegre edin. Gerçek zamanlı basınç kaybı analizi yapın. Basınç transmitter: 2.000-6.000 TL/adet.

💡 Enerji Tasarrufu Hesabı: 30 kW kompresör, %20 basınç kaybı nedeniyle %25 fazla çalışıyor. Basınç kaybı düzeltilince 7,5 kW tasarruf = 40.000 TL/yıl (8.000 saat çalışma, 1 TL/kWh). Yatırım geri dönüş: <1 yıl.

💰 Tahmini Maliyet: Hidrolik analiz ve danışmanlık: 5.000-15.000 TL, boru hattı temizliği: 8.000-30.000 TL, fittings değişimi: 10.000-40.000 TL, kaçak onarımları: 3.000-15.000 TL, pompa upgrade: 40.000-200.000+ TL.

🔄 Önleyici Bakım: Basınç kayıtlarını günlük tutun, trend analizi yapın (%10 düşüşte alarm). Kaçak taramayı 6 ayda yapın, boru temizliğini 2-3 yılda tekrarlayın. Pompa performans testini yıllık yapın. Yeni hat tasarımlarında hidrolik hesap zorunlu kılın.

Endüstriyel tesislerde asit, baz, solvent, oksitleyici gibi agresif kimyasalların taşınması özel malzeme seçimi gerektirir. Yanlış malzeme kullanımı hızlı korozyona, boru patlamasına, kimyasal sızıntısına, çevre felaketine ve iş kazalarına yol açar. Türkiye'de kimya, ilaç, petrokimya, metal kaplama, tekstil sektörlerinde bu sorun sıkça yaşanır. ISO 15156, NACE MR0175 gibi standartlar malzeme seçimini düzenler ancak çoğu küçük-orta işletme bu standartları bilmez.

Korozyon ve Malzeme Uyumsuzluğunun Ana Nedenleri:

• 1. Yanlış Boru Malzemesi Seçimi: Örneğin konsantre sülfürik asit (H₂SO₄ >70%) için karbon çelik kullanımı, 1-2 yılda boru delinmesine neden olur. Doğru seçim: paslanmaz 316L veya PTFE lined. Her kimyasal için Corrosion Resistance Chart kontrolü şarttır.
• 2. Conta ve Keçe Uyumsuzluğu: Solvent hatlarında NBR kauçuk conta kullanımı, contanın şişmesine ve sızıntıya yol açar. Doğru seçim: PTFE, Viton, EPDM (kimyasala göre).
• 3. Galvanik Korozyon: Farklı metal boru ve fittingslerin birleştirilmesi (örn: bakır boru + çelik nipel) elektrokimyasal korozyona neden olur. Daha soy olmayan metal (anot) hızla aşınır.
• 4. Sıcaklık ve Konsantrasyon Değişkenliği: Kimyasalın sıcaklığı ve konsantrasyonu malzeme direncini etkiler. Örneğin seyreltik HCl (%10) için çelik yeterli olabilir ama %30 HCl çeliği hızla eritir.
• 5. Yetersiz Yüzey Hazırlığı ve Kaynak Kalitesi: Paslanmaz çelik kaynağında oksitlenme (sugaring), pasivation yapılmaması, kaynak dikişinde çukurlaşma korozyonu (pitting) başlatır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Kimyasal Uyumluluk Analizi: Her kimyasal için üretici MSDS (Material Safety Data Sheet) ve Chemical Resistance Chart'a bakın. Online araçlar: Cole-Parmer Chemical Compatibility Database, INEOS Corrosion Guide. Malzeme seçimini kimyasal mühendisi ile doğrulayın.
• 2. Doğru Boru Malzemesi Seçimi:
  • Asitler (HCl, H₂SO₄, HNO₃): PP, PVDF, PTFE-lined, paslanmaz 316L-904L, Hastelloy
  • Bazlar (NaOH, KOH): Karbon çelik (seyreltik), paslanmaz 304-316, PP, PVDF
  • Solventler (asetat, toluen, MEK): Paslanmaz 316L, PTFE, cam elyaflı polyester
  • Oksitleyiciler (H₂O₂, klor): Paslanmaz 316L, Titanium, PVDF
• 3. Conta ve Keçe Malzemesi Standardizasyonu: Her kimyasal hat için uygun conta stoğu bulundurun. PTFE (evrensel, pahalı), Viton (solvent direnci), EPDM (baz direnci), Kalrez (yüksek sıcaklık). Conta maliyeti: 50-500 TL/adet (boyut ve malzemeye göre).
• 4. Galvanik Korozyon Önleme: Farklı metalleri birbirine bağlarken izole edin (plastik flanş ara parçası, dielektrik nipel kullanın). Alternatif: Tüm hattı tek malzemeden yapın. Dielektrik birleştirici: 300-1.500 TL.
• 5. Korozyon İzleme Programı: Kritik hatlarda korozyon kuponları (test parçaları) yerleştirin, 3-6 ayda sökün ve kalınlık kaybını ölçün. Ultrasonik kalınlık ölçer (UT) ile periyodik boru et kalınlığı kontrolü yapın. UT cihazı: 8.000-30.000 TL.
• 6. Kaynak Kalitesi ve Pasivation: Paslanmaz kaynaklarda argon purge (arka gaz koruma) kullanın. Kaynak sonrası pasivation (nitrik asit ile yüzey oksit tabakası oluşturma) yapın. Kaynak arızası tespit: dye penetrant test, radyografi.
• 7. İkincil Koruma (Lining, Coating): Mevcut çelik hatlara PTFE lining, epoxy coating, cam elyaf sarma yapılabilir. Lining maliyeti: 200-600 TL/metre (çap ve kalınlığa göre).

⚠️ Güvenlik Riski: Kimyasal boru patlaması veya sızıntısı ölümcül kazalara, çevre felaketlerine, milyonlarca TL tazminata neden olur. Malzeme seçimini mutlaka uzmanla yapın. İSG mevzuatı gereği risk analizi ve acil müdahale planı zorunludur.

💰 Tahmini Maliyet: Kimyasal uyumluluk danışmanlığı: 5.000-15.000 TL, PP/PVDF boru: 150-400 TL/metre, paslanmaz 316L boru: 300-800 TL/metre, Hastelloy boru: 1.500-4.000 TL/metre, lining uygulaması: 200-600 TL/metre.

🔄 Önleyici Bakım: Korozyon kuponlarını 6 ayda değerlendirin, boru et kalınlığını yılda ölçün, sızıntı tespiti için günlük görsel kontrol yapın. Kimyasal proseste değişiklik olursa (konsantrasyon, sıcaklık) malzeme uyumluluğunu yeniden değerlendirin.

Endüstriyel tesisler üretim süreçlerinde çok çeşitli kirlilik parametreli atıksu üretirler: yüksek KOİ/BOİ, ağır metaller, yağ-gres, pH ekstrem değerleri, toksik organikler. Türkiye'de Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği (SKKY) gereği, endüstriyel atıksuların kanalizasyona veya alıcı ortama (nehir, deniz) deşarj standardlarını karşılaması zorunludur. İhlaller ağır para cezalarına (50.000-500.000+ TL), üretim durdurma kararlarına ve cezai sorumlulukklara yol açar. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve KOSKI/ASKİ gibi kuruluşlar düzenli denetim yapar.

Atıksu Standart İhlallerinin Ana Nedenleri:

• 1. Arıtma Tesisi Kapasitesi Yetersiz veya Arızalı: Üretim artışıyla atıksu debisi ve kirlilik yükü artmış ancak arıtma kapasitesi aynı kalmış. Veya kritik ekipman (aerasyon tankı, çöktürme, kimyasal dozaj) arızalı.
• 2. Proses Değişiklikleri ve Yeni Kirleticiler: Üretimde yeni hammadde, kimyasal, boya kullanımı atıksu karakteristiğini değiştirmiş. Mevcut arıtma prosesi yeni kirleticileri giderememiş.
• 3. Operasyonel Hatalar ve Bakım İhmali: pH ayarlama kimyasallarının yanlış dozajı, havalandırma yetersizliği, çamur yaşı kontrolsüzlüğü, çöktürme tankı köpürme, membran tıkanması gibi sorunlar.
• 4. Ani Kirlilik Yükü Şokları (Shock Load): Temizlik, yıkama, hat durması sonrası yüksek konsantrasyonlu atıksu girişi arıtmayı çökertir. Biyolojik arıtmada mikroorganizmalar ölür.
• 5. İzleme ve Analiz Eksikliği: Atıksu parametreleri (KOİ, BOİ, AKM, pH, ağır metaller) düzenli ölçülmüyor, trendler takip edilmiyor. Problem geç fark ediliyor.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Kapsamlı Atıksu Karakterizasyonu: Giriş ve çıkış atıksuyundan kompozit numune alın (24 saat), akredite labda analiz ettirin: pH, KOİ, BOİ, AKM, yağ-gres, azot, fosfor, ağır metaller (Cr, Ni, Cu, Zn, Pb, Cd), fenol, sülfür, bor. Analiz paketi: 2.000-6.000 TL.
• 2. Kapasite Değerlendirme ve Revizyon: Hidrolik yük (m³/gün) ve organik yük (kg KOİ/gün) hesaplayın. Mevcut arıtma kapasitesi ile karşılaştırın. Yetersizse: Aerasyon tankı hacmi artırımı, ek çöktürme ünitesi, ileri arıtma (membran, aktif karbon, kimyasal oksidasyon) eklenmesi. Kapasite artırımı: 100.000-500.000+ TL.
• 3. Prosese Özgü Arıtma Teknolojileri:
  • Ağır metal: Kimyasal çöktürme (kireç, soda), iyon değiştirme, elektrokoagülasyon
  • Yağ-gres: Yağ tutucu (grease trap), DAF (dissolved air flotation)
  • Yüksek KOİ: Anaerobik arıtma, UASB, elektro-oksidasyon
  • Renk (tekstil, boya): Koagülasyon-flokülasyon, ozonlama, aktif karbon
• 4. Operasyonel Optimizasyon: pH kontrol sistemini otomasyon ile yönetin (PLC + pH probe + dozaj pompası). Çözünmüş oksijen (DO) hedefini 2-4 mg/L tutun (blower kontrolü). Çamur yaşını (SRT) optimize edin (10-20 gün klasik aktif çamur). Kimyasal dozaj pompalarını kalibre edin.
• 5. Dengeleme Tankı (Equalization Tank): Ani yük şoklarını önlemek için dengeleme tankı kurun. Bu tank saatlik debive konsantrasyon dalgalanmalarını yumuşatır. Dengeleme tankı: 50.000-200.000 TL (hacme göre).
• 6. Online İzleme ve Alarm Sistemleri: Çıkış suyuna online pH, KOİ, AKM, DO analizörleri takın. Limit aşımında alarm, otomatik deşarj durdurma. Online analizörler: 30.000-100.000 TL (parametre sayısına göre).
• 7. Düzenli Laboratuvar Analizi ve Raporlama: Haftada en az 1 kez KOİ-BOİ-AKM analizi, ayda en az 1 kez tam parametreli analiz yaptırın. Çevre İzin ve Lisans Belgesi (ÇİLB) şartlarına uygun periyodik rapor hazırlayın ve bildirin (online CBS - Çevresel Bilgi Sistemi).

⚠️ Yasal Sorumluluk: SKKY ihlalinde idari para cezası: 50.000-500.000 TL, tekrarda tesis kapatma. Su Kanunu'na göre çevre kirliliği ağır cezai suçtur (hapis cezası). Çevresel hasar tazminatı milyonlarca TL'ye ulaşabilir.

💰 Tahmini Maliyet: Arıtma tesisi revizyonu: 100.000-1.000.000+ TL, online izleme sistemleri: 50.000-150.000 TL, yıllık analiz maliyeti: 10.000-30.000 TL, kimyasal ve enerji işletme: 50.000-300.000+ TL/yıl.

🔄 Önleyici Bakım: Günlük pH, DO, çamur seviyesi kontrol edin. Haftada bir KOİ-AKM-BOİ analizi yapın veya yaptırın. Ayda bir tüm ekipmanları (pompalar, blower, dozaj, sensörler) kontrol edin. 6 ayda akredite firma ile denetim arıtma tesisi performans raporu alın. Yılda bir ÇİLB yenileyin.

Buhar, endüstriyel proseslerde (ısıtma, sterilizasyon, kurut, distilasyon, kimyasal reaksiyon) en yaygın kullanılan enerji taşıyıcısıdır. Türkiye'de tekstil, gıda, kimya, kağıt, petrokimya sektörleri yoğun buhar tüketir. Ancak buhar sistemlerinde %30-50 enerji kaybı yaşanır: kaçaklar, yalıtım eksikliği, kondensat kaybı, flash steam kullanılmaması, buhar tuzakları (steam trap) arızaları. 10 ton/saat buhar üreten bir tesisin enerji faturası 1-2 milyon TL/yıl olabilir; %30 kayıp = 300.000-600.000 TL/yıl israf demektir.

Buhar Sistemi Verimsizliğinin Ana Nedenleri:

• 1. Buhar Kaçakları: Flanş birleşimlerinde, vanaların gövdelerinde, buhar tuzağı sonrası hatlarda kaçaklar. Ultrasonik dedektör ile tespit edilir. 3mm delik, 7 bar basınçta yılda 50.000 TL kayıp.
• 2. Yetersiz Yalıtım: Buhar boruları, valf, flanşlar yalıtımsız veya eski yalıtım bozulmuş. 100 metre çıplak buhar borusu (DN100, 180°C) yılda 80.000-120.000 TL'lik ısı kaybeder.
• 3. Buhar Tuzakları (Steam Trap) Arızası: Termomekanik, termostatik, float trap'ler zamanla arızalanır: ya tamamen açık kalır (canlı buhar kaçırır) ya tamamen kapalı kalır (kondensat birikir). %30-40 trap arızalı olabilir.
• 4. Kondensat Geri Dönüşü Yapılmaması: Kondensat (90-100°C sıcak su) kanalizasyona atılıyor. Oysa kazan besleme suyuna döndürülmeli. Kondensat geri kazanımı %10-15 yakıt tasarrufu sağlar.
• 5. Flash Steam Kullanılmaması: Yüksek basınçlı kondensat düşük basınca indirildiğinde flash steam (ani buharlaşma) oluşur. Bu buhar genelde atmosfere atılır, oysa düşük basınçlı proseste kullanılabilir.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Buhar Kaçak Tespiti (Steam Leak Survey): Ultrasonik kaçak dedektörü ile tüm sistem taranır. Her kaçak etiketlenir, onarım önceliği (büyükten küçüğe) belirlenir. Kaçak onarımı: conta değişimi, flanş sıkma, vana gövde tamiri, boru kaynağı. Survey maliyeti: 5.000-15.000 TL.
• 2. Boru ve Ekipman Yalıtımı: Mineral yün, cam yünü, polyuretan köpük ile tüm boru hattı, valf, flanş, buhar dağıtıcıları yalıtın. Yalıtım kalınlığı: 180°C buhar için 50-80 mm. Yalıtım maliyeti: 80-150 TL/metre. Yatırım geri dönüş: 1-2 yıl.
• 3. Buhar Tuzağı Testi ve Değişimi: Her trap'i ultrasonik, sıcaklık (IR termometre) veya görsel (test valf) ile test edin. Arızalı trap'leri değiştirin. Trap tipi seçimi kritik: float-thermostat (genel), thermodynamic (yüksek basınç), bimetallik (düşük yük). Trap maliyeti: 500-3.000 TL/adet.
• 4. Kondensat Geri Kazanım Sistemi: Tüm kondensat hatlarını flash tank ve kondensat pompasına toplayın, kazan besleme tankına döndürün. Flash tank'ta oluşan flash steam düşük basınçlı prosese yönlendirin. Kondensat sistemi: 50.000-250.000 TL (tesis büyüklüğüne göre).
• 5. Flash Steam Separatörü ve Kullanımı: Kondensat indirgeme istasyonlarına flash separator takın. Flash steam'i 1-2 bar proseslere (ön ısıtma, deaerator, bina ısıtma) yönlendirin. Flash separator: 5.000-20.000 TL.
• 6. Basınç Düşürme Optimizasyonu: Dağıtım hattında (header) buhar basıncını düşürün (örn: 10 bar yerine 6 bar), kayıplar azalır. Proses ihtiyacına göre minimum basınçta çalışın. Her basınç seviyesi için ayrı header kullanın.
• 7. Kazan Verimliliği ve Yakıt Optimizasyonu: Kazan baca gazı analizörü ile O₂, CO, NOx ölçün. Hava fazlalık katsayısını optimize edin (λ=1,05-1,15). Economizer (baca gazı ısı geri kazanımı) kurun. Kazan verimliliği %85'ten %92'ye çıkarsa %8 yakıt tasarrufu.

✅ Örnek Tasarruf Hesabı: 10 ton/h buhar, %30 kayıp var (kaçak + yalıtım + kondensat kaybı). Yakıt: doğalgaz 2 TL/m³. Optimizasyon ile %20 tasarruf = 2 ton/h buhar = 400.000 TL/yıl. Yatırım: 200.000 TL. Geri dönüş: 6 ay!

💰 Tahmini Maliyet: Kaçak survey + onarım: 10.000-40.000 TL, boru yalıtımı: 50.000-200.000 TL, trap değişimi: 30.000-100.000 TL, kondensat geri kazanım: 80.000-300.000 TL, economizer: 100.000-400.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Trap'leri 6 ayda test edin, kaçak taramayı yılda bir yapın, yalıtımı 2 yılda kontrol edin (ıslanma, hasar). Kondensat sistemi pompalarını aylık bakım yapın. Kazan baca gazı analizini aylık yapın. Buhar akış ölçer ile tüketim trendlerini izleyin.

Komprese hava, endüstriyel tesislerde "dördüncü enerji kaynağı" olarak adlandırılır (elektrik, gaz, su sonrası). Pnömatik araçlar, valf tahrik, taşıma (conveying), üfleme, temizleme, sprey boyama gibi yüzlerce uygulamada kullanılır. Ancak komprese hava üretmek çok pahalıdır: 1 kW elektrik ile sadece 0,1-0,15 kW mekanik iş elde edilir (%10-15 verimlilik). Türkiye'de sanayi tesislerinin %70'inde komprese hava sistemleri verimsiz çalışır: %30-40 kaçak, yetersiz kurutma (nem), yağ kirliliği, aşırı basınç.

Komprese Hava Sistemi Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Hava Kaçakları: Bağlantı noktaları, hortumlar, hızlı kuplörler, kullanılmayan uçlar. %30-40 üretilen havanın kaçak olduğu tesisler çok yaygın. 1mm delik, 7 bar basınçta yılda 3.000-5.000 TL kayıp.
• 2. Yetersiz Hava Kurutma ve Nem: Kompresörden çıkan hava doygun nemlidir. Kurutulmazsa boru içinde kondens olur, aletleri paslandırır, pnömatik valfleri bozar, boya spreyi kalitesini düşürür. Çiy noktası (dew point) +3°C'nin altına indirilmeli.
• 3. Yağ ve Partikül Kirliliği: Yağlı kompresörlerde (screw, reciprocating) yağ buharı havaya karışır. ISO 8573-1 standardına göre kalite sınıfı yetersizse, hassas ekipmanlar (CNC, elektronik) zarar görür.
• 4. Aşırı Sistem Basıncı: Pek çok tesis 8-10 bar üretir oysa prosesler 5-6 bar ile çalışır. Her 1 bar basınç artışı %7-10 ek enerji tüketir. 7 bar yeterken 10 bar üretmek %20 israf demektir.
• 5. Kompresör Bakımı İhmali: Hava filtreleri, yağ filtreleri, yağ değişimi, soğutma suyu bakımı ihmal edilir. Kompresör verimliliği %80'lerden %60'lara düşer.

Detaylı Çözüm Adımları:

Soğutma kuleleri, endüstriyel proseslerde (kalıplar, kompresörler, chiller'lar, yakıtça destekli reaktörler) oluşan atık ısıyı evaporatif soğutma ile atmosfere atar. Türkiye'de orta-büyük ölçekli sanayi tesislerinin %60-70'inde soğutma kulesi vardır. Ancak kötü bakım ve işletme, verimliliği %30-40 düşürür, enerji tüketimini artırır, Legionella bakterisi üremesi ciddi sağlık riski oluşturur (Lejyoner Hastalığı - ölümcül akciğer enfeksiyonu). CTI (Cooling Technology Institute) standartlarına uyulmalıdır.

Soğutma Kulesi Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Doldurma Malzemesi (Fill) Tıkanıklığı ve Kirlenme: PVC veya ahşap fill malzemesi kireç, alg, biyofilm, çamur ile kaplanır. Hava-su teması azalır, ısı transferi %40-50 düşer. Soğutma sıcaklığı hedeflenen 28°C yerine 35°C olur.
• 2. Su Dağıtım Sistemi ve Nozul Tıkanıklığı: Spreyleme nozulları kireç ve partikül birikimi nedeniyle tıkanır veya kötü dağılım yapar. Bazı fill bölgeleri kuru kalır, verimlilik düşer.
• 3. Fan Performans Kaybı ve Motor Arızası: Fan kanatlarında kireç birikimi, kanat eğilmesi, rulman aşınması, motor arızası hava debisini düşürür. Yetersiz hava akışı ısı atımını engeller.
• 4. Su Kimyası Kontrolsüzlüğü: Blowdown (tahliye) yapılmazsa suyun konsantre olması (COC - Cycles of Concentration >4-5) kireçlenmeyi artırır. pH, iletkenlik, klorür, sertlik kontrol edilmiyor. Kimyasal dozaj (korozyon inhibitör, antiscalant, biyosit) yapılmıyor.
• 5. Biyolojik Kirlilik ve Legionella Üremesi: Soğutma kulesi suyu 25-40°C aralığında, bu Legionella için ideal ortamdır. Düzenli biyosit dozajı ve temizlik yapılmazsa, bakteriyel yük kontrolden çıkar. Legionella salgını işyerini kapatır, ölümcül vakalar olur.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Mekanik Temizlik: Kulenin tamamını boşaltın, fill malzemesini sökün ve basınçlı su ile yıkayın. Havuz dibindeki çamuru vacuum edin. Nozulları sökün, asidik çözücü (sitrik asit, HCl) ile kireçten arındırın. Temizlik maliyeti: 5.000-20.000 TL (kule büyüklüğüne göre).
• 2. Kimyasal Temizlik (CIP): Kule çalışırken asit bazlı descaler kimyasalı dozlayın (genelde %5-10 fosforik asit veya HEDP), 4-8 saat sirküle ettirin, sonra nötralize edin ve durulayın. Kimyasal maliyet: 2.000-8.000 TL.
• 3. Fill Değişimi: Eski veya aşırı hasarlı fill'i yeni PVC film fill veya splash fill ile değiştirin. Modern fill'ler %15-20 daha verimlidir. Fill maliyeti: 150-400 TL/m², montaj dahil 300-600 TL/m².
• 4. Su Kimyası Programı: Sürekli kimyasal dozaj sistemi kurun:
  • Korozyon inhibitör (fosfat, polifosfat): 20-50 ppm
  • Antiscalant (kireç önleyici - HEDP, PBTC): 10-30 ppm
  • Biyosit (non-oxidizing: izothiazolon; oxidizing: klor, brom): 5-20 ppm
  • pH kontrolü: 7,5-8,5 aralığında
  • COC hedefi: 3-4 (iletkenlik ölçümü ile)
  Kimyasal dozaj pompası: 3.000-10.000 TL, yıllık kimyasal: 10.000-40.000 TL.
• 5. Otomatik Blowdown Kontrol: İletkenlik sensörü ile otomatik blowdown valf kontrolü yapın. COC 4'ü geçince otomatik tahliye. Sensör + valf sistemi: 5.000-15.000 TL.
• 6. Legionella Test ve İzleme: 3-6 ayda akredite labda Legionella pneumophila analizi yaptırın. Hedef: <100 CFU/mL (iyi), 100-1.000 CFU/mL (risk), >1.000 CFU/mL (tehlikeli - acil müdahale). Analiz: 800-1.500 TL.
• 7. Fan ve Motor Bakımı: Fan kanatlarını temizleyin, rulman yağlaması yapın, motor çalışmasını ve akımı kontrol edin. Arızalı motor değiştirin. Fan motor: 5.000-25.000 TL.
• 8. Performans İzleme: Giriş-çıkış su sıcaklığı, hava sıcaklığı (yaş/kuru termometre), su debisi ölçerek kule verimliliğini hesaplayın. Approach (çıkış su sıcaklığı - yaş termometre) hedefi: 3-5°C.

⚠️ Legionella Riski: Soğutma kulesi kaynaklı Legionella salgını ölümcüldür. 2017'de Portekiz'de 12 ölüm, 2019'da ABD'de sürekli vakalar. Türkiye'de İSG mevzuatı gereği Legionella risk değerlendirmesi ve periyodik test zorunludur.

💰 Tahmini Maliyet: Tam temizlik: 8.000-30.000 TL, fill değişimi: 20.000-80.000 TL, kimyasal dozaj sistemi: 15.000-40.000 TL, yıllık kimyasal + analiz: 15.000-60.000 TL, fan/motor onarımı: 10.000-40.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Günlük görsel kontrol ve sıcaklık ölçümü, haftada pH-iletkenlik-biyosit seviyesi ölçümü, aylık detaylı su analizi (sertlik, alkalinite, klorür, sülfat), 3-6 ayda Legionella testi, yılda 1-2 kez mekanik temizlik. Fan-motor bakımı 6 ayda.

Hidrolik sistemler endüstriyel makinelerde (CNC pres, plastik enjeksiyon, hidrolik kaldırma platformu, forklift, metal şekillendirme, yükleme rampası) yüksek güç yoğunluğu sağlar. Ancak hidrolik yağ sızıntıları, kirlilik ve sistem arızaları hem üretim duruşuna hem iş güvenliği riskine hem de çevre kirliliğine yol açar. Türkiye'de metal işleme, otomotiv yan sanayi, plastik sektörlerinde hidrolik arızalar günlük yaşanır ve saatlik 5.000-20.000 TL üretim kaybı anlamına gelir.

Hidrolik Sistem Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Conta, O-ring ve Keçe Aşınması: Silindir pistonları, valf gövdeleri, hortum bağlantılarında conta aşınması sızıntıya yol açar. Yüksek basınç (100-350 bar) ve sıcaklık (60-80°C) contaları hızla yaşlandırır.
• 2. Hortum Patlama ve Bağlantı Gevşemesi: Hidrolik hortumlar (flex hose) zamanla katılaşır, çatlar. Ani basınç şokları (pressure spike) hortum patlamasına neden olur. JIC, NPT, SAE flanş bağlantıları gevşeyebilir.
• 3. Yağ Kirliliği (Partikül, Su, Hava): Hidrolik yağ ISO 4406 standardına göre temizlik koduna sahip olmalı (örn: 18/16/13). Kirli yağ (>21/19/16) valf ve pompa aşınmasını 10 kat hızlandırır. Su girişi (%0,1 bile) emülsiyona ve köpürmeye neden olur.
• 4. Pompa Aşınması ve Kaviatasyon: Pistonlu, dişli veya paletli hidrolik pompalar zamanla iç boşluk (clearance) artar, verimlilik düşer. Emme hattında hava girişi veya düşük basınç kavitasyon (baloncuk patlaması) yapar, pompa hasar görür.
• 5. Termal Yönetim Yetersizliği: Hidrolik yağ >70-80°C'ye çıkarsa viskozite düşer, conta şişer, oksidasyon hızlanır. Yetersiz veya kirli yağ soğutucusu (oil cooler) soruna yol açar.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Sızıntı Tespit ve Conta Değişimi: Tüm silindirler, valfler, hortum bağlantılarını gözle ve UV ışığı (floresan katkılı yağ ile) kontrol edin. Sızan contaları NBR, Viton veya polyuretan contalarla değiştirin (yağ tipine uygun). O-ring seti: 500-2.000 TL, silindir conta kiti: 1.000-5.000 TL.
• 2. Hortum ve Bağlantı Yenileme: Eski hortumları (>5 yıl veya çatlak varsa) yüksek basınçlı örgülü çelik hortumlarla (DIN EN 853-856) değiştirin. Bağlantılarda tork anahtarı ile standart sıkma yapın. Hortum: 100-400 TL/metre (çap ve basınca göre).
• 3. Yağ Analizi ve Temizlik: Akredite labda yağ analizi yaptırın: partikül sayımı (ISO 4406), su içeriği (Karl Fischer), viskozite, asit değeri (TAN), element analizi (ICP). Kirli yağı filtre edin veya değiştirin. Offline filtrasyon ünitesi (kidney loop): 15.000-50.000 TL. Yağ analizi: 800-2.000 TL.
• 4. Yüksek Verimli Filtrasyon: Hidrolik tankta return line filtresini 10 µm veya 6 µm beta rating filtre ile değiştirin. Basınç hattına (pressure line) 25 µm filtre, emme hattına (suction) 150-200 µm filtre. Filtre kartuşları zamanında değiştirin. Filtre kartuşu: 300-1.500 TL.
• 5. Pompa Kontrol ve Revizyon: Pompa akım tüketimi, titreşim, gürültü, basınç-debi performansını ölçün. Aşınmış pompayı revize ettirin veya değiştirin. Pompa revizyonu: 5.000-20.000 TL, yeni pompa: 15.000-100.000+ TL.
• 6. Yağ Soğutucu (Oil Cooler) Bakımı: Plaka veya shell-tube tipi cooler'ın ısı transfer yüzeyini temizleyin (CIP veya mekanik). Soğutma suyu kireçlenmesini önlemek için su arıtımı yapın. Cooler: 5.000-25.000 TL.
• 7. Basınç Şok Absorberleri (Accumulator): Ani basınç dalgalanmalarını yumuşatmak için hortum patlamalarını önlemek için hidrolik akümülatör (gas-charged bladder accumulator) takın. Akümülatör: 3.000-15.000 TL.
• 8. Sıcaklık ve Basınç İzleme: Hidrolik tankına sıcaklık ve basınç transmitterleri takın, PLC/SCADA ile izleyin. Yağ >75°C olunca alarm, >80°C'de makine durma. Sensör seti: 3.000-10.000 TL.

⚠️ Güvenlik Riski: Yüksek basınçlı hidrolik yağ sızıntısı enjeksiyon yaralanmasına neden olur (yağ derinin altına girer, ampütasyon riski). Hidrolik hortum patlaması ciddi yaralanmalara yol açar. Makine çalışırken asla sızıntı noktalarına el sürmeyin.

💰 Tahmini Maliyet: Conta-keçe yenileme: 3.000-15.000 TL, hortum değişimi: 5.000-25.000 TL, yağ filtrasyon ünitesi: 20.000-60.000 TL, pompa revizyonu: 10.000-40.000 TL, yağ değişimi: 5.000-20.000 TL (tank hacmine göre).

🔄 Önleyici Bakım: Günlük görsel sızıntı kontrol edin, haftada yağ seviyesi ve sıcaklık ölçün, aylık filtreleri kontrol edin (basınç farkı >2 bar ise değiştirin), 6 ayda yağ analizi yaptırın, yılda hortum ve bağlantıları gözden geçirin. Yağ değişimi: 2.000-4.000 saat veya 2 yılda.

Endüstriyel kazanlar (boiler), buhar türbinleri, proses ısı değiştiricileri hassas su kalitesi gerektirir. Ham su (şebeke, kuyu) doğrudan kullanılırsa kireçlenme, korozyon, köpürme, taşma, tuzlama (carryover) sorunları yaşanır. Kazan tüpleri delinir, türbin kanatları erozyona uğrar, ısı değiştiriciler tıkanır. Türkiye'de suyun sertliği yüksektir (150-400 mg/L CaCO₃), endüstriyel su arıtımı zorunludur. ASME, EN 12953, DIN 1988 gibi standartlar su kalitesini tanımlar.

Proses Su Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Sertlik ve Kireçlenme: Kalsiyum ve magnezyum tuzları (CaCO₃, MgCO₃) yüksek sıcaklıkta çökelir, kazan tüpleri ve ısı değiştiricilerde kireç tabakası oluşur. 1 mm kireç tabakası %5-7 enerji kaybıdır.
• 2. Oksijen ve Korozyon: Çözünmüş oksijen (DO) kazan ve boru hatlarında korozyon yapar. Demir oksit (pas) türbin ve pompalarda aşınmaya neden olur. Deaerator (hava giderici) eksikliği veya arızası soruna yol açar.
• 3. Silika ve Silika Birikmesi: Yüksek basınç kazan (<40 bar) ve buhar türbinlerinde silika (SiO₂) birikmesi kritiktir. Türbin kanatlarında cam benzeri silika birikimi verimlilik kaybıdır.
• 4. pH Kontrolsüzlüğü: Düşük pH (<7) korozyona, yüksek pH (>11) kostik korozyona ve köpürmeye yol açar. Boiler su pH'sı 9-11 aralığında olmalı.
• 5. Blowdown Yetersizliği: Kazan suyu sürekli konsantre olur (buharlaşma nedeniyle). TDS (toplam çözünmüş katı), iletkenlik, sertlik artarsa tuzlama ve köpürme olur. Düzenli blowdown (surface + bottom) gerekir.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Su Arıtma Sistemi Kurulumu: İhtiyaca göre aşağıdaki arıtma adımlarını uygulayın:
  • Multimedya Filtre: Askıda katı madde (AKM), kum, çamur giderimi. Maliyet: 20.000-60.000 TL.
  • Aktif Karbon Filtre: Klor, organik madde, koku giderimi. Maliyet: 15.000-40.000 TL.
  • Softener (Yumuşatma): İyon değiştirici reçine ile Ca-Mg giderimi. Çıkış sertliği <5 mg/L. Maliyet: 25.000-80.000 TL.
  • Reverse Osmosis (RO): %95-99 tuz giderimi. Çıkış iletkenlik <10-50 µS/cm. Orta basınç kazanlar için şart. Maliyet: 80.000-300.000+ TL.
  • Demineralization (DM - Mix Bed): Yüksek basınç kazan ve türbinler için ultra saf su. Çıkış iletkenlik <1 µS/cm. Maliyet: 100.000-400.000+ TL.
• 2. Deaerator (Oksijen Giderici) Kurulumu: Termik veya vakum deaerator ile besleme suyundan çözünmüş oksijeni <7 ppb'ye düşürün. Deaerator aynı zamanda besleme suyunu ön ısıtır (%5-8 yakıt tasarrufu). Maliyet: 50.000-250.000 TL.
• 3. Kimyasal Dozaj Programı: Kazan suyuna aşağıdaki kimyasalları dozlayın:
  • Oksijen süpürücü (oxygen scavenger - hidrazin, sodyum sülfit, DEHA): 10-50 ppm
  • pH düzenleyici (sodyum hidroksit, amonyak): pH 9-11
  • Kireç önleyici (antiscalant - fosfat, polimer): 20-100 ppm
  • Köpük giderici (antifoam): 1-5 ppm
  Kimyasal dozaj pompası: 5.000-20.000 TL, yıllık kimyasal: 20.000-100.000+ TL.
• 4. Blowdown Otomasyonu: Surface blowdown (yüzey tahliyesi) TDS veya iletkenlik kontrolü ile otomatik yapın. Bottom blowdown (dip tahliye) günlük manuel veya timer ile. TDS hedefi: <3.000-5.000 ppm. Otomatik blowdown sistemi: 10.000-30.000 TL.
• 5. Su Analiz ve İzleme: Günlük: pH, iletkenlik, sertlik (titrasyon), sülfit (oksijenscavenger kalıntı). Haftalık: TDS, silika, fosfat, alkalinite. Aylık: tam metal analizi (ICP). Taşınabilir test kiti: 3.000-10.000 TL, online analizörler: 40.000-150.000 TL.
• 6. Kazan Kimyasal Temizlik (Descaling): Kireçlenmiş kazanı asit bazlı temizlik kimyasalı ile temizleyin (HCl, HEDP, sitrik asit + inhibitör). Sonra passivation yapın. Profesyonel temizlik: 15.000-60.000 TL.
• 7. Kondensat Geri Dönüş Kalitesi: Kondensat hattından dönen suyu da analiz edin. Metal kirliliği (Fe, Cu) varsa dönüş hattında korozyon var demektir. Koruyucu filmogenik amin dozlayın.

💡 Enerji ve Ömür Kazancı: Doğru su arıtımı ile kazan verimliliği %3-8 artar, ekipman ömrü 2-3 kat uzar, bakım maliyetleri %50 azalır. 10 ton/h kazan için yıllık kazanç: 100.000-300.000 TL.

💰 Tahmini Maliyet: Softener: 30.000-100.000 TL, RO sistemi: 120.000-400.000 TL, deaerator: 80.000-300.000 TL, kimyasal dozaj: 30.000-80.000 TL, yıllık işletme (kimyasal + reçine + membran değişimi): 50.000-250.000+ TL.

🔄 Önleyici Bakım: Günlük su analizi (pH, iletkenlik, sertlik, DO), haftalık reçine rejenerasyon kontrolü, aylık RO membran temizliği (CIP), 6 ayda tam sistem validasyonu. Kazan kimyasal temizliği 1-3 yılda (kireç birikim hızına göre).

Endüstriyel tesisler, kazanlar, jeneratörler, fırınlar için büyük miktarda sıvı yakıt (No.6 fuel oil, No.4 fuel oil, motorin) depolar. Yakıt depolama tankları, pompalama sistemleri, filtrasyon, ısıtma, yakıt yönetimi ciddi teknik zorluklar içerir. Hatalı yakıt sistemi yanma verimliliğini düşürür, kazanı kirletir, çevre felaketine yol açar. Türkiye'de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, TŞOF (Tehlikeli Sıvılar ve Fuel Oil) Yönetmeliği ile tankların periyodik testini ve çevre önlemlerini zorunlu kılar.

Yakıt Sistemi Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Tank Dibi Çamur, Su ve Bakteri Birikmesi: Fuel oil tankları zamanla tank dibinde çamur (sludge), su, ve bakteri (diesel bug - Hormoconis resinae) ürer. Bu pompa emişini tıkar, filtreleri doldurur, yanma verimliliğini düşürür.
• 2. Yetersiz veya Arızalı Yakıt Isıtma: No.6 fuel oil soğukta katılaşır (pour point 15-30°C). Yetersiz ısıtma pompalanamama, borularda donma, yanıcı akışını engeller. Hedef: pompalama sıcaklığı 50-70°C, brülör girişi 90-120°C.
• 3. Pompa Kavitasyon ve Aşınma: Fuel oil pompası (genelde vida pompası - screw pump) yüksek viskoziteli yakıtı pompalarken kavitasyon veya aşırı yük yaşar. Rulman, rotor, stator aşınması, sızıntı, verim kaybı.
• 4. Filtre Tıkanıklığı: Yakıt filtreleri (duplex basket strainer, cartridge filter) çamur, su, partikül ile hızla dolar. Basınç farkı artar, yakıt akışı kesilir, kazan durdurur.
• 5. Tank Sızıntısı ve Çevre Kirliliği: Yer altı veya yerüstü tankların korozyon, çatlak, flanş sızıntısı ile yakıt toprak veya yeraltı suyuna karışır. Çevresel kirlilik ve yüksek tazminat riski.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Tank Temizliği ve Desludging: Tankın dibindeki çamuru vacuum kamyonu (sludge pump) ile çekin. Tank içine girerek manuel temizlik yapın (confined space entry prosedürü - güvenlik ekibi gerekir). Çamur bertarafı: lisanslı atık firmasına. Tank temizliği: 10.000-40.000 TL (tank hacmine göre).
• 2. Su Ayrıştırıcı ve Filtrasyon: Tank çıkışına koalisans tip su ayırıcı (water separator) monte edin. Sonrasında 50 µm ve 10 µm filtreler. Duplex (çift) filtre sistemi kesintisiz çalışma sağlar. Filtrasyon ünitesi: 20.000-80.000 TL.
• 3. Yakıt Isıtma Sistemi: Tank içine ısıtma serpantini (steam coil veya elektrikli) yerleştirin. Hat üzerinde elektrikli ısıtıcılar veya buhar ısı değiştiricileri kullanın. Sıcaklık kontrolü termostat veya PLC ile. Isıtma sistemi: 15.000-60.000 TL.
• 4. Pompa Bakımı ve Upgrade: Vida pompası (screw pump) rotor-stator aşınması kontrolü yapın. Gerekirse yenileyin. Kavitasyon önleme: emme hattı basıncını yükseltin (tankı yükseğe koyun veya booster pump). Pompa revizyonu: 5.000-20.000 TL, yeni pompa: 20.000-100.000+ TL.
• 5. Bakteri (Diesel Bug) Kontrolü: Tankta su varsa bakteri ürer. Biyosit kimyasal dozlayın (gluteraldehit, izothiazolon). Alternatif: UV sterilizasyon ünitesi. Su girişini engelleyin (tank solunum deliği filtresi, yağmur suyu izolasyonu). Biyosit: 2.000-8.000 TL/yıl.
• 6. Tank Bütünlük Testi: Yer altı tanklar için hidrostatik test veya ultrasonik kalınlık ölçümü (UT). Sızıntı tespiti için toprak ve yeraltı suyu numune analizi. Çevre Bakanlığı belgeli firma ile 5 yılda bir test zorunlu. Test: 5.000-20.000 TL.
• 7. İkincil Koruma (Containment): Tank çevresine sızdırmazlık havuzu (bund wall) veya çift cidarlı tank kullanın. Sızıntı alarm sistemi (leak detection sensor) kurun. Havuz maliyeti: 30.000-150.000 TL.
• 8. Yakıt Yönetim Sistemi: Tank seviyesi (ultrasonic level sensor), sıcaklık, su varlığı (water detection probe) sensörleri ile yakıt stoku ve kaliteyi izleyin. SCADA entegrasyonu ile otomatik sipariş verme. Sensör + otomasyon: 15.000-50.000 TL.

⚠️ Çevre ve Güvenlik Riski: Yakıt sızıntısı toprak ve yeraltı suyu kirliliği yapar. Temizlik maliyeti 500.000-2.000.000+ TL. Cezai sorumluluk ve tesis kapatma riski. Yangın ve patlama riski - ATEX uyumlu ekipman kullanın.

💰 Tahmini Maliyet: Tank temizliği: 15.000-50.000 TL, filtrasyon sistemi: 30.000-100.000 TL, ısıtma sistemi: 20.000-80.000 TL, pompa upgrade: 30.000-120.000 TL, sızıntı önleme: 40.000-200.000 TL, otomasyon: 20.000-70.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Haftada tank dibi su seviyesi kontrol edin (su varsa çekin), aylık filtre basınç farkı ölçün, 3 ayda yakıt numunesi alın (su, çamur, vizkozite analizi), 6 ayda pompa performans testi, yılda tank temizliği, 5 yılda hidrostatik test. Biyosit dozajını yılda 2 kez yapın.

Endüstriyel tesislerde çeşitli prosesler için basınçlı gazlar kullanılır: azot (N₂) - inertleme, paketleme; oksijen (O₂) - kaynak, yanma; argon (Ar) - kaynak koruyucu gaz; karbondioksit (CO₂) - gıda, içecek karbonizasyonu; hidrojen (H₂) - kimyasal prosesler. Gaz hatlarında kaçak, kirlilik, basınç kontrolsüzlüğü, yanlış malzeme kullanımı ciddi güvenlik riskleri (patlama, boğulma, yangın) ve ürün kalite sorunlarına yol açar. TMMOB, TSE, NFPA, CGA (Compressed Gas Association) standartları uygulanmalıdır.

Endüstriyel Gaz Sistemi Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Kaçaklar ve Basınç Kaybı: Bağlantı noktaları, reülatörler, valfler zamanla kaçak verir. Kriyojenik (sıvı azot -196°C) hatlarında termal genleşme-daralmalar bağlantıları gevşetir. Oksijen kaçağı yangın riski, azot kaçağı boğulma riski.
• 2. Gaz Saflığı Kaybı ve Kontaminasyon: Boru hattı içinde nem, yağ, partikül, hava karışımı gaz saflığını düşürür. Örneğin kaynak argonunda %0,1 oksijen bile kaynak kalitesini bozar. Gıda CO₂'sinde yağ olursa ürün kirlenir.
• 3. Regülatör ve Basınç Kontrol Arızası: Basınç düşürücü regülatörler arızalanırsa aşırı basınç (overpressure) ekipmana zarar verir veya patlamaya yol açar. Düşük basınç ise proses durmasına neden olur.
• 4. Yanlış Malzeme Kullanımı: Oksijen hatlarında yağlı boru/vana kullanımı yangına yol açar (oksijen + yağ = patlamalı yanma). Hidrojen için hidrojen kırılganlığı (hydrogen embrittlement) direnci olmayan çelik kullanımı tehlikelidir.
• 5. Yetersiz Havalandırma ve Dedeksiyon: Kapalı alanlarda azot, argon, CO₂ kaçağı oksijen seviyesini düşürür (%19,5'in altı boğulma riski). Gaz dedektörü yoksa fark edilmez.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Kaçak Tespit ve Onarım: Sabunlu su, ultrasonik dedektör veya gaz dedektörü ile tüm hattı tarayın. Kaçak noktalarını onarın: bağlantı sıkma, conta değişimi, kaynak onarımı. Oksijen kaçağında kesinlikle yağ kullanmayın.
• 2. Gaz Saflık İzleme: Kritik noktalarda online gaz analizörleri takın: oksijen için O₂ analizörü, argon için nem analizörü (dew point), hidrojen için saflık analizörü. Analizör: 20.000-80.000 TL (gaz tipine göre).
• 3. Filtrasyon ve Kurutma: Gaz hattına partikül filtre (0,01 µm) ve nem giderici (desiccant dryer veya membrane dryer) monte edin. Çiy noktası hedefi: -40°C ile -70°C arası (uygulamaya göre). Dryer: 15.000-60.000 TL.
• 4. Regülatör Bakım ve Yedekleme: Regülatörleri yıllık kalibre edin, diyafram ve conta değişimi yapın. Kritik proseslerde çift regülatör (primary + secondary) ve overpressure relief valve kullanın. Regülatör: 2.000-15.000 TL.
• 5. Malzeme Standardizasyonu:
  • Oksijen: Paslanmaz 316L, bakır (yağsız), özel oksijen valfleri. Kesinlikle yağ veya gres kullanmayın.
  • Hidrojen: Paslanmaz 316L (hydrojen dirençli), bakır-pirinç alaşımı. Hidrojen kırılganlığına dirençli malzemeler.
  • Azot/Argon: Paslanmaz 304-316, bakır. Kriyojenik uygulamalarda (-196°C) özel criyo valfleri.
  • CO₂: Paslanmaz 316, bakır. Gıda grade contalar (EPDM, Viton).
• 6. Gaz Dedeksiyon ve Alarm Sistemi: Kapalı alanlara O₂ eksikliği dedektörü (%19,5 altı alarm), yanıcı gaz (H₂, asetilen) dedektörü, toksik gaz (CO, H₂S varsa) dedektörü takın. Dedektör: 3.000-12.000 TL/adet. Alarm paneli ve sirenler.
• 7. Acil Durum Valfleri ve Prosedürler: Ana gaz hattına acil kesme vanası (emergency shut-off valve - ESV) monte edin. Manuel veya otomatik (gaz dedektör sinyali ile) kapatılabilir. Personele acil durum eğitimi verin.
• 8. Boru Renk Kodlaması ve Etiketleme: TS 1595 standardına göre boru renklendirmesi: Oksijen - mavi, Azot - siyah, Argon - koyu yeşil, CO₂ - gri. Her 5 metrede gaz adı, akış yönü, basınç etiketleri.

⚠️ Kritik Güvenlik: Oksijen zengin ortam (>23%) yangın-patlama riski aşırı yüksektir. Azot boğulması (asphyxiation) sessiz katildir - belirtisiz bayılma ve ölüm. Kapalı alanlara girerken O₂ ölçümü ve maske zorunludur.

💰 Tahmini Maliyet: Kaçak onarımı: 3.000-15.000 TL, gaz analizörleri: 25.000-100.000 TL, filtrasyon + kurutma: 20.000-80.000 TL, regülatör upgrade: 10.000-40.000 TL, gaz dedektör sistemi: 30.000-100.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Aylık kaçak taraması (sabunlu su testi), 3 ayda regülatör basınç testi, 6 ayda gaz saflık analizi (lab numunesi), yılda gaz dedektör kalibrasyonu, 2 yılda regülatör revizyon. Personele yıllık gaz güvenlik eğitimi verin.

Elektrik sigortalarının (otomatik sigorta - MCB, kaçak akım rölesi - RCD) sık atması Türkiye'de en yaygın elektrik sorunudur. Sigorta atması güvenlik mekanizmasıdır ancak sürekli tekrarı hem konfor sorunu hem de altta yatan ciddi elektrik arızasının işaretidir. Sık sigorta atması aşırı yüklenme, kısa devre, toprak kaçağı veya hatalı tesisat nedeniyle olabilir. Elektrik Tesisatları Yönetmeliği ve TS IEC 60364 standartları elektrik güvenliğini düzenler.

Sık Sigorta Atmasının Ana Nedenleri:

• 1. Aşırı Yük (Overload): Prizlere bağlanan cihazların toplam gücü (Watt) devrenin amper kapasitesini aşıyor. Örneğin 16A sigortalı hatta (3.500 W) elektrikli ısıtıcı (2.000 W) + fırın (2.500 W) = 4.500 W çekiliyor. Sigorta sürekli atıyor.
• 2. Kısa Devre (Short Circuit): Kablo izolasyonu hasar görmüş, prizde gevşeme, cihaz içinde faz-nötr temas var. Ani yüksek akım (100-1.000+ A) sigorta anında atırır, bazen patlama sesi gelir.
• 3. Toprak Kaçağı (Earth Leakage): Cihazın metal gövdesine veya nemli ortama elektrik kaçıyor. Kaçak akım rölesi (30 mA) tespit edip keser. Özellikle banyo, mutfak, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi.
• 4. Eski ve Yıpranmış Kablolar: 30-40 yıllık binalar eski kablo tipi kullanıyor (NYA, NYM eski seri). İzolasyon çatlamış, bakır oksidle emiş, direnci artmış. Isınma → sigorta atması.
• 5. Hatalı Tesisat ve Bağlantılar: Prize yanlış bağlantı (faz-nötr ters), topraklama yapılmamış, gevşek vida bağlantıları. Amatör tadilatlar sonucu bağlantı hataları.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Yük Analizi ve Devre Dağılımı: Tüm cihazların güç tüketimlerini (Watt veya etiket akım A) listeleyin. Her devreye düşen yükü hesaplayın. 16A devre maksimum 3.000-3.500 W güvenli yük. Aşırı yüklü devreyi ikiye bölün, yeni devre hattı çekin. Elektrikçi: 1.000-3.000 TL (yeni hat uzunluğuna göre).
• 2. Sigorta Tipi ve Kapasitesi Kontrolü: Sigortanın C tipi mi, B tipi mi kontrol edin. Ev için B16 veya C16 uygun. Kaçak akım rölesinin 30 mA olduğundan emin olun. Sigorta kapasitesi kabloya uygun mu? 2,5 mm² kablo → max 20A, 1,5 mm² → max 16A. Yanlış sigorta varsa doğrusuyla değiştirin. Sigorta: 50-150 TL.
• 3. Kısa Devre Tespiti: Multimetre ile tüm prizleri, anahtarları, lambalarıfaz-nötr direncini ölçün. Çok düşük direnç (<1 Ω) kısa devre işareti. Megger (izolasyon test cihazı) ile 500V'ta izolasyon direnci ölçün (>1 MΩ olmalı). Arızalı kabloyu değiştirin. Test cihazı: 1.500-6.000 TL.
• 4. Kaçak Akım Tespiti: Pens ampermetre (clamp meter) ile topraklama hattında akım ölçün. Kaçak varsa >5-10 mA görülür. Cihazları tek tek test edin: su ısıtıcısı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi. Arızalı cihaz servise. Topraklama bağlantısını kontrol edin. Pens ampermetre: 800-3.000 TL.
• 5. Kablo Yenileme: Eski, yıpranmış kabloları NYM 3x2,5mm² (prizler için) veya NYM 3x1,5mm² (aydınlatma) ile değiştirin. Topraklamasız 2 damar kablo varsa mutlaka 3 damar (faz-nötr-toprak) yapın. Kablolama maliyeti: 40-80 TL/metre + montaj.
• 6. Topraklama Sistemi Kontrolü: Bina topraklama direncini topraklama ohmmetre ile ölçün. İdeal <10 Ω, kabul edilebilir <50 Ω. Yetersizse topraklama çubuğu ekleyin veya temellere bakır şerit çekin. Topraklama çubuğu: 300-800 TL, montaj: 500-1.500 TL.

⚠️ Elektrik Çarpma Riski: Topraklamasız veya kaçak akım rölesiz tesisatta elektrik kaçağı ölümcül olabilir. Özellikle ıslak ortamlar (banyo, mutfak) çok tehlikelidir. 30 mA kaçak akım rölesi hayat kurtarır - zorunludur!

💰 Tahmini Maliyet: Sigorta değişimi: 100-300 TL, devre ilavesi: 1.500-4.000 TL, kablo yenileme (50 metre): 3.000-6.000 TL, topraklama sistemi: 1.500-5.000 TL, elektrikçi işçilik: 500-2.000 TL (işin büyüklüğüne göre).

🔄 Önleyici Bakım: Yılda bir pano sigortalarını test edin (test butonu), 2 yılda topraklama direnci ölçümü yapın, yeni yüksek güç cihaz alırken (klima, fırın) elektrikçiye danışın. Priz ve anahtarlarda kararma, yanık kokusu varsa hemen değiştirin.

Işıkların titrediği (yanıp sönmesi, parlaklık değişimi), televizyon ekranının kararıp aydınlanması, bilgisayarın yeniden başlaması gerilim dalgalanmasının belirtileridir. Türkiye elektrik şebekesinde nominal 230V ± %10 tolerans var yani 207-253V kabul edilir. Ancak şebekeden kaynaklı veya bina içi nedenlitaş aşırı dalgalanmalar (voltage fluctuation) cihaz hasarına, LED yanma ömrü azalmasına, elektronik bozulmaya yol açar. TS EN 50160 standardı elektrik kalitesini tanımlar.

Gerilim Dalgalanması ve Flicker'ın Ana Nedenleri:

• 1. Şebeke Gerilim Düşüklüğü (Undervoltage): Özellikle kırsal alanlarda, trafo kapasitesi yetersiz veya trafodan çok uzakta (>500m) gerilim düşer. Akşam saatlerinde yük artınca 200-210V'a kadar inebilir. Cihazlar çalışmaz.
• 2. Gevşek Nötr Bağlantısı (Loose Neutral): Binaya gelen nötr kablosu gevşemişse veya kopuksa, fazlar arası dengesizlik olur. Bazı fazlarda 180V, bazılarında 260V görülebilir. Bu çok tehlikelidir, cihazlar yanar.
• 3. Yüksek Güç Cihazların Devreye Girmesi: Klima kompresörü, asansör motoru, kaynak makinesi devreye girdiğinde ani akım çeker (inrush current). Bu gerilim düşümü yapar, ışıklar 1-2 saniye söner.
• 4. Yetersiz Kablo Kesiti: Ana besleme kablosu (sayaçtan panoya) veya dağıtım kablosu çok ince. Yüksek akım geçtiğinde kabloda gerilim düşümü (voltage drop) olur. 50 metre 2,5 mm² kablo %5+ gerilim kaybeder.
• 5. Harmonikler ve Güç Kalitesi Sorunları: Bilgisayar, LED sürücü, inverter klima gibi elektronik yükler harmonik üretir. Harmonikler gerilim dalga formunu bozar, nötr akımı artırır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Gerilim Ölçümü ve Kayıt: Dijital multimetre veya power quality analyzer ile 24 saat gerilim kaydedin. Min, max, average değerler. Standart aralık: 207-253V. Dışında ise elektrik dağıtım şirketine (BEDAŞ, AYEDAŞ, vb.) şikayet edin. Power analyzer: 3.000-15.000 TL.
• 2. Şebeke Sorunları İçin Başvuru: Sürekli düşük gerilim (<210V) varsa dağıtım şirketine başvurun, trafo tap değişimi veya trafo upgrade talep edin. Gevşek nötr şüphesi varsa acil arıza hattını arayın (186). Şirket ücretsiz düzeltir.
• 3. Voltaj Regülatörü (AVR - Automatic Voltage Regulator): Gerilim dalgalanmalarını otomatik düzelten cihaz. Giriş 160-260V, çıkış sabit 220V ± 3%. Hassas cihazlar (bilgisayar, tıbbi ekipman) için şart. AVR fiyatı: 3 kVA için 2.000-5.000 TL, 10 kVA için 8.000-20.000 TL.
• 4. UPS (Kesintisiz Güç Kaynağı): Hem gerilim regülasyonu hem kesinti koruması. Line-interactive veya online UPS tercih edin. Bilgisayar, sunucu, güvenlik kamerası için zorunlu. UPS: 1 kVA 1.500-3.000 TL, 3 kVA 4.000-10.000 TL.
• 5. Ana Besleme Kablosu Yükseltme: Sayaçtan panoya gelen kablo kesitini artırın. 50A için minimum 10 mm², 63A için 16 mm², 80A için 25 mm². Gerilim düşümü %3'ün altına iner. Kablo + montaj: 3.000-8.000 TL.
• 6. Yüksek Güç Cihazlara Soft Starter: Klima, pompa motorlarına yumuşak başlatıcı (soft starter) takın. Ani akım çekişini %50-70 azaltır, gerilim dalgalanmasını önler. Soft starter: 2.000-8.000 TL.
• 7. LED Lambalar İçin Kaliteli Sürücü: Ucuz LED'ler gerilim dalgalanmasına hassastır, titreyebilir veya erken yanar. Kaliteli marka LED (Philips, Osram) gerilim regülasyonlu sürücü içerir. LED: 30-150 TL/adet.

💡 Profesyonel İpucu: Gerilim dalgalanması tespitinde fazları tek tek ölçün (L1, L2, L3 eğer 3 faz varsa). Bir fazda sorun varsa o faz yükü fazla veya o faz kablosu sorunlu demektir. Yük dengelemesi yapın.

💰 Tahmini Maliyet: Gerilim ölçüm cihazı: 500-2.000 TL, voltaj regülatörü: 3.000-25.000 TL (kapasiteye göre), UPS: 2.000-15.000 TL, kablo upgrade: 4.000-12.000 TL, soft starter: 3.000-10.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: 6 ayda gerilim ölçümü yapın (min-max kaydedin), UPS/AVR cihazının göstergelerini kontrol edin, yeni yüksek güç cihaz almadan önce mevcut sistemi değerlendirin. Pano bağlantılarını yılda sıkıştırın (gevşeme önleme).

Priz ve anahtarların aşırı ısınması, üzerinde kararma-is oluşması, yanık plastik kokusu elektriksel bağlantı sorunlarının ve yangın riskinin belirtisidir. Türkiye'de elektrik kaynaklı yangınların %30-40'ı hatalı priz/anahtar bağlantılarından kaynaklanır. Isınan bağlantı noktası direnci artırır, daha fazla ısınır (pozitif geri besleme), sonunda ateş alır. TS EN 60669 (anahtarlar) ve TS EN 60884 (prizler) standartları kalite gereksinimlerini tanımlar.

Priz/Anahtar Isınması ve Kararmasının Ana Nedenleri:

• 1. Gevşek Vida Bağlantıları: Prizin arka tarafındaki vida terminalleri gevşek. Temas yüzeyi azalır, direnç artar (R), Joule ısısı (P=I²R) kat sayılarla artar. Genelde montaj hatası veya zamanla gevşeme.
• 2. Aşırı Yük Çekilmesi: Prize bağlanan cihazların toplam gücü prizin kapasitesini (genelde 16A = 3.500 W) aşıyor. Sürekli yüksek akım priz içindeki bakır kontakları ısıtır, plastik yumuşar.
• 3. Kalitesiz veya Sahte Priz/Anahtar: Ucuz, standart dışı ürünler ince bakır, kötü plastik kullanır. Temas yüzeyi küçük, direnç yüksek. TSE belgesi olmayan ürünler tehlikeli.
• 4. Eski ve Yıpranmış Temas Yüzeyleri: 20-30 yıllık priz/anahtarların bakır kontakları oksitlenmiş, yayları zayıflamış. Temas direnci artmış.
• 5. Kablo - Priz Uyumsuzluğu: 1,5 mm² kablo üzerine 16A priz takılmış. Veya çok kalın kablo (4 mm²) priz terminaline sığdırılamamış, sadece bir kaç tel bağlanmış.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Acil Güvenlik: Isınan veya yanık kokulu priz/anahtarı hemen kullanımdan çıkarın. Ana sigortayı kapatın. Yangın söndürücü (kuru kimyevi toz) hazır bulundurun. Elektrikçi gelene kadar o devre kullanmayın.
• 2. Priz/Anahtar Değişimi: Arızalı priz/anahtarı TSE belgeli, kaliteli marka (Viko, Schneider, Legrand, ABB) ile değiştirin. Fiyat farkı küçük ama güvenlik farkı büyük. Priz: 15-50 TL, anahtar: 10-40 TL, elektrikçi montaj: 50-150 TL/adet.
• 3. Bağlantı Kontrolü ve Sıkıştırma: Yeni montajda kabloların uç kısmını 10-12 mm soyun, tel uçlarını bükmeden düz sokun. Vida terminallerini tornavida ile iyice sıkın (kablo çekildiğinde çıkmamalı). Temas yüzeyinde oksit varsa zımpara ile temizleyin.
• 4. Yük Analizi: Prize bağlı cihazların toplam gücünü hesaplayın. 16A priz için maksimum 3.000 W güvenli. Aşırı yük varsa ikinci prize dağıtın veya yeni devre çektirin. Çoklu priz kullanımı tehlikelidir, kalıcı çözüm değil.
• 5. Kablo Kesiti Uygunluğu: Prizin bağlandığı kablonun kesitini kontrol edin (genelde kablo üzerinde yazıyor: NYM 3x2,5 veya NYM 3x1,5). 16A priz için minimum 2,5 mm², 10A için 1,5 mm² yeterli. Uygunsuzsa kablo değiştirin.
• 6. Termal Kamera Taraması: Tüm priz ve anahtarları IR termal kamera ile tarayın. Normalden +15-20°C sıcak olanlar potansiyel risk. Önleyici değiştirin. Termal kamera kiralama: 500-1.500 TL/gün.
• 7. Topraklı Priz Kullanımı: Özellikle ıslak ortamlar (banyo, mutfak) ve metal gövdeli cihazlar (çamaşır makinesi, bulaşık, fırın) için topraklı priz (schuko) zorunludur. Topraklamasız 2 delikli priz tehlikelidir.

⚠️ Yangın Riski: Isınan priz gece veya kimse yokken yangına dönüşebilir. Plastik alev alır, duvardaki ahşap veya alçıpana sıçrar. Duman dedektörü ve yangın söndürücü bulundurun. Gece uyurken yüksek güç cihazları (ütü, ısıtıcı) prizden çekin.

💰 Tahmini Maliyet: Kaliteli priz/anahtar: 25-80 TL/adet, elektrikçi işçilik: 100-300 TL (5-10 adet değişim için), termal kamera tarama: 1.000-3.000 TL (tüm bina), topraklı priz: 30-100 TL/adet.

🔄 Önleyici Bakım: 6 ayda prizlerin ısınma kontrolü (dokunarak veya IR termometre), yılda bir priz vida sıkılığı kontrolü (elektrikçi ile), yeni cihaz alırken güç etiketine bakın, 15+ yaşında priz/anahtar varsa önleyici değiştirin. Çoklu priz yerine kalıcı priz ilavesi yapın.

Topraklama (grounding, earthing) elektrik güvenliğinin temelidir. Cihazların metal gövdelerini, elektrik panosunu, su borularını toprağa bağlayarak kaçak akımın güvenli şekilde toprağa akmasını sağlar. Topraklamasız veya hatalı topraklama sisteminde elektrik kaçağı insanı çarpar, ölümcül olabilir. Türkiye'de özellikle eski binalarda (1980 öncesi) topraklama yoktur veya çok yetersizdir. TS IEC 60364-5-54 standardı topraklama sistemlerini düzenler.

Topraklama Yetersizliğinin Ana Nedenleri:

• 1. Topraklama Sistemi Hiç Yok: Eski binalarda topraklama çubuğu, toprak hattı kablo yapılmamış. 2 damar kablo (faz-nötr) kullanılmış, prizlerde toprak pini yok. Cihaz metal gövdesi topraklanmamış.
• 2. Yüksek Topraklama Direnci: Topraklama çubuğu kuru, kumlu toprakta veya çok sığ. Topraklama direnci >50-100 Ω. İdeal <10 Ω olmalı. Yüksek direnç kaçak akımın geçişini engeller, koruma sağlamaz.
• 3. Topraklama Hattı Kopuk veya Bağlantısız: Bina temeline çekilen topraklama kablosu (genelde sarı-yeşil 16-25 mm²) kopmuş, panoda bağlantısı gevşemiş veya unutulmuş.
• 4. Nötr ve Toprak Karıştırılması: Bazı hatalı tesisatlarda nötr ile toprak aynı noktada bağlanmış (bunun adı TN-C sistemi, ev tesisatında yasak). Nötr kopunca toprak hattı faz olabilir - çok tehlikeli.
• 5. Su Borusu Topraklama (Yanlış Uygulama): Eskiden su boruları (galvaniz çelik) topraklama olarak kullanılırdı. Ancak modern PVC/PPR borularla bu geçersiz. Ayrıca su borusu topraklaması standart dışıdır.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Topraklama Varlığı Kontrolü: Pano içinde topraklama barasına (genelde sarı-yeşil çizgili) bakın. Prizlerde 3. delik (toprak pini) var mı? Multimetre ile faz-toprak arası gerilimi ölçün (220V olmalı). Yoksa sistem topraklamasız demektir.
• 2. Topraklama Direnci Ölçümü: Topraklama ohmmetre (earth resistance tester) ile topraklama direncini ölçün. 3-pol veya 4-pol metot. Hedef: konut <50 Ω (kabul edilebilir), <10 Ω (ideal), endüstriyel/tıbbi <5 Ω. Ölçüm cihazı: 3.000-12.000 TL, ölçüm hizmeti: 500-1.500 TL.
• 3. Topraklama Çubuğu Kurulumu: Bina bahçesine veya temele 1,5-3 metre derinliğe bakır kaplamalı çelik topraklama çubuğu (14-16mm çap, 1,5-2m uzunluk) çakın. Nemli, killi toprak tercih edin. Çubuk başına bakır kablo (16-25 mm² sarı-yeşil NYA) bağlayın, panoya çekin. Çubuk: 200-500 TL, kablo + montaj: 1.000-3.000 TL.
• 4. Çoklu Topraklama Çubuğu (Düşük Direnç İçin): Tek çubuk yetmezse 2-3 çubuk paralel çakın, aralarında 3-5 metre mesafe. Bakır şerit (25x3 mm) ile birbirine bağlayın. Direnç paralel bağlantıda azalır. 3 çubuk sistemi: 2.000-6.000 TL.
• 5. Kimyasal Topraklama (Kuru Topraklar İçin): Toprak çok kuru veya kumlu ise kimyasal topraklama sistemi kullanın. Bentonit, tuz, kömür tozu karışımı toprak iletkenliğini artırır. Kimyasal topraklama kiti: 1.500-4.000 TL.
• 6. Tesisat Topraklama Kablosu Çekimi: Panodan tüm prizlere 3. kablo (toprak) çekin. 2,5 mm² faz-nötr varsa, 2,5 mm² toprak da olmalı. Eski 2 damar kablo yerine 3 damar (NYM 3x2,5) kablo değişimi. Kablolama: 40-80 TL/metre + montaj.
• 7. Ekipotansiyel Bağlama (Equipotential Bonding): Banyoda metal duş kabini, lavabo musluğu, tuvalet rezervuarı gibi metal kısımları topraklamaya bağlayın. Mutfakta metal evye, doğalgaz borusu. Bağlama kablosu: 6-10 mm² bakır. Malzeme: 500-1.500 TL.
• 8. RCD (Kaçak Akım Rölesi) Montajı: Topraklama ile birlikte 30 mA kaçak akım rölesi şart. Kaçak akımı 0,03 saniyede keser. Tüm bina için ana pano RCD veya her devre için ayrı RCD. RCD: 150-500 TL/adet.

⚠️ Ölümcül Risk: Topraklamasız sistemde çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, su ısıtıcısı metal gövdesine elektrik kaçarsa, dokunan kişi akımı toprağa iletir - elektrik çarpması. 50-100 mA akım kalp fibrilasyonuna yol açar (ölümcül). 30 mA RCD hayat kurtarır.

💰 Tahmini Maliyet: Topraklama çubuğu + kablo: 1.500-4.000 TL, topraklama direnci ölçümü: 500-1.500 TL, tesisat topraklama kablosu (50 metre): 2.500-5.000 TL, RCD montajı: 300-800 TL, ekipotansiyel bağlama: 800-2.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: 2 yılda bir topraklama direnci ölçümü yapın (özellikle yaz sonu - kuru toprak), RCD test butonunu ayda bir test edin (basınca sigorta atmalı), yeni cihaz alırken topraklı priz kullanın. Tadilatlarda topraklama kablosunu unutmayın.

Elektrik panosu (dağıtım panosu, sigorta panosu) binanın elektrik merkezi beynidir. Sigortalar, kaçak akım röleleri, sayaç, ana kesici burada bulunur. Eski binalarda ahşap pabuçlu sigortalar, tek fazlı 2-3 devre, standart dışı montajlar vardır. Modern ihtiyaçları (klima, fırın, çamaşır makinesi, bilgisayar) karşılayamaz. Ayrıca yangın ve elektrik güvenliği riski taşır. TS EN 61439 standardı alçak gerilim panoları için gereksinimleri belirler.

Eski/Yetersiz Elektrik Panosunun Ana Sorunları:

• 1. Sigorta Tipi Eski (Pabuçlu Sigorta): 1970-1990 arası binalarda seramik pabuçlu eritilebilir sigorta kullanılmış. Yanıp sönüyor, yanlış amper tel takılıyor (bakır tel!), güvenlik sağlamıyor. Modern MCB (otomatik sigorta) yok.
• 2. Devre Sayısı Yetersiz: Sadece 2-3 devre var (1 aydınlatma, 1-2 priz). Modern evde minimum 6-8 devre gerekir (mutfak, banyo, yatak odası, salon, klima, fırın ayrı devreler). Yetersiz devre aşırı yük demektir.
• 3. Kaçak Akım Rölesi (RCD) Yok: Eski panolarda RCD montajı unutulmuş veya bilinmiyor. Toprak kaçağı koruması yok, elektrik çarpma riski.
• 4. Pano Kapasitesi Küçük: Pano kutusu 4-6 modül sigorta alabiliyor. Modern ihtiyaç 12-24 modül. Yeni sigorta eklemek için yer yok.
• 5. Kablolama Karışık ve Tehlikeli: Pano içinde kablolar düzensiz, etiketleme yok, nötr-toprak karışık, gevşek bağlantılar, yanık izleri.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Pano İhtiyaç Analizi: Bina tüm cihazlarını listeleyin, devrelere ayırın. Örnek modern konut pano planı:
  • Ana kesici: 40-63A (3 faz varsa 4P, tek faz ise 2P)
  • Ana RCD: 40A / 30 mA (tip A veya tip AC)
  • Aydınlatma: 3-4 devre x 10A MCB
  • Genel prizler: 3-4 devre x 16A MCB
  • Mutfak (fırın, bulaşık): 2 devre x 16-20A MCB
  • Banyo (çamaşır, kurutma): 1-2 devre x 16A MCB + RCD
  • Klima: 1-2 devre x 16-20A MCB
  • Yedek: 2-3 devre
  Toplam: 18-24 modül gerekir.
• 2. Modern Pano Kutusu Seçimi: Sıva altı veya sıva üstü plastik veya metal pano kutusu. 24-36 modül kapasiteli. IP30 (iç mekan) veya IP65 (nemli/dış alan). Şeffaf kapak tercih edin (sigorta görünür). Pano kutusu: 200-800 TL.
• 3. Kaliteli Sigorta ve RCD Seçimi: TSE/CE belgeli marka (Schneider, ABB, Siemens, Legrand, Eaton) kullanın. MCB (miniature circuit breaker) B veya C karakteristik. RCD tip A (modern cihazlar için) tercih edin. Sigorta: 30-80 TL/adet, RCD: 150-500 TL.
• 4. Pano Montajı ve Kablolama: Lisanslı elektrikçi ile montaj yapın. DIN ray üzerine sigortalar sıralı takın. Her devreyi etiketleyin (mutfak, salon, banyo). Giriş kabloları üstten, çıkış kabloları alttan. Nötr ve toprak baraları ayrı. Kablo renk koduna uyun (kahverengi: faz, mavi: nötr, sarı-yeşil: toprak). Montaj: 1.500-4.000 TL.
• 5. Sayaç Sonrası Ana Kablo Kontrolü: Sayaçtan panoya gelen ana kablo yeterli mi? 40A için min 6 mm², 63A için 10 mm², 80A için 16 mm². Yetersizse kablo değişimi. Elektrik dağıtım şirketine bildirim gerekebilir.
• 6. Eski Pano Sökümü ve İmha: Eski pabuçlu sigortaları güvenli şekilde sökün, geri dönüşüme gönderin. Ahşap pano kutusunu değiştirin (yangın riski).
• 7. Test ve Devreye Alma: Pano montajı sonrası tüm devreleri tek tek test edin. RCD test butonu, MCB açma-kapama, topraklama sürekliliği, izolasyon direnci (megger). Elektrikçiden test raporu alın.

💡 Akıllı Pano Seçenekleri: Yeni nesil akıllı panolar Wi-Fi ile telefona bağlanır, her devreyi uzaktan açıp kapatabilirsiniz, enerji tüketimini izleyebilirsiniz. Maliyet +30-50% ama konfor ve tasarruf sağlar. Akıllı pano: 3.000-8.000 TL.

💰 Tahmini Maliyet: Pano kutusu: 300-1.000 TL, sigortalar (12 adet): 500-1.200 TL, RCD (2 adet): 400-1.000 TL, malzeme (kablo, bara, etiket): 500-1.500 TL, elektrikçi montaj: 2.000-5.000 TL. Toplam: 4.000-10.000 TL (orta boy konut).

🔄 Önleyici Bakım: Yılda bir pano içini gözden geçirin (kararma, gevşeme kontrolü), RCD test butonunu ayda bir test edin, yeni cihaz eklediğinizde yük analizi yapın. 15-20 yaşında pano varsa modernizasyon planlayın. Nemli ortamlarda (bodrumlar) IP54-IP65 pano tercih edin.

LED aydınlatma enerji verimliliği nedeniyle Türkiye'de son 10 yılda yaygınlaştı. Ancak kalitesiz LED ürünler, uygunsuz sürücü, gerilim problemleri nedeniyle LED'ler titrer (flicker), 1-2 yıl içinde arızalanır, renk tonu değişir (sarı→beyaz). Kaliteli LED'in ömrü 25.000-50.000 saat olmalıdır. TS EN 62612 standardı LED lamba gereksinimlerini, TS EN 62384 LED sürücü gereksinimlerini tanımlar.

LED Aydınlatma Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Kalitesiz ve Sahte LED Ürünler: Piyasada TSE/CE belgesi olmayan, bilinmeyen marka, çok ucuz LED'ler var. Düşük kalite LED chip, yetersiz soğutma, kötü sürücü elektronik. 6 ay-1 yıl içinde bozuluyor.
• 2. LED Sürücü (Driver) Arızası: LED lambanın içindeki AC 220V → DC 12-48V dönüştürücü arızalanıyor. Sürücü aşırı ısınma, gerilim şoku, harmoniklerden etkileniyor. Sürücü yanınca LED sönüyor.
• 3. Dimmer Uyumsuzluğu: Eski fazı kesme (triac) dimmerler LED ile uyumsuz. LED titre veya hiç çalışmaz. LED için özel PWM dimmer gerekir.
• 4. Aşırı Isınma ve Soğutma Yetersizliği: LEDspot veya paneller kapalı armatür içinde, havalandırma yok. LED junction sıcaklığı >85°C olunca ömür %50 azalır, renk değişir.
• 5. Gerilim Dalgalanması: Şebeke gerilimi 200-250V arası değişiyorsa, LED sürücü stres altında. Sürekli düşük gerilim (<210V) LED parlaklığını düşürür, yüksek gerilim (>240V) sürücüyü yakar.

Detaylı Çözüm Adımları:

• 1. Kaliteli Marka LED Seçimi: TSE belgeli, tanınmış marka (Philips, Osram, Samsung, LG, Opple) LED tercih edin. Garanti süresi minimum 2 yıl, ömür 25.000+ saat olmalı. Ucuz LED ile kaliteli LED fiyat farkı %30-50 ama ömür farkı 5-10 kat. LED ampul: 25-150 TL (güç ve markaya göre).
• 2. LED Sürücü Değişimi: Arızalı LED panelinin sürücüsünü değiştirin. Sürücü tipine dikkat: sabit akım (constant current) veya sabit gerilim (constant voltage). Marka LED'lerde yedek sürücü bulunur. LED sürücü: 50-300 TL.
• 3. LED Uyumlu Dimmer Kullanımı: Eski dimmer yerine "LED dimmable" veya "0-10V dimming" destekli dimmer takın. Dimmable LED alırken etiketinde "dimmable" yazdığından emin olun. LED dimmer: 150-500 TL.
• 4. Soğutma ve Havalandırma: LED panel/spot armatürlerinde havalandırma delikleri olsun. Kapalı armatürlerde fan veya ısı emici (heat sink) kullanın. LED'leri temas halinde çok yakın takmayın (min 10 cm aralık).
• 5. Gerilim Stabilizasyonu: Gerilim dalgalanması varsa LED hatlarına voltaj regülatörü (AVR) takın. Alternatif: wide input range (85-265V) LED sürücü seçin, gerilim değişimlerine dayanıklı. AVR: 500-2.000 TL (kapasiteye göre).
• 6. Renk Sıcaklığı (Color Temperature) Seçimi: LED renk tonu: 2700K (sıcak beyaz - sarımsı), 4000K (nötr beyaz), 6500K (soğuk beyaz - mavimsi). Aynı mekanda aynı renk tonu kullanın. Karışık renk göze rahatsızlık verir.
• 7. CRI (Color Rendering Index) Değeri: Renk kalitesi için CRI >80 tercih edin. Yüksek CRI (>90) göze daha doğal, özellikle giyim mağazası, sanat galerisi, mutfak için önemli. CRI >90 LED: +%20-30 fiyat.
• 8. Flicker-Free (Titremesiz) LED: Özellikle ofis, okul gibi uzun süreli çalışma alanlarında flicker-free LED kullanın. 100 Hz üzeri frekans göz fark etmez. Test: Cep telefonu kamerası ile LED'e bakın, titreme görülmemeli.

💡 Enerji Tasarrufu: 100W akkor ampul yerine 12W LED ampul %88 enerji tasarrufu. 10 ampul, günde 5 saat: 100W x 10 x 5 x 365 = 182,5 kWh/yıl. LED ile: 22 kWh/yıl. Tasarruf: 160 kWh = 320 TL/yıl (2 TL/kWh). LED yatırımı 1 yılda amorti olur.

💰 Tahmini Maliyet: Kaliteli LED ampul (12W): 40-100 TL, LED panel (40W): 200-500 TL, LED sürücü: 80-350 TL, LED dimmer: 200-600 TL, voltaj regülatörü: 800-2.500 TL.

🔄 Önleyici Bakım: LED armatürleri 6 ayda tozdan temizleyin (performans +%10), arızalanan LED'leri hemen değiştirin (diğerlerine yük binmemesi için), gerilim ölçümü yapın, aşırı ısınan noktalarda soğutma iyileştirin. Garantili LED için fişini saklayın.

Ticari binalarda (ofis, mağaza, restoran, otel) elektrik faturası işletme maliyetlerinin %10-30'unu oluşturur. Türkiye'de elektrik fiyatları yüksek (ticari 3-4 TL/kWh) olduğu için enerji verimliliği kritik önem taşır. Verimsiz aydınlatma, eski klimalar, standby tüketimi, güç faktörü düşüklüğü, kontrol eksikliği fazla tüketim yapar. ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi ve Enerji Verimliliği Kanunu tasarruf gereksinimlerini belirtir.

Yüksek Elektrik Tüketiminin Ana Nedenleri:

• 1. Eski Aydınlatma (Akkor, Floresan): 100W akkor ampul yerine 12W LED kullanarak %88 tasarruf. 1.000 m² ofiste 200 ampul, yıllık tasarruf: 50.000-100.000 TL.
• 2. Düşük Verimli Klima ve HVAC: Eski split klimalar (EER 2,5) yerine inverter A++ klimalar (EER 4+) %40-50 az enerji harcar. HVAC sistemleri bina tüketiminin %40-60'ını oluşturur.
• 3. Standby ve Phantom Load: Bilgisayarlar, yazıcılar, fotokopi, ekranlar gece kapalı değil, standby modunda. Standby tüketimi toplam tüketimin %5-10'u (500 m² ofis için 5.000-15.000 TL/yıl).
• 4. Düşük Güç Faktörü (Power Factor): Endüktif yükler (motor, trafo, balast) reaktif güç çeker. Güç faktörü (cos φ) <0,85 ise elektrik dağıtım şirketi ceza uygular. Ayrıca kablo ve trafo kayıpları artar.
• 5. Kontrol ve Otomasyon Eksikliği: Işıklar unutulup açık kalıyor, klimalar hafta sonu çalışıyor, hareket sensörü yok. Manuel kontrol %20-30 fazla tüketim.

Detaylı Enerji Tasarrufu Adımları:

• 1. LED Aydınlatma Dönüşümü: Tüm akkor, halojen, floresan lambaları LED ile değiştirin. Tasarruf %70-90. Yatırım geri dönüş: 1-2 yıl. 200 ampul LED dönüşümü: 10.000-30.000 TL.
• 2. Inverter Klima ve HVAC Modernizasyonu: Eski klimaları inverter A++ modeli ile değiştirin. VRF (Variable Refrigerant Flow) sistem tercih edin. BMS (Building Management System) ile merkezi kontrol. Klima yenileme: 50.000-200.000+ TL (bina büyüklüğüne göre).
• 3. Hareket ve Işık Sensörleri: Tuvalet, koridor, merdiven, depolara PIR hareket sensörü takın. Işık olduğunda lüks sensörü ile aydınlatma kapansın. Sensörlü aydınlatma tasarrufu %30-50. Sensör: 150-500 TL/adet.
• 4. Zaman Saati ve Programlama: Aydınlatma ve klimalar için zaman saati (timer) kullanın. Mesai saatleri dışında otomatik kapansın. Akıllı priz-timer: 100-400 TL/adet.
• 5. Güç Faktörü Düzeltme (PFC - Power Factor Correction): Reaktif güç kompanzasyon kapasitör panosu kurun. Güç faktörünü 0,95-0,98'e çıkarın. Ceza kalkar, kablo kayıpları azalır. PFC panosu: 5.000-25.000 TL (reaktif güç miktarına göre).
• 6. Enerji İzleme Sistemi: Akıllı sayaç (smart meter) ve enerji izleme yazılımı ile gerçek zamanlı tüketim izleyin. Departman bazlı, cihaz bazlı analiz. Enerji izleme sistemi: 10.000-50.000 TL.
• 7. Bilgisayar ve Ofis Ekipmanı Yönetimi: Tüm bilgisayarlarda power saving modu aktif (10 dakika sonra ekran kapansın, 30 dakika sonra uyku modu). Gece timer ile prizleri otomatik kapatın. Phantom load tasarrufu %70-90.
• 8. Personel Eğitimi ve Bilinçlendirme: Çalışanlara enerji tasarrufu eğitimi verin: Odadan çıkarken ışık kapama, klima 24°C yerine 26°C, gün ışığından faydalanma. Poster ve sticker kampanyası. Davranış değişikliği %10-15 tasarruf.
• 9. Enerji Denetimi (Energy Audit): Akredite enerji danışmanı ile detaylı enerji denetimi yaptırın. Isı kamerası, güç analizörü ile kayıpları tespit edin. Tasarruf raporu ve ROI hesabı. Denetim: 5.000-20.000 TL.

✅ Örnek Tasarruf Hesabı: 1.000 m² ofis, yıllık elektrik faturası: 300.000 TL. LED + sensör + klima modernizasyonu + PFC yatırımı: 120.000 TL. Tasarruf %35 = 105.000 TL/yıl. Geri dönüş: 14 ay. 5 yılda net kazanç: 405.000 TL!

💰 Tahmini Maliyet: LED dönüşümü: 15.000-40.000 TL, sensörler: 5.000-20.000 TL, inverter klimalar: 60.000-250.000 TL, PFC: 8.000-30.000 TL, enerji izleme: 15.000-60.000 TL, danışmanlık: 8.000-25.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Aylık enerji tüketimi analizi yapın (kWh/m², önceki ay ile karşılaştırın), 6 ayda klima filtre temizliği, yılda termal kamera ile bina taraması (ısı kaçakları), personele yıllık enerji eğitimi. ISO 50001 sertifikası alın.

İnşaat şantiyelerinde geçici elektrik tesisatı (şantiye panosu, kablolar, şalter) iş kazalarının önemli nedenidir. Türkiye'de her yıl şantiyelerde elektrik çarpması nedeniyle ölümler yaşanır. Topraklamasız sistemler, standart dışı uzatma kabloları, yağmur altında açık bağlantılar, aşırı yüklenmiş panolar tehlike oluşturur. TS 3994 İnşaat Şantiyelerinde Geçici Elektrik Tesisatları standardı ve 6331 sayılı İSG Kanunu gereksinimleri belirtir.

Şantiye Elektrik Güvenlik Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Topraklama Sistemi Yok veya Yetersiz: Şantiye panosunda topraklama çubuğu çakılmamış. El aletleri (matkap, kesici, kaynak) topraklamasız. Islak zeminde elektrik kaçağı ölümcül.
• 2. Kaçak Akım Koruma (RCD) Yok: Şantiye panosunda 30 mA RCD yok veya çalışmıyor. İşçiler ıslak el veya çizmelerle elektrikli alet kullanıyor, kaçak akım vücuttan geçiyor.
• 3. Standart Dışı Kablo ve Uzatmalar: Zayıf, yırtık, yamalarıyla birleştirilmiş kablolar. Kablolar su birikintisi, çamur, inşaat malzemesi üzerinden geçiyor. İzolasyon hasarı, kısa devre, yangın.
• 4. Aşırı Yüklenmiş Pano ve Prizler: 16A prize 5-10 alet bağlanmış (çoklu priz zinciri). Şantiye panosunda yetersiz sigorta. Kablolar aşırı ısınıyor, yanma riski.
• 5. Dış Ortam Koruması Yetersiz: Pano ve prizler yağmura, toza açık. IP44-IP65 koruma yok. Su girişi ile kısa devre, elektrik çarpması.

Detaylı Güvenlik Çözümleri:

• 1. Şantiye Topraklaması: Şantiye alanına 2-3 topraklama çubuğu (1,5-2 metre) çakın. Bakır kablo (25-35 mm²) ile şantiye panosuna bağlayın. Topraklama direnci <20 Ω. İş başlamadan topraklama zorunlu. Topraklama kurulumu: 2.000-5.000 TL.
• 2. RCD Korumalı Şantiye Panosu: TS EN 61439-4 uyumlu, IP65 korumalı, 30 mA RCD'li şantiye panosu kullanın. Her devre için ayrı MCB + RCD. Kiralık şantiye panosu: 500-1.500 TL/ay, satın alma: 5.000-15.000 TL.
• 3. Dayanıklı Şantiye Kablosu: H07RN-F tip kauçuk kablo (su, yağ, aşınma dirençli) kullanın. Minimum 3x2,5 mm² (16A için). Kablo koruma: boru, kanal veya havadan asma. Şantiye kablosu: 15-30 TL/metre.
• 4. IP44-IP67 Korumalı Priz ve Soket: Dış mekan, su geçirmez endüstriyel priz ve soket kullanın. CEE form (mavi, kırmızı) şantiye soketi standart. Kapaklı, kilitli model tercih edin. Şantiye soketi: 50-200 TL/adet.
• 5. El Aletleri İçin Çift İzolasyon veya 24V Çalışma: Elektrikli el aletleri çift izolasyonlu (Class II, sembol: □ içinde □) olmalı. Alternatif: 24V güvenlik gerilimi transformatörü kullanın. 24V transformatör: 1.500-4.000 TL.
• 6. Kablo Tamburu ve Uzatma Makarası: Uzun kablo kullanımında kablo tamburunu tam açın (sarılı kablo ısınır, yanar). Uzatma makarasına aşırı yük bağlamayın (max 16A). Kablo tamburu: 500-2.000 TL.
• 7. İşaretleme ve İkaz Levhaları: Elektrik panosuna "Elektrik Tehlikesi - Yetkisiz Giremez" levhası asın. Kablo güzergahlarını ikaz şeriti ile işaretleyin. Personele elektrik güvenlik eğitimi verin.
• 8. Düzenli Kontrol ve Test: Haftada bir RCD test butonu, topraklama sürekliliği, kablo izolasyon kontrolü yapın. İş güvenliği uzmanı ile elektrik risk değerlendirmesi. Test kayıtları tutun.

⚠️ Ölümcül Risk: Şantiyede elektrik kazası mortalite oranı çok yüksektir (%30-40). Islak el/ayak + topraklamasız sistem + kaçak akım = ölüm. RCD ve topraklama hayat kurtarır. İSG Kanunu gereği çalıştırma izni için elektrik güvenlik raporu zorunludur.

💰 Tahmini Maliyet: Topraklama: 3.000-6.000 TL, RCD'li şantiye panosu: 6.000-18.000 TL, şantiye kablosu (200m): 3.000-6.000 TL, IP67 priz-soket (10 adet): 800-2.000 TL, 24V transformatör: 2.000-5.000 TL, işaretleme: 500-1.500 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Günlük görsel kontrol (kablo hasarı, su birikintisi), haftada RCD testi, aylık topraklama direnci ölçümü, her iş değişiminde risk değerlendirmesi güncellemesi. Yağmurlu havalarda elektrikli aletleri kapalı, kuru alanda kullanın.

Elektrikli araçların (Tesla, Togg, hibrit araçlar) Türkiye'de yaygınlaşmasıyla ev ve işyerlerinde EV şarj istasyonu (wallbox, charging station) kurulumu artıyor. Ancak mevcut elektrik altyapısı EV şarjı için genelde yetersiz kalıyor. EV şarjı 7-22 kW güç çeker (tek faz 32A veya 3 faz 16-32A), bu bir evin tüm yükü kadardır. Elektrik panosu, kablo, sayaç kapasitesi upgrade gerektirir. IEC 61851 standardı EV şarj ekipmanlarını düzenler.

EV Şarj Kurulum Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Elektrik Panosu Kapasitesi Yetersiz: Ev panosunda ana sigorta 40-50A, serbest kapasite 5-10A. 32A EV şarj cihazı için kapasite yok. Şarj sırasında ana sigorta atıyor.
• 2. Kablo Kesiti Yetersiz: Sayaçtan panoya gelen ana kablo 6-10 mm², EV şarj için ek yük taşıyamaz. Garajdaki prize kadar olan kablo 2,5 mm² (max 20A), EV şarj için 32A gerekiyor.
• 3. Sayaç Kapasitesi ve Abone Gücü Düşük: Elektrik dağıtım şirketinden alınan abone gücü 5-10 kW. EV şarj + ev yükü toplamı 15-25 kW olunca sayaç koruma devreye giriyor, elektrik kesiliyor.
• 4. Topraklama ve Kaçak Akım Koruması Yok: Garajda topraklama hattı çekilmemiş. RCD yok. EV şarj cihazı topraklama ve RCD olmadan çalışmaz (güvenlik özelliği).
• 5. Akıllı Yük Yönetimi Eksikliği: Evde fırın, klima, EV şarj aynı anda çalışınca toplam yük limit aşıyor. Akıllı şarj cihazı (dynamic load management) yok, önceliklendirme yapılmıyor.

Detaylı EV Şarj Kurulum Adımları:

• 1. Güç İhtiyacı Hesaplama: EV şarj gücünü belirleyin:
  • Yavaş şarj (Mode 2): 10A schuko priz (2,3 kW) - 8-12 saat
  • Hızlı şarj (Mode 3, tek faz): 16A (3,7 kW) veya 32A (7,4 kW) wallbox - 4-6 saat
  • Çok hızlı şarj (3 faz): 16A (11 kW) veya 32A (22 kW) - 2-3 saat
  Ev için genelde 7,4 kW (tek faz 32A) veya 11 kW (3 faz 16A) yeterli.
• 2. Abone Gücü Artırımı: Elektrik dağıtım şirketine başvurun, abone gücünü 15-20 kW'a çıkartın. Ek ücret: 2.000-5.000 TL (bölgeye göre). Sayaç da upgrade gerekebilir (3 faz).
• 3. Pano ve Kablo Upgrade: Ana sigorta 63-80A'e çıkarın. Sayaçtan panoya 16-25 mm² kablo. Panodan EV şarj noktasına 6 mm² (32A tek faz) veya 2,5 mm² (16A) kablo çekin. Kablo uzunluğu <25 metre ideal. Kablo + montaj: 3.000-8.000 TL.
• 4. Topraklama ve RCD: Garajda topraklama hattı yoksa çekin, topraklama direnci <50 Ω. EV şarj devresine özel 40A / 30 mA tip A RCD (DC kaçak akım tespit edebilen) takın. RCD tip A: 300-800 TL.
• 5. EV Wallbox Seçimi ve Kurulumu: TSE/CE belgeli, akıllı yük yönetimi (OCPP protokolü) destekli wallbox tercih edin. Wi-Fi/Bluetooth ile telefon uygulamasından kontrol. Wallbox fiyatları:
  • Basit model (7 kW): 8.000-15.000 TL
  • Akıllı model (7-11 kW): 15.000-30.000 TL
  • Premium model (22 kW, solar entegrasyon): 30.000-60.000 TL
  Kurulum (elektrikçi + mekanik): 2.000-5.000 TL.
• 6. Akıllı Enerji Yönetimi: Dinamik yük yönetimi (DLM) sistemi kurun. Evdeki toplam tüketimi izler, EV şarj gücünü otomatik ayarlar. Limit aşılmadan önce şarjı yavaşlatır. DLM kontrolcü: 5.000-15.000 TL.
• 7. Güneş Enerjisi Entegrasyonu: Çatıda GES (Güneş Enerjisi Sistemi) varsa, EV'yi güneş enerjisi ile şarj edin. Fazla üretim EV'ye yönlendirilir. Akıllı wallbox GES ile entegre çalışır. GES: 40.000-120.000+ TL (kapasite göre).
• 8. Zaman Tarifeli Şarj: Gece tarifesi (23:00-07:00) daha ucuz. Wallbox'ı gece otomatik şarj yapacak şekilde programlayın. %30-40 elektrik tasarrufu.

💡 Maliyet-Fayda: Benzinli araç: 100 km için 15 litre x 40 TL = 600 TL. Elektrikli araç: 100 km için 20 kWh x 3 TL = 60 TL (gece tarifesi ile 40 TL). Yıllık 20.000 km için tasarruf: 100.000+ TL!

💰 Tahmini Maliyet: Abone gücü artırımı: 2.000-5.000 TL, pano upgrade: 2.000-6.000 TL, kablo çekimi: 3.000-10.000 TL, wallbox: 10.000-40.000 TL, RCD: 500-1.000 TL, kurulum: 3.000-8.000 TL. Toplam: 25.000-75.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: 6 ayda wallbox ve kablo bağlantılarını kontrol edin, RCD test butonu aylık test, yıllık topraklama direnci ölçümü. Wallbox yazılım güncellemelerini yapın. Kablo hasarı (araç tekerleği ezme) için koruma borusu kullanın.

Akıllı ev teknolojileri (Wi-Fi anahtarlar, akıllı prizler, sesli asistan, otomasyon) Türkiye'de son 5 yılda yaygınlaştı. Ancak eski elektrik tesisatı ile uyumsuzluk, nötr kablosu eksikliği, Wi-Fi kapsama sorunu, cihazlar arası iletişim protokol farklılıkları (Zigbee, Z-Wave, Wi-Fi, Bluetooth) entegrasyon sorunlarına yol açıyor. Kullanıcılar "akıllı anahtar çalışmıyor, sesli komut yanıt vermiyor" şikayetleriyle karşılaşıyor.

Akıllı Ev Sistemi Sorunlarının Ana Nedenleri:

• 1. Nötr Kablosu Eksikliği (No Neutral Wire): Türkiye'de eski binalarda anahtarlara sadece faz kablosu gelir, nötr gelmez. Akıllı anahtarlar nötr gerektirir (elektronik beslemesi için). Nötr yoksa cihaz çalışmaz.
• 2. Wi-Fi Kapsama Yetersizliği: Akıllı cihazlar Wi-Fi ile hub/gateway'e bağlanır. Kalın duvarlar, uzak odalar Wi-Fi sinyali zayıf. Cihaz offline kalıyor, kontrol edilemiyor.
• 3. Protokol Uyumsuzluğu: Kullanıcı farklı marka cihazlar alıyor: Xiaomi (Zigbee), TP-Link (Wi-Fi), Philips Hue (Zigbee), Tuya (Wi-Fi). Tek uygulamadan kontrol edilemiyor, entegrasyon karmaşık.
• 4. Yük Tipi Uyumsuzluğu: Akıllı anahtarlar LED, akkor, floresan, motor gibi farklı yükleri desteklemede sorunlar yaşıyor. Özellikle dimmer'lı LED, fan kontrolü sorunlu.
• 5. Elektrik Kesintisi ve Hafıza Kaybı: Elektrik kesintisi sonrası akıllı cihazlar ayarları unutuyor, otomasyon senaryoları bozuluyor. Manuel yeniden yapılandırma gerekiyor.

Detaylı Akıllı Ev Kurulum ve Çözüm Adımları:

• 1. Nötr Kablo Çekimi: Anahtarlara nötr kablosu çekin. Anahtar kutusundan panoya kadar 3. kablo (nötr) ekleyin. Alternatif: "No Neutral" destekli akıllı anahtar kullanın (Aqara, Sonoff), ama işlevsellik kısıtlı. Nötr kablo çekimi: 50-150 TL/nokta.
• 2. Wi-Fi Mesh Sistemi: Evde Wi-Fi kapsama alanını genişletmek için Mesh Wi-Fi router kullanın (TP-Link Deco, Google Nest WiFi). Tüm odalara güçlü Wi-Fi. Mesh sistem: 2.000-6.000 TL (2-3 üniteli).
• 3. Tek Ekosistem veya Home Assistant: Tek marka ekosistem tercih edin (Xiaomi, Tuya, Google Home, Apple HomeKit) veya açık kaynak Home Assistant platformu ile tüm cihazları entegre edin. Home Assistant: Raspberry Pi 4 + yazılım 2.000-4.000 TL.
• 4. Zigbee/Z-Wave Hub: Wi-Fi yerine daha düşük güç, mesh network destekli Zigbee veya Z-Wave protokolü kullanın. Akıllı ev hub (Zigbee Coordinator): 500-2.000 TL. Zigbee cihazlar genelde Wi-Fi'dan %30-40 ucuz.
• 5. Yük Uyumluluğu Kontrolü: Akıllı anahtar alırken yük tipini kontrol edin: LED dimmable, motor kontrolü, kapasitif/endüktif yük desteği. Dimmer için "leading edge" veya "trailing edge" ayarı. Evrensel dimmer: 200-600 TL.
• 6. UPS ve Batarya Yedekleme: Kritik hub/gateway cihazlarına UPS takın. Elektrik kesintisinde sistem çalışmaya devam etsin, ayarlar korunsun. Küçük UPS (300W): 800-2.000 TL.
• 7. Otomasyon Senaryoları: Akıllı ev değerini artıran senaryolar kurun:
  • "Eve geliyorum": Kapı kilidi açılınca ışıklar yansın, klima çalışsın, perde açılsın
  • "İyi geceler": Tüm ışıklar kapansın, klima 26°C'ye ayarlansın, güvenlik modu aktif
  • "Sabah": Güneş doğuşunda perdeler açılsın, kahve makinesi çalışsın
• 8. Sesli Kontrol: Google Assistant, Amazon Alexa, Apple Siri ile sesli komut. "Hey Google, salon ışığını kapat" gibi. Sesli asistan: Google Nest Mini 500-1.000 TL, Amazon Echo 800-1.500 TL.
• 9. Güvenlik ve Gizlilik: Akıllı cihazları ayrı VLAN'da izole edin (guest network). Güçlü Wi-Fi şifresi, cihaz firmware güncellemeleri. Çin markalı cihazlarda gizlilik endişesi varsa yerel (local) kontrole geçin.

✅ Konfor ve Tasarruf: Akıllı termostat ile klima kullanımı %20-30 azalır (programlama + uzaktan kapama). Akıllı aydınlatma hareket sensörü ile %40 tasarruf. Akıllı priz ile standby tüketimi %90 azalır. Yıllık tasarruf: 2.000-5.000 TL.

💰 Tahmini Maliyet: Akıllı anahtar (10 adet): 2.000-6.000 TL, akıllı priz (5 adet): 500-2.000 TL, Zigbee hub: 800-2.500 TL, mesh Wi-Fi: 3.000-7.000 TL, sesli asistan: 1.000-2.500 TL, kurulum + programlama: 2.000-8.000 TL. Toplam: 10.000-30.000 TL.

🔄 Önleyici Bakım: Aylık cihaz firmware güncellemesi kontrolü, 6 ayda Wi-Fi kapsama testi, yıllık otomasyon senaryoları gözden geçirme ve optimizasyon. UPS bataryasını 2-3 yılda değiştirin. Yeni cihaz alırken protokol uyumluluğunu kontrol edin.